k.c., powyższe zapisy w zakresie ich legalności Sąd winien - jako wynikające z prawa materialnego - wziąć pod uwagę z urzędu. Art.
statuuje klauzulę generalną, w świetle której ocenie podlegają umowy zawierane z konsumentami umowy, z wyłączeniem postanowień określających jednoznacznie sformułowane główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ. Zgodnie z przywołanym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Dla zastosowania wskazanego przepisu przesłanki – „sprzeczność z dobrymi obyczajami” i „rażące naruszenie interesów konsumenta”, muszą zachodzić równocześnie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 19 stycznia 2011 roku, w sprawie o sygnaturze akt XVII AmC 149/10 (Legalis 739438), przywołując stanowisko Sądu Najwyższego wskazał, że „przesłankami abuzywności postanowień wzorca umownego jest ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Przyjmuje się, że istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka (tak np.: w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I CK 635/03). „Dobre obyczaje” to reguły postępowania zgodne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące choćby niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania”. Zdaniem Sądu wysokość opłat określonych w części C umowy przesądza o tym, że są to niedozwolone postanowienia umowne, które sprowadzają się de facto do zagwarantowania przez powoda wyższego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, które nie jest dopuszczalne w świetle art. 359 § 2 1 k.c. Zdaniem Sądu żądanie powoda w tymże zakresie stanowiło w istocie próbę dochodzenia ukrytych odsetek, co jest sprzeczne z ustawą. Istoty tych należności powód w ogóle nie wykazał. W tym zakresie postanowienia umowy pożyczki z dnia 28 lutego 2017 r. są sprzeczne z ustawą i jako takie nieważne (art. 58 § 1 k.c.). Wobec powyższego należy uznać, że powód nie zdołała wykazać wysokości roszczenia. Ostatecznie zatem przy uwzględnieniu tej okoliczności, Sąd zasądził na rzecz powoda tytułem niespłaconego kapitału kwotę 5.000,00 zł, co wynika z podniesionych przez powoda twierdzeń, iż pozwany nie spłacił całości zadłużenia. Z uwagi na brak zajęcia przez pozwanego stanowiska w sprawie Sąd miał bowiem na uwadze treść art. 339 § 2 k.p.c. W konsekwencji Sąd zasądził od pozwanego T. P. na rzecz powoda (...) S.A. z siedzibą w B. kwotę 5.357,10 zł, w tym 5.000,00 tytułem niespłaconego kapitału oraz 357,10 zł tytułem odsetek umownych naliczonych zgodnie z pkt 1.2 umowy, który stanowi, iż pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 9,80% w skali roku za okres od dnia 28 lutego 2017 r, do dnia 10 listopada 2017 r. Od zasądzonej kwoty 5.357,10 zł Sąd zasądził odsetki umowne w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie liczone od tej kwoty od dnia 10 listopada 2017 r. Powyższe pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem pozwanego oraz Prokuratora Rejonowego, występującego w przedmiotowej sprawie w charakterze rzecznika interesu publicznego. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo jako niezasadne. W przedmiocie kosztów Sąd na zasadzie art. 102 k.p.c. nie orzekł o obowiązku zwrotu kosztów procesu przez pozwanego T. P. na rzecz powódki (...) S.A. z siedzibą w B.. Przepis art. 102 k.p.c. wyraża bowiem zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, czy wręcz niesprawiedliwe. Sąd nabrał przekonania, iż obciążenie pozwanego kosztami procesu byłoby niesprawiedliwe z uwagi na postawę powódki, która w przedmiotowym postępowaniu dochodziła roszczenia w przeważającej części nienależnego, co wynika ze stosowanych przez powódkę w umowach pożyczki klauzul niedozwolonych. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik powódki, który zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w części, tj. w pkl 2 w zakresie oddalenia powództwa w kwocie 4119,93 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 10.11.2017 r. do dnia zapłaty oraz w pkt 3 w zakresie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił : I. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności: 1. art. 5 k.c. w zw. z art.
w zw. z art. 385 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 359 k.c. w zw. z art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim („u.k.k.”) poprzez uznanie za nienależne zasądzenia na rzecz powoda kwoty wynikającej z umowy z tytułu opłaty przygotowawczej, wynagrodzenia prowizyjnego, opłaty za (...), odsetek umownych z pkt 1.2 (co do kwoty 438,90 zł) oraz odsetek z pkt 4.
