Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w II Wydziale Karnym z dnia 18 września 2024 r., sygn. akt II S 26/24

Sygn. akt II S – 26/24 POSTANOWIENIE Dnia 18 września 2024 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie Przewodniczący: SSA Bogusław Tocicki (spr.) Sędziowie: SSA Agata Regulska SSA Cezariusz Baćkowski po rozpoznaniu w sprawie R. B. skargi wniesionej przez skazanego z dnia 9 września 2024 r. na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jednolity: Dz.U. z 2023r. poz. 1725) p o s t a n o w i ł :

I. pozostawić skargę R. B. bez rozpoznania;

II. zwolnić R. B. od opłaty, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania w sprawie .

UZASADNIENIE 0.1.I.

Pismem z dnia 9 września 2024r. skazany R. B. wniósł skargę na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 31 marca 2023r. sygn. akt IV Ka – 28/23.

Skazany R. B. w uzasadnieniu swojej skargi wskazał, że postępowanie sądowe toczyło się w warunkach nieuzasadnionej przewlekłości, gdyż sądu obu instancji nie rozpoznały istoty sprawy skazanego, dopuszczając się naruszenia szeregu przepisów procesowych (art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 2 k.p.k. oraz art. 4 § 1 i 2 k.p.k. i art. 2 § 2 k.p.k.). Sądy obu instancji wykazały przy tym wadliwość albo brak należytej inicjatywy dowodowej w rozpoznaniu sprawy, a także bezczynności. W rozległym uzasadnieniu skargi, skazany R. B. opisał przejawy naruszenia przepisów i zasad procesowych przez sądu obu instancji, uznając, że spowodowało to bezzasadne uznanie go za winnego, chociaż powinien zostać uniewinniony, oraz istotne szkody majątkowe po jego stronie, co najmniej w wysokości 5.180 złotych z tytułu utraconych zarobków za pracę oraz 350 złotych z tytułu utraty dodatku frekwencyjnego.

Jednocześnie wystąpił o przyznanie zadośćuczynienia w wysokości 2.500.000 złotych rekompensującej przewlekłość postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 31 marca 2023r. sygn. akt IV Ka – 28/23.

0.3.II.

Przystępując do rozpoznania skargi, Sąd Apelacyjny ustalił następujące fakty:

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2023r. sygn. akt II AKo – 176/23 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu rozpoznał sprawę R. B. skazanemu za przestępstwa:

•z art. 180a k.k.;

•z art. 279 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz art. 91 § 1 k.k. i art. 64 § 2 k.k.;

•z art. 180a k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.; z wniosków wymienionego skazanego R. B. z dnia 28 sierpnia 2023r. oraz z dnia 14 listopada 2023r. o wznowienie postępowań karnych i na podstawie art. 545 § 3 k.p.k. oraz art. 639 k.p.k. odmówił przyjęcia wniosku skazanego R. B. o wznowienie następujących postępowań karnych:

1)zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 23 września 2022r. sygn. akt II K – 549/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 28 grudnia 2022r. sygn. akt IV Ka – 1026/22 – wobec jego oczywistej bezzasadności;

2)zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 31 marca 2023r. sygn. akt IV Ka – 28/23.

Jednocześnie zwolnił skazanego R. B. o kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając wydatkami tego postępowania Skarb Państwa.

W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wskazał, że był to wniosek całkowicie bezzasadny, gdyż skazany R. B. nie wskazał jakichkolwiek istotnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do wznowienia postępowania. W szczególności, wskazane przez skazanego wyroki innych sądów karnych, nie dają żadnych podstaw z art. 540 § 1 pkt 2 lit. a i b k.p.k. lub innych przepisów (art. 540 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 540b § 1 k.p.k.) do wznowienia postępowania.

W szczególności, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu jednoznacznie stwierdził, że wyjaśnienia oskarżonego R. B. w sposób oczywisty nie są „ nowymi dowodami” w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., skoro w obu kwestionowanych postępowaniach karnych R. B. wielokrotnie składał wyjaśnienia, jakie uznał za stosowne, przedstawiając w nieskrępowany, swobodny sposób swoją linię obrony.

