Sygn. akt III AUa 1236/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Roman Walewski Protokolant: Krystyna Kałużna po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy Z. S. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o prawo do emerytury rolniczej na skutek apelacji Z. S. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 21 września 2023 r. sygn. akt VII U 177/23 zmienia zaskarżony wyrok w całości i poprzedzającą go decyzję w ten sposób, że przyznaje odwołującemu Z. S. prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 października 2022r. Roman Walewski UZASADNIENIE Decyzją z dnia 22 grudnia 2022 r. znak: (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił Z. S. prawa do emerytury rolniczej, ponieważ ubezpieczony udowodnił tylko 22 lata, 9 miesięcy i 28 dni okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i równorzędnych zamiast co najmniej 25 lat. Organ rentowy wskazał, że nie uznał okresów pracy w gospodarstwie rolnym babci i rodziców od 8 października 1973 r. do 31 października 1976 r., od 2 listopada 1976 r. do 30 lipca 1977 r. i od 12 września 1977 r. do 26 października 1982 r., gdyż ubezpieczony pozostawał wówczas w zatrudnieniu poza rolnictwem, a więc nie spełniał statusu domownika. Z. S. w ustawowym trybie i terminie odwołał się od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę. Odwołujący wskazał, że uwzględnieniu powinien ulec także okres od 9 października 1973 r. (tj. od ukończenia przez niego 16 roku życia) do 28 listopada 1975 r. (tj. do upływu brakujących 2 lat, 2 miesięcy i 2 dni), kiedy to uczęszczał do zasadniczej szkoły zawodowej i jednocześnie pracował w gospodarstwie rolnym jako domownik. Zdaniem odwołującego, w/w okres pracy w gospodarstwie rolnym może zostać uwzględniony nawet w przypadku, gdy równoległy okres nauki zawodu został uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczenia z ZUS. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji, a nadto wskazał, że okres, którego uwzględnienia domaga się odwołujący, został uwzględniony przez ZUS przy ustalaniu prawa do świadczenia z systemu powszechnego. Sąd Okręgowy VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 21 września 2023 r. w sprawie sygn. akt VII U 177/23 oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującego na rzecz pozwanego kwotę 180 zł tytułem kosztów postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia i rozważania. Z. S. urodził się (...), a (...) lat ukończył w dniu (...)r. Od 1 września 1973 r. do 31 października 1976 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Fabryce (...) w P. – Zakład w G., w tym od 1 września 1973 r. do 31 sierpnia 1976 r. jako uczeń w zawodzie tokarz. Jednocześnie od 1 września 1973 r. do 19 czerwca 1976 r. odwołujący uczęszczał do (...) Szkoły Zawodowej (...) w G.. W okresie zatrudnienia w charakterze ucznia w zawodzie tokarz przypadającym po ukończeniu przez odwołującego 16 roku życia, a więc w okresie od 8 października 1973 r. do 31 sierpnia 1976 r., odwołujący zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym należącym do jego babci, a od 8 kwietnia 1975 r. do jego rodziców, położonym w Ś., gmina M., około 10 km od G.. Odwołujący kończył pracę w (...), względnie zajęcia w (...) około godz. 13.30, po czym wracał motorowerem albo pociągiem do domu, gdzie od około godz. 15.00 pomagał w pracach w gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Gospodarstwo rolne miało w tamtym czasie około 17-18 ha, była w nim prowadzona hodowla świń, krów i koni oraz uprawy zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych. Odwołujący był najstarszym dzieckiem swoich rodziców. Odwołujący zamieszkiwał w w/w gospodarstwie rolnym nieprzerwanie do 26 października 1982 r. Od 2 listopada 1976 r. do 30 lipca 1977 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Fabryce (...) w G.. Od 12 września 1977 r. do 31 sierpnia 1981 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Fabryce (...) w P. – Zakład w G.. Od 1 września 1981 r. do 31 października 1982 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Usługowej Spółdzielni (...) w P. – Oddział Usług (...) w G.. Od 2 listopada 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. (i później) odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) w G.. Odwołujący pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, wypłacaną przez ZUS. Okresy zatrudnienia odwołującego: - w Fabryce (...) w P. – Zakład w G. od 1 września 1973 r. do 31 października 1976 r., - w Fabryce (...) w G. od 2 listopada 1976 r. do 30 lipca 1977 r., - w Fabryce (...) w P. – Zakład w G. od 12 września 1977 r. do 31 sierpnia 1981 r., - w Usługowej Spółdzielni (...) w P. – Oddział Usług (...) w G. od 1 września 1981 r. do 31 października 1982 r., - w (...) w G. od 2 listopada 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. (i później), zostały uwzględnione przez ZUS przy ustalaniu prawa do w/w świadczenia. W dniu 28 października 2022 r. odwołujący złożył wniosek o emeryturę rolniczą. W dniu 22 grudnia 2022 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. Organ rentowy uwzględnił odwołującemu okresy pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 1 listopada 1976 r. i od 31 lipca 1977 r. do 11 września 1977 r. oraz okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 października 1993 r. do 31 grudnia 1994 r., od 1 lipca 2001 r. do 3 marca 2010 r. i od 11 marca 2010 r. do 22 grudnia 2022 r. Od 2023 r. odwołujący pobiera emeryturę z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, wypłacaną przez ZUS. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie było niezasadne. Przedmiotem sporu, jak podnosił Sąd Okręgowy było to ,czy zachodzą podstawy do zaliczenia odwołującemu – na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy – do okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy) okresu pracy w gospodarstwie rolnym od 8 października 1973 r. do 31 sierpnia 1976 r., kiedy to odwołujący był jednocześnie zatrudniony jako uczeń w zawodzie tokarz i uczęszczał do (...). W ocenie Sądu Okręgowego , zaliczenie takie nie było możliwe ze względu na regulację art. 20 ust. 2 w/w ustawy. Jak bowiem ustalono, przy ustalaniu odwołującemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (inwalidzkiej) z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych ZUS uwzględnił odwołującemu równoległy okres zatrudnienia w Fabryce (...) w P. – Zakład w G.. Z tego samego względu nie było podstaw do zaliczenia odwołującemu okresów ewentualnej pracy w gospodarstwie rolnym równoległych do okresów zatrudnienia: - w Fabryce (...) w P. – Zakład w G. od 1 września 1976 r. do 31 października 1976 r., - w Fabryce (...) w G. od 2 listopada 1976 r. do 30 lipca 1977 r., - w Fabryce (...) w P. – Zakład w G. od 12 września 1977 r. do 31 sierpnia 1981 r., - w Usługowej Spółdzielni (...) w P. – Oddział Usług (...) w G. od 1 września 1981 r. do 26 października 1982 r. (tj. do końca okresu zamieszkania w Ś.). Również bowiem w/w okresy zatrudnienia zostały uwzględnione przez ZUS przy ustalaniu odwołującemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (inwalidzkiej). Sąd I instancji odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 8 maja 2007 r., II UK 164/06, gdzie odpowiedź na pytanie, czy ubezpieczony, który wpierw podjął określone działania i uzyskał prawo do emerytury z ubezpieczenia pracowniczego (analogicznie prawo do renty), jednak z koniecznością uzupełnienia okresami ubezpieczenia rolniczego, może następnie zmienić tę sytuację, w ten sposób, że uzyska emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników, jednakże również z koniecznością uzupełnienia ubezpieczeniem pracowniczym brakującego do emerytury rolniczej okresu ubezpieczenia, jest negatywna i wynika bezpośrednio z art. 20 ust. 2 w/w ustawy i z art. 10 ust. 3 ustawy emerytalnej. Dokonanie przez ubezpieczonego wyboru co do zaliczenia wskazanego okresu do okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do emerytury w określonym systemie (pracowniczym lub rolniczym), uniemożliwia późniejsze zaliczenie tego samego okresu w innym systemie (art. 20 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 10 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). W tym stanie rzeczy sąd I instancji ,na podstawie w/w przepisów i art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu sąd ten orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Apelację od tego wyroku , zaskarżając go w całości ,złożył odwołujący zrzucając naruszenie art.19ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez nie zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia ,a przed 1 stycznia 1983r. na podstawie art.20 ust.2 oraz nieprawidłowe zastosowanie art.20 ust.2 w sytuacji odwołującego mimo ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu wskazał na orzeczenia , które w jego ocenie w pełni potwierdzają trafność jego stanowiska. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę w całości zaskarżonego wyroku i przyznania prawa do rolniczej emerytury a ponadto o zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów procesowych według norm przepisanych. Pozwany nie odniósł się do złożonej apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna co skutkowało zmiana zaskarżonego wyroku i przyznaniem odwołującemu prawa do emerytury rolniczej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził prawidłowe i wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia postępowanie dowodowe. Jednakże na podstawie materiału dowodowego zebranego przed Sądem Okręgowym sąd odwoławczy dokonał odmiennej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego. Warto w tym miejscu podkreślić i zauważyć , że ustalone w sprawie fakty nie były sporne. W ich świetle , w ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji choć dokonał prawidłowych i trafnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności sporu , naruszył wskazywane w apelacji przepisy prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Jak to już wyżej wskazywano , przedmiotem sporu było to ,czy zachodzą podstawy do zaliczenia odwołującemu – na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej – do okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy) okresu pracy w gospodarstwie rolnym od 8 października 1973 r. do 31 sierpnia 1976 r., kiedy to odwołujący był jednocześnie zatrudniony jako uczeń w zawodzie tokarz i uczęszczał do (...). W ocenie Sądu Okręgowego zaliczenie takie nie było możliwe ze względu na regulację art. 20 ust. 2 w/w ustawy. Jak bowiem ustalono, przy ustalaniu odwołującemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (inwalidzkiej) z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych ZUS uwzględnił odwołującemu równoległy okres zatrudnienia w Fabryce (...) w P. – Zakład w G.. Taki pogląd sąd odwoławczy uważa za błędny. Na wstępie niniejszych rozważań, należało powołać podstawy prawne orzeczenia. Stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy o ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t.Dz.U.2020.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.