w zw. z art. 385 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 359 k.c.. Uchybienie powyższym przepisom jak słusznie wskazuje skarżący doprowadziło do niewłaściwej wykładni i oceny postanowień umowy i w konsekwencji błędnego uznania, że zawiera ona, nieobowiązujące pozwanego klauzule abuzywne i w konsekwencji skutkowało uwzględnieniem powództwa jedynie w części. Wskazane stanowisko nie może jednak prowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku, który co do zasady odpowiada prawu. Wyjaśnienie powyższego poprzedzić należy stwierdzeniem, że nie tylko Sąd pierwszej instancji ale również skarżący konsekwentnie pomija fakt, iż pozwany spłacił na rzecz powoda kwotę 1298 zł. Po powiększeniu wskazanej kwoty o zasądzoną na rzecz powoda kwotę 5357,10 zł. przyjąć należy, że tytułem spłaty pożyczki powodowi przyznano 6655,10 zł. Wskazana kwota obejmuje więc niewątpliwie nie tylko należność główną ale również opłatę przygotowawczą w kwocie 129,00 zł, oraz wynagrodzeniu z tytułu przyznania (...) w wysokości 900,00 zł., uwzględnia również częściowo odsetki umowne za opóźnienie. W omawianej sprawie przedmiot sporu jaki zaistniał przed Sądem II instancji ograniczył się do zasadności oddalenie powództwa co do kwoty 4 120 zł. na którą składają się ustalone w umowie łączącej strony kwoty: 129,00 zł. tytułem opłaty przygotowawczej, wynagrodzenie prowizyjne w wysokości 3.939,00 zł. oraz wynagrodzeniu z tytułu przyznania (...) w wysokości 900,00 zł. Ocena wskazanych wyżej postanowień zawartych w umowie pożyczki odnoszących się do jej pozaodsetkowych kosztów co do zasady oczywiście mogła być przedmiotem analizy Sądu pierwszej instancji. Uprawniała do tego inicjatywa procesowa Prokurator, który wstąpił do już toczącego się postępowania. Wstąpienie Prokuratora do udziału w sprawie nie powinno się jednak ograniczać jedynie do zgłoszenia wniosków i zarzutów. Winien również przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Podkreślić należy, że takiej inicjatywy nie przejawiał również pozwany T. P.. Wskazane świadczenia wymagają odrębnego omówienia. W ocenie Sądu Okręgowego, wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art.
w zw. z art. 385 2 k.c. poprzez nieuprawnione uznanie, że również zapisy umowne ustalające opłatę przygotowawczą są sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta oraz obciążały pozwanego ponad dopuszczalne prawnie limity. W uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji brak przekonywujących argumentów przemawiających za potrzebą zastosowania powołanych wyżej przepisów dla negatywnej oceny omawianej klauzuli. Wystarczającym dla stwierdzenia, że wskazane przez Sąd pozaodsetkowe koszty pożyczki z pewnością nie jest enigmatyczne stwierdzenie, że na abuzywność zastosowanej klauzuli wskazuje wysokość tej opłaty oraz przywołanie ogólnych uwag z powołanych orzeczeń innych sądów. Powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd Rejonowy nie przeprowadził stosownej kontroli w zakresie ewentualnej abuzywności omawianego postanowienia umownego, ograniczając się do gołosłownych stwierdzeń. Tymczasem, w ocenie Sądu omawiana opłata nie może być uznana za zawyżoną skoro stanowi 2,5 % wartości udzielonej pożyczki. Odwołując się do zasad doświadczenia życiowego, dla uzasadnienia jej pobrania uwzględnić należy w szczególności koszty operacyjne oraz wysokie ryzyko kredytowe. Podnieść również należy, że co do zasady pobieranie prowizji jest praktyką powszechnie przyjętą nie tylko w działalności instytucji pożyczkowych ale również banków i wskazane świadczenie pełni w ocenie Sądu właśnie wskazaną rolę. W uzupełnieniu powyższych rozważań wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Pozwany z pewnością posiadał swobodę co do zawarcia umowy z powodem. Już chociażby z tego powodu należy założyć, że strony mogły ukształtować prawa i obowiązki umowne. Dla stwierdzenia niezgodności danego postanowienia umownego z art.
konieczne jest natomiast łączne wykazanie, że postanowienie to narusza dobre obyczaje oraz narusza interesy konsumenta w sposób rażący. W doktrynie zalecane jest stosowanie restrykcyjnego podejścia w zakresie oceny naruszenia dobrych obyczajów, jak i wystąpienia rażącego naruszenia interesów konsumentów z uwagi na okoliczność, że regulacja kontroli wzorców oraz umów ogranicza zasadę swobody umów (po stronie proponenta). Zatem skoro Sąd I instancji w ogóle nie wskazał w jaki sposób miałoby dojść do rażącego naruszenia interesów konsumenta w niniejszej sprawie w związku z nałożeniem na niego obowiązku zapłaty opłaty przygotowawczej orzeczenie oddalające powództwo w tym zakresie podlegało zmianie. W ocenie Sądu Okręgowego nieuprawnione, mając na uwadze treść wskazanych wyżej przepisów było również stanowisko Sądu pierwszej instancji kwestionujące możliwość ustalenia w umowie opłaty za skorzystanie przez pozwanego z uprawnień w ramach przyznania tak zwanego „Twojego pakietu”. W uzupełnieniu powyższych argumentów wskazać należy, że przystąpienie przez pozwanego do tego programu przewidującego pewne udogodnienia w spłacie zaciągniętej pożyczki było dowolne i nie stanowiło warunku zawarcia umowy. Brak jednocześnie dowodu, że w tym zakresie treść umowy nie została indywidualnie uzgodniona z pozwanym, co w świetle przepisu art.