W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Świdnicy w sprawie o sygn. akt VI K – 838/22, skazany R. B. :

1)w dniu 5 kwietnia 2022r. złożył wyjaśnienia jako podejrzany, przesłuchiwany przez funkcjonariusza policji z Komisariatu Policji w Ś., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 960-963 tychże akt);

2)w dniu 2 maja 2022r. złożył wyjaśnienia jako podejrzany, przesłuchiwany przez funkcjonariuszkę policji z Komendy (...)Policji w Ś., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 243-245 tychże akt);

3)w dniu 3 maja 2022r. złożył wyjaśnienia jako podejrzany, przesłuchiwany przez prokuratora Prokuratury (...)w Ś., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 282-285 tychże akt);

4)składał wielokrotnie pisma procesowe w fazie postępowania przygotowawczego (datowane na: 11.05.2022r.; 19.05.2022r.; 23.05.2022r.; 26.05.2022r.; 30.05.2022r.; 1.06.2022r.; 6.06.2022r.; 9.06.2022r.; 13.06.2022r.; 17.07.2022r.), przedstawiając swoje stanowisko procesowe i odnosząc się do postawionego zarzutu przestępstwa z art. 180a k.k., popełnionego w dniu 29 stycznia 2022r. (k. 861-864, 866-868, 870-874, 876-883, 888-890, 892-894, 897-898, 911-922, 994-995, 998-1005, 1007-1011, 1086-1088 tychże akt);

5)w dniu 3 maja 2022r. złożył wyjaśnienia jako podejrzany, przesłuchiwany przez prokuratora Prokuratury (...)w Ś., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 282-285 tychże akt);

6)brał udział w eksperymencie procesowym w dniu 6 lipca 2022r. (k. 1038-1040 tychże akt);

7)w dniu 8 lipca 2022r. złożył wyjaśnienia jako podejrzany, przesłuchiwany przez funkcjonariuszkę policji z Komendy (...)Policji w Ś., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 1078-1081 tychże akt);

8)składał wielokrotnie pisma procesowe w fazie postępowania przed Sądem I instancji (datowane na: 20.06.2022r.; 15.07.2022r.; 17.07.2022r.; 20.07.2022r.; 27.07.2022r.; 29.07.2022r.; 1.08.2022r.; 8.08.2022r.; 10.08.2022r.; 16.08.2022r.; 22.08.2022r.; 29.08.2022r.; 7.09.2022r.; 9.09.2022r.; 19.09.2022r.; 26.09.2022r.; 28.09.2022r.; 7.10.2022r.; 14.10.2022r.; 19.10.2022r.), przedstawiając swoje stanowisko procesowe i odnosząc się do postawionych zarzutów: ciągu przestępstw z art. 279 § 1 k.k. i art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz art. 91 § 1 k.k. i art. 64 § 2 k.k., popełnionych w okresie od dnia 24 grudnia 2021r. do dnia 1 maja 2022r. oraz ciągu przestępstw z art. 180a k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., popełnionych w okresie od dnia 25 lutego 2022r. do dnia 6 marca 2022r. (k. 1119-1125, 1148-1154, 1159, 1160-1161, 1162-1171, 1201-1204, 1208-1210, 1217-1224, 1254. (...)- (...), (...)- (...), (...)- (...), (...)- (...), 1340- (...); (...)- (...), 1360- (...), (...)- (...), (...)- (...), (...)- (...), (...) tychże akt);

9)złożył osobistą apelację, odnosząc się do postawionych zarzutów i do zapadłego wyroku Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22 (k. 1431-1451 tychże akt), a także uzupełnił jej zarzuty kolejnymi pismami procesowymi datowanymi na: 21.10.2022r.; 2.11.2022r.; 3.11.2022r.; 15.11.2022r.; 21.11.2022r.; 24.11.2022r.; 28.11.2022r.; 30.11.2022r.; 6.12.2022r.; 15.12.2022r.; 16.12.2022r.; 29.12.2022r.; 4.01.2023; 25.01.2023r.; 30.01.2023r.; 2.02.2023r.; 20.02.2023r.; 6.03.2023r. (k. 1463-1466, 1469-1470, 1476-1477, 1481-1482, 1489-1491, 1509-1511, 1515-1516, 1533, 1536-1538, 1572-1573, 1576-1577, 1581-1582, 1584-1585, 1588, 1600-1602, 1624-1626, 1640-1643, 1657-1666, 1672-1707, 1714-1724 tychże akt);

10)przedstawił swoje stanowisko procesowe co do apelacji wniesionych przez siebie i swojego obrońcę z urzędu, a także przez prokuratora, na rozprawie odwoławczej przed Sądem Okręgowym w Świdnicy w dniu 24 marca 2023r., odnosząc się do postawionych zarzutów (k. 1747-1749 tychże akt).

Opis wskazanych czynności z udziałem skazanego R. B., w ocenie Sądu Apelacyjnego dowodził jednoznacznie, że miał on zapewnioną swobodę wypowiedzi i przedstawienia swoich racji, a jego wyjaśnienia nie mogą być poczytywane jako nowy dowód.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 grudnia 2023r. sygn. akt II AKo – 176/23 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu stwierdził także, że nie zachodziła potrzeba ponownego badania jego poczytalności w czasie przypisanych przestępstw. Kwestia ta była rozważana zarówno w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Wałbrzychu o sygn. akt II K – 549/22, jak i w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Świdnicy w sprawie o sygn. akt VI K – 838/22.

