ust. 2 dyrektywy 93/13 są nieuczciwymi warunkami umownymi, stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary i powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. A mechanizm tego zobrazowano powyżej przykładami. Kolejne niedozwolone postanowienie w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty CHF, dotyczy wprowadzenia do umowy, obowiązku ponoszenia ryzyka walutowego (rynkowej zmiany kursu waluty) jedynie przez konsumenta, przy jednoczesnym braku ponoszenia tego ekonomicznego ryzyka przez Bank. Niezależnie bowiem czy frank szwajcarski kosztowałby na rynku 1 zł czy 8 zł, Bank zawsze otrzymałby od konsumenta aktualną na datę spłaty wartość waluty CHF. Bank nie ponosił ryzyka zmian kursu waluty, bowiem niezależnie od tego czy kurs waluty by wzrósł, czy spadł, bank zawsze otrzymałby od konsumenta kwotę w złotych odpowiadającą aktualnemu kursowi CHF. Cały ciężar ekonomiczny ryzyka zmiany kursu waluty przerzucono w umowie tylko na konsumenta. Bank księgował zobowiązanie w walucie CHF. Zatem zawsze miał taką samą ilość franków, niezależnie od kursu waluty. Dlatego spadek i wzrost kursu waluty były neutralne ekonomicznie dla Banku, Bank wypełnił jedynie formalnie wobec kredytobiorcy będącego konsumentem obowiązek informacyjny odbierając od konsumenta podpis na formularzu „Oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej do umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...)”. Oświadczenie to zostało wypełnione przez doradcę kredytowego i podpisane przez kredytobiorcę. W pouczeniu w tym oświadczeniu wskazano symulację zmiany kursu waluty jedynie za okres ostatnich 12 miesięcy. Natomiast umowa kredytu została zawarta na okres 600 miesięcy (50 lat). Bank jako profesjonalista obrotu rynku finansowego, mający szeroką i specjalistyczną wiedzę w zakresie ryzyka walutowego, w ramach swoich obowiązków przedkontraktowych, nie poinformował w sposób należyty kredytobiorcy będącego konsumentem, o wszystkich ekonomicznych możliwych skutkach zaciągnięcia takiego kredytu. Bank poinformował o ryzyku kursowym poprzez notoryjny fakt, że kursy walut mogą się zmienić i jeżeli kurs spadnie to rata będzie niższa, a jeżeli wzrośnie to będzie wyższa. Przedstawienie - w formularzu na którym odebrano oświadczenie konsumenta o ryzyku kursowym - symulacji zmiany kursu waluty za okres 1 roku zamiast za okres odpowiadający okresowi 50 lat na jaki zaciągnięto kredyt, nie spełnia przesłanki należytego i pełnego poinformowania konsumenta o rzeczywistym ryzyku kursowym. Konsument nie mógł należycie zrozumieć skutków ekonomicznych tego ryzyka walutowego w oparciu o symulację zmian kredytu za okres jednego roku i to w roku, gdy kurs waluty CHF był w miarę stabilny. Brak prawidłowych i należytych pouczeń należy zakwalifikować jako nieuczciwą praktykę rynkową, która jest zakazana – art. 3 ustawy z dnia 23 czerwca 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Bank nie przekazując informacji o wahaniach kursu CHF za okres 50 lat wstecz czyli za okres odpowiadający okresowi kredytowania, dopuścił się do zakazanej praktyki rynkowej poprzez zaniechanie wprowadzające w błąd polegający na pominięciu istotnych informacji potrzebnych przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy co spowodowało podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej zawarcia umowy, której inaczej by nie podjął – art. 6 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Ustawa powyższa w art. 6 ust. 3 pkt 1 określa, iż wprowadzającym w błąd zaniechaniem może być w szczególności: zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu. Gdyby konsumentowi przekazano informacje, którymi