k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne zwane abuzywnymi). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienia OWU niewątpliwie nie zostały ustalone indywidualnie z K. P., nie podlegały negocjacji, a na ich treść ww. osoba w istocie nie miała wpływu. W OWU pozwanego obowiązek ustalenia przez ubezpieczyciela wysokości należnego odszkodowania przerzucony został na osobę poszkodowanego i stanowił przejaw rażąco nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy, choć to pozwany ubezpieczyciel, jako jeden z największych zakładów ubezpieczeń na rynku krajowym i profesjonalista dysponujący obszerną bazą danych pojazdów, jest ekonomicznie i organizacyjnie silniejszą stroną umowy. Nierównowaga ta ma w sprawie o tyle istotne znaczenie, że stanowi rażące naruszenie interesów konsumenta, który dobrowolnie zawierając umowę ubezpieczenia pojazdu i uiszczając z tego tytułu podwyższoną składkę ubezpieczeniową, obciążony został dodatkowym obowiązkiem przedłożenia dokumentów naprawy pojazdu. Uzależnianie ustalenia wysokości szkody od przedstawienia rachunków bądź faktur kształtuje prawa ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes. Poszkodowany nie musi wykorzystywać swoich środków celem naprawy auta, ale ma prawo czekać na wypłatę odszkodowania i naprawić auto po tym zdarzeniu, albo też go w ogóle nie naprawiać. Zgodnie z art.
nie wiąże konsumenta (klauzula abuzywna), strony są związane umową w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, iż OWU pozwanego nie wiążą poszkodowanego w zakresie obowiązku przedstawienia faktur VAT i rachunków z naprawy pojazdu celem otrzymania od ubezpieczyciela pełnego odszkodowania, jako że stanowią klauzule niedozwolone. Ubezpieczyciel powinien wypłacić poszkodowanemu pełne odszkodowanie (wg cen części oryginalnych i bez potrącania amortyzacji) także w przypadku wstrzymania się przez poszkodowanego z naprawą pojazdu albo nieprzedstawienia ubezpieczycielowi stosownych dokumentów finansowych. Przyjęcie przez ubezpieczonego, że skoro płaci wyższą składkę, to należne mu odszkodowanie będzie liczone według odpowiedniego wariantu, a nadto bez potrącenia cen części oraz cen materiałów lakierniczych było rzeczą całkowicie zrozumiałą. Stanowisko pozwanej w zakresie, w jakim pomimo wykupionej przez poszkodowanego opcji amortyzacja 0%, ubezpieczyciel uznaje, że przy sporządzeniu kosztorysu należy dokonać potrącenia cen części i materiałów w wysokości 35% stanowi naruszenie interesów poszkodowanego, będącego konsumentem. Rażące naruszenie interesów ubezpieczonego, które miało miejsce w przedmiotowej sprawie, było także sprzeczne z zasadą uczciwości obrotu. Wypłacanie poszkodowanemu świadczenia nieadekwatnego do zapłaconej składki oznaczało brak ekwiwalentności świadczeń z korzyścią dla pozwanej, która jest profesjonalistą, w przeciwieństwie do poszkodowanego - konsumenta. W ocenie Sądu pozwany powinien jasno i wprost wskazać poszkodowanemu, że jeśli zamierza skorzystać z wariantu Warsztat i jednocześnie z opcji amortyzacji 0% to musi wpierw naprawić pojazd, a następnie przedstawić ubezpieczycielowi faktury lub rachunki z naprawy. Sformułowanie OWU w połączeniu z treścią polisy w zakresie, w jakim oba dokumenty dotyczą kwestii sposobu ustalenia kosztów naprawy, nie tylko nie są sformułowane w sposób jednoznaczny dla przeciętnego konsumenta, lecz są sformułowane w sposób wręcz ze sobą sprzeczny, mylący, tj. niejednoznaczny i nieczytelny, a zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny każdy przedsiębiorca, który w relacjach z konsumentami posługuje się gotowymi wzorcami umownymi ponosi potencjalne, ujemne skutki ich niejasnej, niekorzystnej dla konsumenta treści /zasada in dubio contra proferentem/, chyba że wykaże, że konkretne postanowienia zostały indywidualnie wynegocjowane. Zakwestionowaniu podlegało także zastosowane w kalkulacji pozwanej 35-procentowe urealnienie na materiały lakiernicze. Materiały te pozostają poza zakresem desygnatów definicji legalnej części oryginalnych, to jest materiałów i części zamiennych z logo producenta pojazdu oraz zalecanych przez producenta i oficjalnych importerów do stosowania przez ich sieci serwisowe (por. pkt 119 ppkt 6 OWU), albowiem jak wskazał biegły w obrocie nie występują materiały lakiernicze sygnowane takim logo, zaś żaden z producentów pojazdów nie zajmuje się ich produkcją. Wobec tego materiały lakiernicze mogą zostać uznane za stanowiące części alternatywne w rozumieniu pkt 119 ppkt 5 OWU, a te nie podlegają urealnieniu w ogóle. Powyższe rozważania doprowadziły do uznania, że postanowienia OWU pkt 84 i 85, ocenione przez pryzmat art.