W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Wałbrzychu o sygn. akt II K – 549/22 nie powołano biegłych lekarzy psychiatrów dla oceny poczytalności R. B., co zaakceptował Sąd Okręgowy w Świdnicy w wyroku z dnia z dnia 28 grudnia 2022r. sygn. akt IV Ka – 1026/22 stwierdzając jednoznacznie, że Sad I instancji słusznie: „ nie powziął uzasadnionych wątpliwości odnośnie poczytalności oskarżonego, stąd nie dopuścił dowodu z opinii biegłych psychiatrów. Powołał przy tym, że z dokumentacji uzyskanej z Aresztu Śledczego w Ś. mnie wynikało, aby oskarżony był chory psychicznie, czy upośledzony umysłowo. Natomiast sam oskarżony wskazywał, że jego leczenie psychiatryczne warunkowane było zaburzeniami depresyjnymi i nerwicowymi, występowały u niego fobie i lęki, męczyły go myśli samobójcze. Jak słusznie zauważył sąd orzekający, oskarżony wiedział, że brak uprawnień uniemożliwia mu prowadzenie samochodów mechanicznych, a w konsekwencji również możliwości zarobkowania ” (k. 160-161 akt II K – 549/22 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu).

Z kolei, w postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w Świdnicy w sprawie o sygn. akt VI K – 838/22, zostali powołani biegli lekarze psychiatrzy, którzy uznali, że nie zachodzą przesłanki z art. 31 § 1 ani 2 k.k. a R. B. w chwili czynu miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia swojego czynu i pokierowania swoim postępowaniem, podejrzany nie cierpi na chorobę psychiczną lub upośledzenie umysłowe, biegli rozpoznali jednak u niego uzależnienie mieszane od licznych substancji psychoaktywnych oraz alkoholu. Rozpoznali również osobowość nieprawidłową (o cechach osobowości dyssocjalnej). W ocenie biegłych ewentualną karę pozbawienia wolności w. w może odbywać w zakładzie karnym, ale takim w którym mógłby podjąć terapię odwykową. Aktualny stan jego zdrowia jest stabilny i pozwala mu na udział w postępowaniu, odpowiadanie przed sądem oraz na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny (k. 924-929 tychże akt).

Co więcej, w sprawie zasięgnięto także opinii biegłej psycholog J. O., która we wnioskach końcowych rozpoznała u oskarżonego R. B. cechy osobowości zaburzonej, z nieprawidłowym procesem interioryzacji norm społecznych, z nieprawidłowym procesem socjalizacji, określiła go jako emocjonalnie płytkiego, manipulującego, wskazała, że zarzucone podejrzanemu czyny są związane z jego zaburzoną osobowością. Biegła wskazała również, że z powodu zaniedbań edukacyjnych podejrzany ma problemy w jasnym formułowaniu swoich myśli i nieprecyzyjnie używa pojęć. Ma trudności w czytelnym przekazaniu wiedzy którą zdobył czytając książki dotyczące zagadnień prawnych, psychologicznych, dotyczących stosowanych manipulacji. Jego wypowiedzi, osoby, która chce poszerzyć swoją wiedzę bez wcześniejszych podstaw edukacyjnych mogą być odbierane w kategoriach psychopatologicznych jeżeli nie przeprowadzi się dokładnej analizy tych wypowiedzi i nie zna się jednej z ważnych przyczyn jego problemów w trakcie pobytów w zakładach karnych (był tam odbierany jako współpracującego z policją, donosiciel, kapuś) (k. 824-831 tychże akt).

Okoliczności te były analizowane także w instancji odwoławczej, gdyż na rozprawie w dniu 24 marca 2023r. Sąd Okręgowy w Świdnicy oddalił wnioski dowodowe o powołanie innych biegłych, uznając, że opinie biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa są pełne, jasne i nie zawierają sprzeczności, a warunki art. 201 k.p.k. nie zachodzą (k. 1748-1749 akt VI K – 838/22 Sądu Rejonowego w Świdnicy).

Także w postępowaniu wznowieniowym, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu dopuścił szereg dowodów zmierzających do ustalenia, czy zaszły jakiekolwiek nowe okoliczności nakazujące podważać prawidłowość ustaleń o poczytalności skazanego R. B. w czasie popełnienia przypisanych mu przestępstw. W szczególności zwrócono się do Dyrektora Aresztu Śledczego w K., gdzie skazany odbywał karę o nadesłanie opinii o aktualnym stanie jego zdrowia skazanego, wydanej przez lekarza ambulatorium aresztu śledczego, ze szczególnym uwzględnieniem, czy jest on poddawany konsultacjom psychiatrycznym i psychologicznym, a w wypadku wydania opinii lekarzy psychiatrów lub psychologa także o nadesłanie odpisów takich opinii, jak również o kserokopię książeczki zdrowia skazanego R. B. za okres osadzenia w Areszcie Śledczym w K..

