poprzez nieuprawnione zasądzenie na rzecz wnioskodawców wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu płatnego w stosunku rocznym w sytuacji, gdy ustanowiona służebność przesyłu powinna kompleksowo regulować kwestię znajdujących się na nieruchomości wnioskodawców urządzeń przesyłowych, w związku z czym, wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności przesyłu winno zostać wypłacone jednorazowo.
przewiduje ustanowienie służebności za odpowiednim wynagrodzeniem. Ustawodawca nie określa, czy chodzi o wynagrodzenie jednorazowe, czy też wynagrodzenie, które winno być uiszczone na właściciela nieruchomości periodycznie (okresowo). Zagadnienie to było przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego. Przeważa zapatrywanie, iż w powyższym przypadku w grę wchodzić będzie zazwyczaj świadczenie pieniężne wypłacane jednorazowo. ( por. postanowienia SN z 5.04.2012r., II CSK 401/11 z 11.04.2012r., V CSK 190/11 z 20.09.2012r., IV CSK 56/12 z 8.02.2013r., IV CSK 317/12 z 9.07.2015r., I CSK 629/14 – Legalis Nr 1303688). Odstępstwo od tej zasady winno być w należyty sposób uzasadnione. Ograniczenie prawa własności w przypadku ustanowienia służebności zawęża uprawnienia właściciela zatem wynagrodzenie winno mieć charakter świadczenia ekwiwalentnego. Wymaga to wyważenia interesów obu stron stosunku zobowiązaniowego, ze szczególnym uwzględnieniem interesu właściciela nieruchomości służebnej, w szczególności wówczas, gdy jest to osoba fizyczna posiadająca pozycję słabszą w stosunku do przedsiębiorstwa przesyłowego. Analizując okoliczności faktyczne sprawy i biorąc pod uwagę całokształt stosunków makroekonomicznych, w tym inflację, brak było podstaw do ustanowienia wynagrodzenia w ujęciu okresowym tak jak to uczynił Sąd Rejonowy. W zaistniałej sytuacji przyznanie wnioskodawcy wynagrodzenia jednorazowego jest „bezpieczniejsze” i chroni go przed realnym spadkiem siły nabywczej pieniądza wobec utrzymującej się wysokiej inflacji. Zaoferowanie wynagrodzenia okresowego niewątpliwie spowoduje, że świadczenie to po pewnym czasie ulegnie pauperyzacji. Realna kwota świadczenia – biorąc pod uwagę wzrost cen towarów i usług – ulegnie istotnemu obniżeniu. Takiego stanu rzeczy nie można zaakceptować, gdyż godziłoby to w słuszny interes właścicieli nieruchomości obciążonej służebnością. Zresztą wnioskodawca gotów był zaakceptować wynagrodzenie jednorazowe z tym tylko, iż winno ono uwzględniać utratę wartości rynkowej nieruchomości. Także uczestnik wskazywał na zasadność wynagrodzenia jednozrazowego. Reasumując, brak było podstaw do ustanowienia wynagrodzenia periodycznego tak jak pierwotnie żądał tego wnioskodawca o czym orzekł też Sąd I instancji i w tym zakresie apelacje uczestnika jak i wnioskodawcy odnoszą skutek. Ustalenie tytułu do korzystania z cudzej nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy korzystającego z urządzeń przesyłu powinno dotyczyć tylko takiego zakresu korzystania z nieruchomości, jaki okaże się niezbędny dla osiągnięcia celów, które przedsiębiorca zamierza realizować przy wykorzystaniu tych urządzeń. Uszczerbek związany z ograniczeniami wprowadzonymi w szerszej strefie nie może polegać wyrównaniu w ramach wynagradzania za ustanowienie służebności przesyłu (por. postanowienie SN z 9.08.2016r. II CSK 770/15, Legalis Nr 1716729 i przywołane tamże orzeczenia SN). Tak rozumiane kryteria – co przedstawiono wyżej – były brane pod uwagę przez biegłego. Kwestionowanie zatem opinii było więc całkowicie nieskuteczne. W ocenie Sądu Okręgowego pas służebności został wyznaczony prawidłowo i nie budzi istotnych zastrzeżeń, uwzględnia zarówno charakter linii jak i ograniczenia związane z jej funkcjonowaniem. Biegły J. K.
jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu ale jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. Charakter służebności przesyłu sprawia, że wynagrodzenie za jej ustanowienie bardzo trudno jest wyliczyć. Zawodne i niezwykle trudne jest bowiem wyliczenie tego wynagrodzenia na podstawie korzyści które czerpie przedsiębiorca przesyłowy z korzystania z nieruchomości obciążonej. Należy zatem spojrzeć na wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu przez pryzmat interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości obciążonej. Płatne jednorazowo wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno bowiem stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony w związku z jej obciążeniem. Powinno ono też pokryć wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności. Punktem wyjścia przy ocenie rozmiaru niedogodności wynikających z obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu musi być rozważenie charakteru obciążonej nieruchomości, a mianowicie jej przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego oraz - w braku planu - właściwości terenu, na którym leży nieruchomość i sposobu wykorzystania nieruchomości sąsiednich, bo te czynniki decydują o tym, jak właściciel mógłby ze swojej nieruchomości korzystać, gdyby nie jej obciążenie. Nieruchomość jest rzeczą o określonych właściwościach, której wartość jest determinowana przez położenie, przeznaczenie, kształt, sposób zagospodarowania, walory estetyczne jej samej i otoczenia. Zmiana w obrębie tych parametrów oczywiście wpływa na wartość nieruchomości, zwiększając ją lub obniżając. Wynagrodzenie właścicielowi nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu uszczerbku, który ponosi np. w związku z tym, że jakaś część jego działki straciła przeznaczenie budowlane oczywiście bazuje na porównaniu pierwotnej wartości nieruchomości i jej wartości z określonym rodzajem ograniczenia. Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem Sądu Najwyższego wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu obejmuje dwa składniki to jest wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu jak i wynagrodzenie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji na niej urządzeń przesyłowych. Tym samym kwestia obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji urządzeń przesyłowych stanowi przedmiot oceny Sądu podczas ustalania wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. W świetle dotychczasowego orzecznictwa (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09) trzeba stwierdzić, że wynagrodzenie za obciążenie nieruchomości służebnością przesyłu musi być indywidualizowane, stosownie do doniosłych dla jego określenia okoliczności konkretnego przypadku. Brak jest natomiast podstaw do twierdzenia, że wynagrodzenie to nie może być obliczone na podstawie różnicy między wartością nieruchomości bez obciążenia oraz wartością tej samej nieruchomości z obciążeniem spowodowanym ustanowieniem określonej służebności. Nie ma żadnych przeszkód, by wynagrodzenie za ustanowioną służebność, zarówno ustalone przez strony umownie, jak i określone orzeczeniem sądu, kompensowało właścicielowi ten uszczerbek w jego majątku, który jest konsekwencją obniżenia się wartości nieruchomości, jako składnika jego majątku w związku z jej obciążeniem służebnością. (por. postanowienie SN z 8 lutego 2012r. IV CSK 317/12, postanowienie SN z 20 września 2012r. IV CSK 56/12). Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowiska zaprezentowane w w/w judykatach Sądu Najwyższego. Opinia biegłego w pełni uwzględnia powyższe rozważania dodatkowo słusznie obejmuje wynagrodzeniem obszar samej służebności co wiąże się z brakiem możliwości pełnego wykorzystywania przez wnioskodawców obszaru określonego przez biegłego J. K.. Uwzględniając te okoliczności przy ustalaniu wynagrodzenia biegły uwzględnił w istocie zmniejszenie wartości gruntów przyległych do pasa służebności co zresztą wprost wynika z opinii uzupełniającej. Uczestnik nie przytacza w apelacji żadnej rzeczowej argumentacji która by wskazywała wadliwość tego rodzaju rozumowania. Odnosząc się do zarzutu uczestnika co do naruszenia art. 233 k.p.c. podkreślić należy, iż nie jest trafny ten zarzut. Powołana norma statuuje dyskrecjonalną władzę sądu orzekającego przyznając mu swobodną ocenę dowodów, która winna być dokonana z wymogami doświadczenia życiowego oraz zasadami logicznego rozumowania. W oparciu o te reguły jest rozważany cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wybór określonych środków dowodowych i waga ich mocy oraz wiarygodność. (por. np. wyrok SA w Lublinie z dnia 8.09.2021r. III AUa 497/21, Legalis). Od strony niezadowolonej z treści rozstrzygnięcia wymaga się skutecznego przedstawienia zarzutu naruszenia w/w przepisu, co rodzi konieczność wykazania, iż Sąd uchybił w/w regułom. Podkreślenia wymaga, że nie jest wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie (por. np. wyrok SA w Krakowie z 8.07.2021r. I AGa 315/19, Legalis) Na koniec tego wątku rozważań podnieść należy, że zarzut oparty na treści art. 233 § 1 k.p.c. musi być sformułowany precyzyjnie i konkretnie. Wymaga się, aby był w dostateczny sposób uszczegółowiony. Nie wystarczy samo ogólnikowe stwierdzenie, iż ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest dowolna, wykraczając poza ramy swobody. Nie jest skuteczny zarzut naruszenia w/w przepisu, jeżeli strona przedstawia inny niż to przyjął sąd orzekający przebieg stanu faktycznego nawet bardziej prawdopodobny, jeżeli nie zostało wskazane w jakim fragmencie uzasadnienia doszło do naruszenia reguł logicznego rozumowania i zasad wynikających z doświadczenia życiowego i na czym to konkretnie polegało. Lektura akt i zebranego w nich obszernego materiału dowodowego nie upoważnia do stwierdzenia, że doszło w zakresie rozpoznawanej sprawy do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Ocena przeprowadzonych dowodów dokonana przez Sąd meriti nie jest dowolna i nie przekracza granic swobodnej. Nie zostały naruszone reguły logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Jego charakter jest czysto polemiczny z prawidłowymi ustaleniami Sądu Rejonowego, które Sąd Odwoławczy akceptuje i przyjmuje za własne. Kluczowego ustalenie co do pasa służebności Sąd dokonał na podstawie opinii biegłego J. K. która nie została w toku procesu skutecznie zakwestionowana. Nie można zgodzić się ze skarżącym, iż przyznane wnioskodawcy wynagrodzenie jest wygórowane. Należy podnieść, że to świadczenie pieniężne stanowi swego rodzaju ekwiwalent za ingerencję w prawo własności nieruchomości obciążonej. Dzieje się tak dlatego, że ustanowienie służebności siłą rzeczy doprowadza do ograniczenia własności tj. uprawnień jakie z tego prawa wynikają do władania i korzystania z nieruchomości. Wynagrodzenie winno stanowić odpowiedni ekwiwalent, a więc adekwatny do rodzaju, natężenia i zakresu ograniczeń w sferze własności nieruchomości służebnej. Zarzut uczestnika jakoby wynagrodzenie zostało zawyżone na skutek uwzględniania w opinii biegłego M. R. części tego wynagrodzenia w postaci obniżenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji linii nie jest trafny. Wnioskodawcy weszli w posiadanie nieruchomości na skutek zawarcia umowy darowizny, a nie sprzedaży stąd też nie można twierdzić, iż mniej zapłacili za nieruchomość z tego powodu, iż znajdowała się tam linia, a do tego w istocie zmierzają zarzuty uczestnika. Odnosząc się do apelacji wnioskodawcy należy zauważyć, iż w istocie cały środek zaskarżenia został poświęcony na wykazanie , iż zasądzone przez Sąd I instancji wynagrodzenie za ustanowienie służebności jest za niskie. Istotnie w toku postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego M. R. który określił wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności na kwotę 29.600 zł. Wynagrodzenie to pomimo pewnych zastrzeżeń ze strony wnioskodawcy zostało w ostatecznym rozrachunku przez niego zaakceptowane. Uwzględnia ono bowiem także spadek wartości handlowej nieruchomości. Biegły z opinii uzupełniającej złożonej na rozprawie podtrzymał swoją opinię i ją należycie uzasadnił. Strony nie zgłaszały żadnych innych wniosków dowodowych. W apelacji była ponadto akcentowana kwestia nałożenia na uczestnika obowiązków nie wchodzących w zakres treści ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest służebność przesyłu. W ostatecznym rozrachunku jednakże wnioskodawca zaniechał podtrzymywania tego żądania skupiając się na wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Reasumując apelacja uczestnika co do zasądzenia wynagrodzenia płatnego jednorazowo była częściowo usprawiedliwiona jak i apelacja wnioskodawcy P. B. była w znacznej części zasadna bowiem doprowadziła do podwyższenia zasądzonego wynagrodzenia dlatego też z obu tych apelacji orzeczono jak w pkt 1 postanowienia, a to na podstawie art. 386§ 1 k.p.c. w zw. z art. 13§ 2 k.p.c. Apelacja wnioskodawczyni H. W. podlegała oddaleniu albowiem już po wydaniu orzeczenia przez Sąd I instancji wnioskodawczyni utraciła legitymację czynną gdyż zbyła swój udział w nieruchomości na rzecz wnioskodawcy P. B.. Brak było podstaw do ustanowienia służebności na jej rzecz skoro utraciła przymiot właściciela. Dlatego też na podstawie art. 385 k.p.c. jej apelacja została oddalona o czym orzeczono jak w pkt 3. Jednocześnie w tym zakresie usprawiedliwiona okazała się apelacja uczestnika gdyż doprowadziła do oddalenia wniosku H. W. o czym orzeczono jak w pkt 2 postanowienia a to na podstawie art. 386§1 k.p.c. w zw. z art. 13§ 2 k.p.c. W pozostałym zakresie apelacje wnioskodawcy P. B. oraz uczestnika okazały się bezzasadne i jako takie podlegały oddaleniu a to na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13§ 2 k.p.c. o czym orzeczono w pkt 4 postanowienia. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 5 i 6 postanowienia Sąd oparł na podstawie art. 520§ 2 k.p.c. mając na uwadze, iż interesy wnioskodawców i uczestnika były sprzeczne. Wnioskodawca P. B. uzyskał korzystne dla siebie rozstrzygnięcie dlatego też koszty postępowania zarówno apelacyjnego jak i kasacyjnego winien ponieść uczestnik. Natomiast fakt oddalenia wniosku H. W. wynikał jedynie z faktu przekazania nieruchomości P. B. co nie powinno wpływać na okoliczność, iż kosztami postępowania kasacyjnego winien zostać obciążony uczestnik. Na podstawie art. 520§ 2 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych orzeczono jak w pkt 7 postanowienia obciążając uczestnika nieuiszczonymi wydatkami poniesionymi tymczasowo przez Skarb Państwa. Dariusz Mizera
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.