k.c., nie wiązały konsumenta, gdyż rażąco naruszały jego interesy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, za zasadne koszty naprawy należało uznać zatem koszty wyliczone przez biegłego w kwocie 11.194,17 zł brutto, która nie uwzględnia amortyzacji na zastosowanych częściach, a ponadto nie uwzględnia urealnienia na zastosowane materiały lakiernicze. Skoro zatem pozwana w postępowaniu likwidacyjnym wypłaciła już na rzecz poszkodowanego kwotę 6.521,30 zł odejmując udział własny w kwocie 500 zł, to za należną kwotę odszkodowania Sąd uznał 4.172,87 zł (= 11.194,17 zł – 6.521,30 zł - 500,00 zł), zgodnie z żądaniem pozwu. Art. 509 k.c. stanowi, iż wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiało by się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu, bądź właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przychodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległy odsetki. W sprawie powód nabył od poszkodowanego K. P. wszelkie prawa do odszkodowania jakie przysługiwały mu od (...) Spółki Akcyjnej w W. w związku ze szkodą z dnia (...) r. w pojeździe marki F. nr rej. (...). W ocenie Sądu powyższa cesja wierzytelności była ważna i skuteczna, a zatem uprawniała Sąd do przyznania na rzecz powoda - jako beneficjenta praw z umowy autocasco - odszkodowania w wysokości należnej poszkodowanemu. Żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego znalazło oparcie w treści art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. - o wypadku ubezpieczeniowym pozwany otrzymał zawiadomienie w dniu (...) r., a zatem odsetki należą się od dnia następnego po upływie 30 dni od tej daty, czyli od dnia (...) Powód wyliczył te odsetki od kwoty 4.172,87 zł wskazanej w pozwie za okres od dnia 20.12.2019 r. do dnia 28.04.2020 r. na kwotę 104,21 zł i zgodnie z treścią art. 482 § 1 k.c., zażądał skapitalizowanych odsetek i dodatkowo odsetek za opóźnienie od skapitalizowanych odsetek od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Sąd uwzględnił to roszczenie, ale w części do kwoty 101,72 zł, albowiem tyle wynosi suma skapitalizowanych odsetek umownych za opóźnienie za ww. okres liczonych od kwoty 4.172,87 zł. W pozostałym zakresie Sąd roszczenie to oddalił jako bezzasadne. O ustawowych odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art. 482 k.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty należności głównej oraz skapitalizowanych odsetek (łącznie 4.274,59 zł) od dnia 29 kwietnia 2020 r. (dzień wniesienia pozwu – k. 29) do dnia zapłaty, zgodnie z żądaniem pozwu. Odnośnie roszczenia o zapłatę kwoty 300 zł tytułem zwrotu poniesionych przez powoda wydatków związanych z wykonaniem kalkulacji kosztów naprawy auta - roszczenie to należy uznać za zasadne w światle treści art. 361 k.c. (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2.09.1975 r. w sprawie I CR 505/75), jeżeli powód udowodni, że koszty te były konieczne i racjonalnie poniesione (niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania (tak też Sąd Najwyższy np. w uchwale z dnia 29.05.2019 r. w sprawie III CZP 68/18, czy w uchwale z dnia 2.09.2019 r. III CZP 99/18). W sprawie powód zlecił sporządzenie prywatnej ekspertyzy mającej na celu