Następnie wystąpiono do Dyrektora Zakładu Karnego w R. o nadesłanie opinii psychologicznych i psychiatrycznych (ewentualnie wyników konsultacji psychologicznych i psychiatrycznych) dot. skazanego R. B., skierowanego do Ośrodka (...) Zakładu Karnego w R. zarządzeniem Sędziego Penitencjarnego na podstawie art. 83 § 1 k.k.w. z powodu uporczywych zaburzeń urojeniowych, gdzie przebywał na badaniach w dniach 11-19 grudnia 2023r.

Po uzyskaniu wspomnianych dokumentów i ich analizie, potwierdziły się dane, że brak jest podstaw do zakwestionowania poczytalności skazanego R. B. w postępowaniach karnych, które zakwestionował we wnioskach wznowieniowych, jak również wspomniana dokumentacja lekarska wykazała jednoznacznie, że skazany R. B. może odbywać karę pozbawienia wolności w warunkach oddziału terapeutycznego.

0.4.III.

Niezależnie od słuszności podniesionych przez skazanego R. B. argumentów przemawiającym za przewlekłością prowadzonego postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 31 marca 2023r. sygn. akt IV Ka – 28/23, podstawowym zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności jest kwestia dopuszczalności merytorycznego rozpoznania wniesionej przez niego skargi.

Z utrwalonego w doktrynie i orzecznictwie poglądu wynika, że skarga na przewlekłość postępowania ma charakter wstępny i stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą trwającej przewlekłości postępowania. Jej funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu, czemu służy zarówno samo stwierdzenie przewlekłości postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jednolity: Dz.U. z 2023r. poz. 1725), jak też możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 cytowanej ustawy).

Skarga ma więc zapewnić szybką reakcję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu (por. mającą moc zasady prawnej uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. III SPP 42/04 - OSNP 2005 nr 5, poz. 71). Cele te unaocznia przede wszystkim użyte w art. 2 ust. 1 ustawy w czasie teraźniejszym określenie postępowania, którego skarga dotyczy, jako trwającego dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych (przewlekłość postępowania), oraz brzmienie art. 4 ust. 1 ustawy, wskazującego jako sąd właściwy do rozpoznania skargi sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie.

Decydujące znaczenie ma jednak przepis art. 5 ust. 1 ustawy stanowiący, że skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Zatem termin do wniesienia skargi jest zachowany tylko wówczas, kiedy skarga została złożona na tym etapie postępowania karnego, którego dotyczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. KSP 2/08 – OSNKW 2008, z. 9, poz. 71).

W świetle powyższego uznać należy, że celem skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie jest stwierdzenie przewlekłości, jaka wystąpiła w zakończonym już postępowaniu sądowym i ewentualne zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej, lecz spowodowanie podjęcia przez sąd, przed którym postępowanie w sprawie jeszcze się toczy i jest dotknięte przewlekłością, działań zapobiegających dalszej przewlekłości postępowania (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2006 roku, sygn. III CSP 1/06 – LEX nr 347333).

W realiach niniejszej sprawy oczywiste jest to, że skarżący R. B. złożył skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wbrew wymogom art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy. Swoją skargę na przewlekłość postępowania, co oczywiste, skazany R. B. B. B. skierował bowiem już po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego. Zostało ono zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 20 października 2022r. sygn. akt VI K – 838/22, w brzmieniu nadanym mu wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 31 marca 2023r. sygn. akt IV Ka – 28/23.

W takim stanie rzeczy rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania zakończonego wskazanymi wyrokami jest bezprzedmiotowe.

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2004 r., sygn. III SPP – 23/04: „ skargi na przewlekłość postępowania karnego, wniesionej po jego zakończeniu – a nie, jak wymaga art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843) "w toku postępowania w sprawie" – nie można z tego powodu ani "odrzucić", gdyż nie mieści się on w wyczerpująco wyliczonych przyczynach takiego rozstrzygnięcia (art. 9 ust. 1 i 2), ani tym bardziej "oddalić, albowiem oddala się tylko skargę niezasadną (art. 12 ust. 1). Taką skargę należy zatem uznać za wniesioną po terminie, i wobec tego "pozostawić bez rozpoznania", a to na podstawie art. 430 § 1 k.p.k., który z mocy art. 8 ust. 2 powołanej ustawy stosuje się tu odpowiednio” (OSNKW 2005, z. 2, poz. 16).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy, skargę wniesioną przez R. B. należało pozostawić bez rozpoznania.

SSA Agata Regulska SSA Bogusław Tocicki (spr.) SSA Cezariusz Baćkowski

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.