ust.4, §9 ust.2, §13 ust.7 i §21 ust.4 regulaminu stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 kc oraz że owa wadliwość umowy skutkuje jej nieważnością. Nie uznaje natomiast za trafny poglądu iżby w/w umowa była nieważna ze względu na naruszenie art. 69 ust.1 ustawy Prawo bankowe czy też art. 12 ust.1 pkt 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, art. 353 1 kc i art. 58§2 kc, podzielając stanowisko wyrażone w tej kwestii w wyroku Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 roku w sprawie V CSK 382/18. Zgodnie z art. 385 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przez „postanowienia określające główne świadczenia stron” rozumie się powszechnie postanowienia dotyczące świadczeń charakteryzujących daną umowę. W ocenie Sądu, przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej, klauzula indeksacyjna przewidująca „przeliczenie” wypłacanych i wpłacanych kwot ze złotych polskich na franki szwajcarskie i określająca kurs wymiany CHF, dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy. Służy ona bowiem do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu podlegających spłacie w złotych polskich, a więc – decyduje o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt. Ponadto, istotą umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej jest istnienie ryzyka kursowego, a kwestionowane przez powoda klauzule tworzą mechanizm indeksacji i różnic kursów walutowych (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 roku w sprawie C 51/17, z dnia 14 marca 2019 roku w sprawie C 118/17 i z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C 260/18, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2019 roku w sprawie V ACa 490/18, z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie I ACa 697/18). Analizowanych zapisów zamieszczonych w §2 ust.1 zd.
ust.4, §9 ust.2, §13 ust.7 i §21 ust.4 regulaminu kształtuje prawa i obowiązki powoda jako kredytobiorcy sprzecznie z dobrymi obyczajami, jednocześnie rażąco naruszając jego interesy. Sprowadza się ona bowiem do przyznania bankowi uprawnienia do jednostronnego, swobodnego, ustalania kursów walut stosowanych przy określaniu wysokości zadłużenia z tytułu kredytu w chwili uruchomienia poszczególnych transz kredytu oraz przy określaniu wysokości spłacanych rat kredytu, a tym samym – modyfikowania salda zadłużenia kredytobiorcy. Jak już omawiano, umowa zawiera jedynie odesłanie do tabeli kursów obowiązujących w banku w dniu wypłaty transzy kredytu i dniu poprzedzającym termin spłaty kolejnych rat, nie precyzując tego jak kursy te mają być ustalane. Nie wymaga szerszego uzasadnienia pogląd, że zagwarantowanie stronie pozwanej prawa dowolnego (tj. nieweryfikowalnego) kształtowania poziomu kursu CHF i przez to wysokości zobowiązań kredytobiorcy wobec banku, rażąco narusza równowagę stron umowy kredytu. Zagadnienie to było przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/17 uznał, iż mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Ponieważ oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385
Uwzględniając interpretację art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13 dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20 i w wyroku z dnia z dnia 3 października 2019 roku C 260/18, Sąd stwierdza, że nie ma możliwości utrzymania w mocy umowy kredytowej zawartej przez strony bez w/w niedozwolonych postanowień. Odnoszą się one bowiem do mechanizmu indeksacji i różnic kursów walutowych, a wyeliminowanie ryzyka kursowego związanego z indeksacją kwoty kredytu do CHF prowadziłoby do zmiany charakteru umowy. Tylko istnienie ryzyka kursowego uzasadnia zastosowanie w umowie przy określaniu wysokości oprocentowania stopy międzybankowej tej waluty, czyli LIBOR (§3 ust.2 umowy). Skoro zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem CHF, to istnienie umowy bez klauzul indeksacyjnych nie ma racji bytu i jest sprzeczne z naturą tego stosunku obligacyjnego. Jednocześnie wśród przepisów prawa cywilnego brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby zastąpić analizowane postanowienia umowy stron. W szczególności nie jest nim art. 358§2 kc, jako że normuje on sposób wykonania zobowiązań, których przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, a w niniejszej sprawie powinnością kredytobiorcy była zapłata rat kredytu w złotych polskich i sam kredyt był udzielony w złotych polskich. Możliwość odwołania się do ustalonych zwyczajów i - poprzez art. 56 kc - do art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, postulowana przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 roku w sprawie II CSK 803/16, musi zostać uznana za sprzeczną z celami dyrektywy 93/13, w świetle interpretacji przedstawionej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku C 260/18. W konsekwencji, należy uznać, że abuzywność postanowień określających główny przedmiot umowy skutkuje nieważnością umowy kredytu, ponieważ brak jest porozumienia stron odnośnie jej elementów przedmiotowo istotnych. Abuzywność wskazanych powyżej postanowień umowy i brak zgodnej woli stron na utrzymanie klauzul abuzywnych lub zastąpienie ich innymi przepisami (powód domagał się uznania umowy kredytu za nieważną) doprowadziła do uznania przez Sąd, iż umowa kredytu nr (...) nie zawierająca w/w abuzywnych postanowień jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna na podstawie art. 58§1 kc. Sąd potraktował zgodę powoda na unieważnienie umowy jako zgodę „uświadomioną” w rozumieniu przedstawionym w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C–26/13 i C-260/18, ponieważ powód jednoznacznie stwierdzał, że jest świadomy obowiązku natychmiastowego zwrotu na rzecz strony pozwanej kwoty udostępnionej tytułem kredytu, tego że jego dotychczasowe wpłaty na rzecz strony pozwanej przewyższają wypłaconą mu kwotę kredytu i że banki zapowiadają wystąpienie przeciwko kredytobiorcom z żądaniem zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu w razie unieważnienia umów kredytowych. Zważywszy na to, że sporna umowa została zawarta na 25 lat, zobowiązania z niej zawarte zabezpieczone zostały hipoteką (§7 ust.1 pkt 1 umowy) i strony zajmują przeciwstawne stanowiska co do jej ważności, interes prawny powoda w domaganiu się ustalenia nieważności w/w umowy był oczywisty. Tak argumentując, na podstawie powołanych przepisów i art. 189 kpc, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku, omyłkowo jednak przywołując datę sporządzenia a nie datę podpisania umowy. Nieważność umowy kredytu powoduje konieczność rozliczeń stron na podstawie art. 410§1 kc w zw. z art. 405 kc. Sąd przychyla się do poglądu, że jeśli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, to konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (mająca moc zasady prawnej uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21). Analizując regulacje art. 410 – 411 kc stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do zastosowania art. 411 pkt 1 kc, gdyż żaden z przeprowadzonych dowodów nie uzasadnia tezy, by dokonując w latach 2008 – 2019 płatności na rzecz strony pozwanej powód miał być świadomy abuzywności postanowień §2 ust.1 zd.