k.c. wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności zawartej umowy w omawianej części. Powyższe rozważania nie mogą jednak prowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku, skoro pozwany jak podniesiono wyżej zapłacił powodowi ponad zasądzoną w zaskarżonym wyroku kwotę 1298 zł. a powód nie wykazał, że kwota ta została zaliczona na inne niż omówione powyżej i co najważniejsze uzasadnione treścią łączącego strony stosunku prawnego należne mu od pozwanego świadczenia. W pozostałym zakresie argumenty zawarte w skardze apelacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Zgłaszając zastrzeżenia do uzasadnienia stanowiska Sądu pierwszej instancji w części w jakiej wskazuje na „abuzywność” postanowień umowy łączącej strony z uwagi na pobieżny i ogólnikowy charakter wskazanej na tą okoliczność argumentacji Sad Okręgowy uznał, że powyższe uchybienie nie może skutecznie podważyć przyjętej w przedmiotowej sprawie przez Sąd Rejonowy konkluzji, że za abuzywne należało uznać postanowienie określające obowiązek zapłaty wynagrodzenia umownego ( prowizyjnego ) w kwocie zł. 3939 zł. W tym zakresie Sąd Okręgowy uznaje za przekonywującą argumentację zawartą w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że zasądzenie również tej kwoty spowodowało by de facto do przyznanie powodowi zbyt wysokiego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, które nie jest dopuszczalne w świetle art. 359 § 2 1 k.c. Żądanie powoda w tymże zakresie stanowiło w istocie próbę dochodzenia ukrytych odsetek, co jest sprzeczne z ustawą. Postanowienia umowy pożyczki z dnia 28 lutego 2017 r. w części odnoszącej się do tego wynagrodzenia są więc sprzeczne z ustawą i jako takie nieważne (art. 58 § 1 k.c.). Bez znaczenia pozostaje jednocześnie okoliczność, że zdaniem powoda koszty pożyczki mieszczą się w limicie określonym w art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Prawo do oceny wysokości kosztów związanych z zawarciem umowy pożyczki pod kątem abuzywności postanowień umownych z jakich one wynikają w świetle obowiązujących przepisów nie może być ograniczane do kontroli czy koszt te nie przekraczają ustalonych w oparciu o wskazany wyżej przepis limitów. W ocenie Sądu Okręgowego w omawianej sprawie prowizja od udzielonej pożyczki ustalona niezależnie od innych jeszcze świadczeń ( odsetki umowne ) i stanowiąca 80% sumy nominalnej pożyczki w sposób rażący narusza usprawiedliwiony interes pozwanego jako konsumenta. Ustalenie tego składnika kosztów udzielonej pożyczki na przedstawionym wyżej poziomie nie zostało jednocześnie przez stronę powodową w żaden sposób uzasadniona. Podkreślić należy, że powód dysponował taką możliwością nie tylko w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ale także w postępowaniu apelacyjnym. Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty odnoszące się do oddalenia żądania zasądzenia skapitalizowanych odsetek za opóźnienie. Podnieść należy, że powód nie wskazał sposobu ich wyliczenia ograniczając się jedynie do wskazania w wywiedzionej apelacji, że wyniosły one kwotę 438,90 zł. W tym zakresie roszczenie powoda uznać należało za nieudowodnione. Wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji dopuścił się natomiast naruszenia art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie. Nie można zgodzić się, że zastosowanie powyższego przepisu uzasadnia postawa strony powodowej. Roszczenia zgłoszone w pozwie wynikały z umowy jaką pozwany również podpisał. Co więcej były to roszczenia w przeważającej części ( w 56 % ) uzasadnione. Z powyższej przyczyny Sąd Okręgowy uznał, że koszty miedzy stronami za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji winny zostać rozliczone na podstawie art. 100 k.p.c. Koszty obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1800,- zł., opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17,- zł. oraz opłatę od pozwu w kwocie 75,- zł. wyniosły łącznie 1882 zł. Pozwany nie poniósł kosztów procesu. Powód wygrał sprawę w 56 % ; należało wiec na jego rzecz zasądzić 1054,- zł. Z tych też względów, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 3 sentencji; w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. apelację oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 100 zd 2 k.p.c. uznając, że korekta zaskarżonego orzeczenia tylko w zakresie kosztów procesu usprawiedliwia przyjęcie, że pozwany uległ w tym postępowaniu powodowi tylko nieznacznie. SSO Paweł Hochman
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.