Bank dysponował albo powinien dysponować, o wahaniach kursów waluty CHF za okres 50 lat wstecz, konsument mógłby zrozumieć ekonomiczne skutki zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty CHF na tak długi okres. Bez symulacji kursu waluty za okres 50 lat, konsument nie miał możliwości zapoznania, iż kurs CHF wahał się nawet o 400% (400% według raportu Najwyższej Izby Kontroli z 2018r. wskazano, że w okresie od 1990r. do 2008r. waluta polska osłabiła się do franka szwajcarskiego o ponad 400%). Czy konsument mając świadomość, że kurs waluty może wzrosnąć o 400% zawarłby taką umowę kredytu indeksowanego, gdyby Bank pouczył go, o możliwości wzrostu waluty czterokrotnie w przyszłości. Brak pouczenia konsumenta o takiej możliwości, uzasadnienia twierdzenie, iż konsument nie został należycie poinformowany o ekonomicznych skutkach ryzyka walutowego związanego z zawarciem umowy kredytu w PLN indeksowanego do waluty CHF. Art. 13 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym określa, iż ciężar dowodu, że dana praktyka rynkowa nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzającej w błąd spoczywa na przedsiębiorcy, któremu zarzuca się stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej. W odpowiedzi na pozew pozwany podniósł zarzut braku właściwych i pełnych pouczeń oraz braku możliwości oceny przez konsumenta zakresu ryzyka zmiany kursowego, gdyż nie posiadał on jasnych i zrozumiałych informacji oraz zarzut braku przedstawienia przez Bank metod szacowania ryzyka walutowego. W związku z tym Bank powinien udowodnić fakt należytego i pełnego pouczenie konsumenta o zakresie ryzyka walutowego, przedstawić konsumentowi pełne i wyczerpujące informacje o skutkach ekonomicznych kredytu indeksowanego do waluty CHF, przedstawić metody szacowania ryzyka walutowego w tym symulację zmian kursu waluty w długim okresie czasu odpowiadającym okresowi udzielenia kredytu, aby konsument mógł w pełni zrozumieć zakres ryzyka ekonomicznego. Zakres informacji o ryzyku walutowym jakie Bank przekazał Kredytobiorcy czyli za okres jednego roku, jest zupełnie nieadekwatny i nieproporcjonalny do zakresu ryzyka zmiany waluty jakie mogłoby i może nastąpić w okresie 50 lat na jaki udzielono kredytu. Ciężar dowodu obciąża pozwany Bank w zakresie należytego poinformowania kredytobiorcy będącego konsumentem o ryzyku walutowym związanym z udzieleniem kredytu indeksowanego do waluty obcej - art. 13 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Jedyny dowód jaki Bank przedstawił w zakresie pouczeń kredytobiorcy o ryzyku walutowym to pisemne oświadczenie na formularzu o ryzyku walutowym z symulacją wahań kursu za ostatnie 12 miesięcy przed zawarciem umowy kredytu. Bank odebrał je tylko aby mieć formalne potwierdzenie wypełnia obowiązków informacyjnych wobec konsumenta w tym ryzyka kursowego, natomiast Bank nie wypełnił obowiązków należytego i pełnego pouczenia konsumenta o ryzyku walutowym. Trybunał Sprawiedliwości UE dokonał wiążącej wykładni wskazując na gruncie art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, że "wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne" (wyr. z 30 kwietnia 2014 r., K. i K. R. przeciwko (...), C-26/13, pkt 75, podobnie wyr. z 20 września 2017 r., R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, C-186/16, pkt 45.). W konsekwencji nieuczciwe warunki umowne dotyczące klauzul ryzyka walutowego oraz klauzul jednostronnego ustalania przez Bank kursów kupna i kursów sprzedaży walut CHF oraz stosowania klauzuli spreadu (różnicy między kursem kupna i sprzedaży waluty CHF) nie wiąże konsumenta, gdyż nie było indywidualnie uzgodnione (zaczerpnięto z wzorca umownego – Umowy oraz regulaminu i tabeli kursowej ustalanej jednostronnie przez Bank). Kształtują prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, bank jednostronnie ustalał kurs kupna i kurs sprzedaży CHF na co konsument nie miał wpływu, przez co Bank miał uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy w zakresie prawa do ustalenia wysokości zobowiązania konsumenta w momencie wypłaty kredytu oraz wysokości świadczenia w momentach spłaty miesięcznych rat kapitałowo odsetkowych – art. 385
oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Wysokość zobowiązania kredytowego oraz wysokość rat kapitałowo odsetkowych są to główne świadczenia stron, gdyż są to essentialia negotii umowy kredytu. Z uwagi na fakt, że zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, bowiem konsument w momencie zawarcia umowy nie był w stanie oszacować ile będzie wynosić jego zobowiązanie kredytowe, bowiem Bank sam poprzez tworzenie własnej tabeli kursów walut ustalał kurs waluty. Także w zakresie spłat rat Bank sam ustalał kurs sprzedaży waluty wpływając tym na wysokość raty kapitału jak i odsetek, a konsument nie mógł oszacować ile będzie wynosić jego zobowiązanie lub rata, bowiem jednostronnie mógł je kształtować bank. Wobec sformułowania tych głównych świadczeń stron w sposób niejednoznaczny w formularzu umowy, również w zakresie tych głównych świadczeń stron, konsument nie jest nimi związany – art. 385
Postanowienia Umowy kredytu z §3 ust. 8, §4 ust. 4 oraz regulaminu §10 ust. 7, §12 ust. 7 dotyczące indeksowania kwoty kredytu, przeliczania kwot wyrażonych w różnych walutach, określają podstawowe świadczenia w ramach zawartej umowy i charakteryzują tę umowę jako podtyp umowy kredytu - umowę o kredyt indeksowany do waluty obcej. Postanowienia dotyczące wprowadzenia indeksacji nie ograniczają się do subsydiarnego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określają art. 69 ust. 1 ustawy prawo bankowe w zw. z art. 353
art. 94 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wynika, iż hipoteka może zabezpieczać tylko wierzytelność z istniejącego – ważnego stosunku prawnego, a wygaśnięcie wierzytelności (z umowy kredytu z powodu nieważności) powoduje wygaśnięcie hipoteki. W związku z powyższym powództwo przeciwko pozwanemu – właścicielowi nieruchomości obciążonej wpisaną hipoteką podlega oddaleniu. Dodatkowo należy odnieść się jeszcze do pojawiających się w orzecznictwie koncepcji (wyrok SN z dnia 9 maja 2019r. I CSK 242/19), iż po wyeliminowaniu z umowy kredytu klauzul abuzywnych dotyczących indeksacji, klauzul kursów kupna i sprzedaży waluty po kursie z tabeli ustalanej przez Bank, klauzuli spreadu, umowę można utrzymać w mocy w pozostałym zakresie czyli konsument kredytobiorca musiałby zwrócić kwotę kapitału udzielonego mu kredytu 1.000.000,00 zł plus oprocentowanie zmienne LIBOR plus marża Banku (tzw. odfrankowienie kredytu z zastosowaniem oprocentowania LIBOR plus marża). W związku z tym, że sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonych postanowień umownych następuje z mocy samego prawa, ex tunc z mocą wsteczną od daty zawarcia umowy, oraz wobec braku złożenia wyraźnego oświadczenia woli przez konsumenta, iż rezygnuje z ochrony przepisów o uznaniu za bezskuteczne klauzul niedozwolonych, zawarte aneksy do umowy również nie są skuteczne, bowiem konsument nie zrezygnował z mechanizmu ochronnego z art. 385
w zw. z art. 99 k.p.c. zasadzając od powoda przegrywającego sprawę zwrot kosztów procesu poniesionych przez pozwanego. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym, obliczone zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.