ust.4, §9 ust.2, §13 ust.7 i §21 ust.4 regulaminu oraz tego że brak mocy wiążącej owych postanowień skutkuje nieważnością całej umowy kredytu. Z urzędu zauważyć trzeba, że zagadnienia te były rozbieżne interpretowane w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, a więc trudno uznać by wiedza o skutkach wadliwości umów kredytu indeksowanych do waluty obcej miała być wiedzą powszechną. Ponadto, abuzywność skutkuje bezskutecznością zawieszoną na korzyść konsumenta wadliwych postanowień i całej, zawierającej owe abuzywne postanowienia, umowy – pogląd ten jednoznacznie został wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 roku III CZP 11/20. W rozpoznawanej sprawie oświadczenie P. O. o zakwestionowaniu abuzywnych postanowień umowy, braku woli ich sanowania i wyrażeniu zgody na stwierdzenie nieważności umowy zostały złożone w wezwaniu do zapłaty z 27 lutego 2020 roku, a powtórzone w pozwie i podczas rozprawy w dniu 21 stycznia 2022 roku (a więc po okresie w którym uiszczone były świadczenia, których zwrotu powód się domaga) - strony były więc jeszcze związane umową i powód wówczas był zobowiązany do ich uiszczania. Dalszą konsekwencją owego charakteru następstw abuzywności jest to, że termin przedawnienia roszczeń o zwrot spełnionych przez powoda świadczeń mógł rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez niego wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania następstw całkowitej nieważności umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 roku V CSK 382/18 i uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 roku III CZP 6/21), co w niniejszej sprawie miało miejsce najwcześniej 27 lutego 2020 roku (data wystosowania reklamacji) czy 5 maja 2020 roku (data wniesienia pozwu). Tym samym, formułowany przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia jest oczywiście nieuzasadniony. Przywołane w części wstępnej uzasadnienia dokumenty wykazały, że w okresie od marca 2008 roku do maja 2009 roku i od maja 2010 roku do grudnia 2019 roku P. O. uiścił na rzecz (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce, ściślej – pozwany bank pobrał z rachunku bankowego powoda w wykonaniu postanowień spornej umowy kwotę 222 995,12zł. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 405 kc w zw. z art. 410§1 kc, Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku. Podstawą rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie jest art. 484§1 i 2 kc w zw. z art. 455 kc, przy czym Sąd uznał, że strona pozwana pozostaje w opóźnieniu z zapłatą w/w kwoty od dnia następnego po otrzymaniu uargumentowanego wezwania do zapłaty, jako że owo wezwanie i jego uzasadnienie było jasnym sygnałem zamiaru unieważnienia umowy kredytu z uwagi na abuzywność jej postanowień. Przedsądowe wezwanie do zapłaty zostało doręczone stronie pozwanej 5 marca 2020 roku, co przyznano w odpowiedzi na reklamację, a pismo zawierające rozszerzenie żądania pozwu – w dniu 1 grudnia 2021 roku; w konsekwencji odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie kwoty 83 029,88zł zostały zasądzone, zgodnie z żądaniem pozwu, od dnia 7 marca 2020 roku i od kwoty 139 855,34zł od dnia 2 grudnia 2021 roku. O kosztach procesu orzeczono na mocy art. 98§1 i 3 kpc, zasądzając na rzecz powoda, jako strony wygrywającej sprawę, poniesione koszty postępowania. W ich skład wchodziły: wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 10800zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17zł i uiszczona opłata sądowa od pozwu w kwocie 1000zł. Sąd nie znalazł podstaw do uznania za składnik owych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika powoda w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, gdyż powtarzalny charakter sprawy, jej rozpoznanie na jednej rozprawie, nieprzeprowadzanie dowodów z zeznań świadków i opinii biegłych pozwalały na uznanie sprawy za niewymagającą zwiększonego nakładu pracy w rozumieniu art. 109§2 zd. 2 kpc i §15 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. ZARZĄDZENIE (...) (...) (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.