ustalenie stosownego odszkodowania po nabyciu roszczenia odszkodowawczego od poszkodowanego, a zatem roszczenie to stanowi roszczenie własne powoda i ma oparcie w nabytym roszczeniu od poszkodowanego i w jego dynamice (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniach ww. uchwał). Zwrot kosztów będzie uzasadniony, jeżeli opinia służy bezpośrednio dochodzeniu roszczenia o odszkodowanie wcześniej przez poszkodowanego (cedenta), a następnie przez cesjonariusza, nie jest zaś powiązana wyłącznie z umową cesji, np. w celu oceny ryzyka, jakie wiąże się z nabywaną wierzytelnością. Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy własnych rzeczoznawców - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości należnego odszkodowania. Nie może wyczekiwać na odwołanie poszkodowanego lub prawomocne rozstrzygnięcie sądu. Bierne oczekiwanie ubezpieczyciela naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu podstawowego świadczenia odszkodowawczego i konieczność poniesienia dodatkowych kosztów związanych z efektywnym dochodzeniem odszkodowania, w tym kosztów prywatnych ekspertyz mających na celu wykazanie zaniżenia odszkodowania przez ubezpieczyciela, czy kosztów procesu. Prowadzenie przez cesjonariusza działalności gospodarczej obejmującej nabywanie i dochodzenie roszczeń odszkodowawczych nie wyłącza a limine możliwości dochodzenia przez niego od ubezpieczyciela równowartości kosztów zleconej ekspertyzy (tak Sąd Najwyższy w ww. uchwale dnia 29.05.
Postanowienia OWU nie kształtują praw ubezpieczonego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie doprowadzają do rażącego naruszenia jego interesów. Przypomnieć należy, że w realiach niniejszej sprawy poszkodowany miał wykupioną polisę w wariancie warsztat. Powyższe oznacza, że ma zastosowanie regulacja zawarta w punkcie 85 OWU AC, zgodnie z którą znajduje zastosowanie jedynie kosztorys sporządzony przez biegłego, z zastosowaniem zamienników lub części oryginalnych pomniejszonych o 35%. Analiza OWU prowadzi do wniosku, że dokonano w tym dokumencie rozróżnienia pomiędzy potrąceniem cen części oryginalnych i amortyzacją części. Amortyzacji dotyczy zupełnie inne postanowienie zawarte w punkcie 119 podpunkt 1 OWU i jest ona zdefiniowana jako procentowa wartość, o jaką są pomniejszane ceny części, które zastępują te kwalifikowane do wymiany (por. także punkt 74 OWU). Reasumując, czym innym więc jest amortyzacja procentowa a zupełnie czym innym pomniejszenie odszkodowania z tytułu potrącenia cen części oryginalnych. Ubezpieczony, który ma wykupiony wariant amortyzacji nie jest zwolniony od przestrzegania tych postanowień OWU (wymienionych wyżej), które regulują naprawę w opcji „warsztat” tj. wariant zastosowania oryginalnych części pomniejszonych o 35%. Błąd Sądu Rejonowego polegający na utożsamianiu w/w wyrażeń doprowadził do wadliwego ustalenia odszkodowania. Należna powodowi zatem kwota to 648,52 zł [7.169,82 zł (kwota odszkodowania) – 6.521,30 zł (suma wypłaconego świadczenia)]. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 100 zd. II k.p.c. ponieważ pozwany uległ jedynie w nieznacznej części powodowi. Jarosław Gołębiowski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.