orzec jak w sentencji wyroku. Nadto Sąd I instancji podkreślił, że Sąd Apelacyjny w Poznaniu zajął stanowisko w analogicznej sprawie (sygn. III AUa 592/18). O kosztach zastępstwa procesowego Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1, art. 98 § 1 1 k.p.c., art. 99 k.p.c. w związku z § 2 pkt 1 i § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265), przyznając dwukrotność stawki z uwagi na charakter sprawy, obszerność materiału, czas trwania postępowania i nakład pracy pełnomocnika odwołującego. Sąd Okręgowy podkreślił jednocześnie, że żadna ze stron, reprezentowanych przez zawodowych pełnomocników nie podała wartości przedmiotu sporu, wobec tego dla ustalenia podstawy wysokości wynagrodzenia pełnomocnika przyjęto najniższą stawkę minimalną z § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Apelację od tego wyroku złożył pozwany organ rentowy zarzucając mu: 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art.
w związku z art. 8 ust. 2a i art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i uznanie, że wydanie wyroku na podstawie art.
było możliwe, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż wskazane w decyzjach przychody osób zainteresowanych, uzyskane w związku z zawarciem umowy zlecenia z Towarzystwem (...), stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, a zebrany w sprawie materiał jednoznacznie wskazuje, iż osoby ubezpieczone wykonywały czynności na rzecz swojego pracodawcy, zgodnie z jego zapotrzebowaniem; a pracodawca był beneficjentem pracy wykonywanej w ramach umów zlecenia. Powołując się na powyższe zarzuty organ rentowy wniósł: - o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania płatnika składek oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie w I instancji, ewentualnie - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a ponadto w obu przypadkach o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na apelację odwołujący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz odwołującego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a to wobec braku podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji. Na wstępie Sąd Apelacyjny podkreśla, że w okolicznościach faktycznych sprawy, w której została wniesiona apelacja, organ rentowy zaskarżoną decyzją stwierdził, iż przychody uzyskane przez ubezpieczonego z tytułu umów zlecenia są przychodem ze stosunku pracy świadczonej na rzecz pracodawcy tj. Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji, tym samym stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art.
jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Cytowany przepis dotyczy enumeratywnie określonych sytuacji uzasadniających uchylenie decyzji organu rentowego i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania. Może to nastąpić jedynie w przypadku decyzji nakładających na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie, które zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Jednocześnie Sąd Apelacyjny podkreśla, że zaskarżona decyzja o ustaleniu podstawy wymiaru składek nie jest objęta dyspozycją art.
1 k.p.c., a zatem brak było podstaw do wydania zaskarżonego wyroku w oparciu o ten przepis (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2016 r. II UZ 18/16, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2022 r. II UZ 31/22). Zatem wyłącznie już to, że decyzja w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek nie jest objęta dyspozycją art.
jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia apelacji pozwanego organu. W postanowieniu z 4 października 2022 r., sygn. II UZ 31/22 Sąd Najwyższy wyjaśnił nadto, że zgodnie z art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. ubezpieczonym jest osoba ubiegającą się o:
Zaprezentowany aspekt był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 3 września 2020 r., II UZ 12/20, LEX nr 3225191 gdzie wskazano, że Kodeks postępowania cywilnego ani w art. 477 11 § 1 k.p.c., ani też w pozostałych przepisach nie definiuje „innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja”, choć z celu regulacji tego przepisu można przyjąć, że chodzi o osobę, na której sferę prawną zaskarżona decyzja oddziałuje bezpośrednio, przy czym jest to podmiot inny od ubezpieczonego oraz od zainteresowanego. Podobnie jak ubezpieczony, osoba ta jest adresatem decyzji wydanej przez organ rentowy. W odróżnieniu od zainteresowanego będzie nią więc osoba, w stosunku do której decyzja organu rentowego wywołuje bezpośrednie skutki prawne, skoro ten podmiot był już uczestnikiem postępowania przed organem rentowym, to znaczy został co najmniej wymieniony w treści (sentencji) decyzji organu rentowego. Osoba ta nie jest jednak inicjatorem postępowania przed organem, który wydaje względem niej decyzję, działając bez jej wniosku (z urzędu, w wyniku kontroli). Chodzi tu, między innymi, o decyzje wydawane w sprawach o ustalenie istnienia ubezpieczenia i obowiązku uiszczenia składek z tego tytułu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2017 r., II UK 360/16, LEX nr 2390723; z dnia 2 września 2020 r., I UK 238/19, LEX nr 3062755, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 r., II UZ 18/16, LEX nr 2111410 oraz M. K., Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, LEX 2013). W sprawach tego rodzaju, organ rentowy wydaje decyzję z urzędu, a to oznacza, że nie występuje relacja „ubiegania się o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia”, która zgodnie z art. 476 § 5 pkt 2 lit. b) k.p.c. definiuje „ubezpieczonego”. Znaczy to tyle, że płatnik składek będący adresatem wydanej z urzędu decyzji w przedmiocie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie ma statusu „ubezpieczonego”. Sumą tego wywodu jest konkluzja, że skoro płatnik składek nie ma w prawie procesowym statusu ubezpieczonego, to w sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym i określenie wysokości podstawy wymiaru składek art.
nie znajduje zastosowania. Nie jest to bowiem sprawa, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie. Sąd Najwyższy wskazał również, iż decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym i określającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie sposób utożsamiać z „decyzją nakładającą na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie”. W szczególności określenie podstawy wymiaru składek nie jest tożsame z nałożeniem na ubezpieczonego zobowiązania. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał, iż niniejszej sprawie brak jest przesłanek zarówno w ujęciu podmiotowym jak i przedmiotowym, pozwalających na zastosowanie przez Sąd I instancji art.
(odwołujący nie ma statusu ubezpieczonego, a sprawa nie jest sprawą, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą zobowiązanie lub ustalającą wymiar tego zobowiązania). Ponadto wskazać należy, że w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2022 r. (...) 403/21 Sąd Najwyższy orzekł, iż użyty w art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych termin „pracodawca” należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p., uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Stanowisko takie wynika również z wcześniejszego wyroku Sądu Najwyższego z 13 lutego 2014 r., I UK 323/13. Z kolei zgodnie z treścią art. 38a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jeżeli w związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym lub kontrolą wykonywania przez płatników składek obowiązków z zakresu ubezpieczenia społecznego zachodzi konieczność wydania decyzji, o której mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1a, Zakład wydaje decyzję podmiotowi zgłaszającemu ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych oraz płatnikowi składek ustalonemu przez Zakład. Skoro więc ZUS, w obliczu art. 38a, jest obowiązany do wydania decyzji wobec podmiotu, który zgłosił się jako płatnik składek, to podmiotowi temu, służy prawo do sądu, a w tym zakresie uprawnienie do zakwestionowania decyzji. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych adresat decyzji ma legitymację procesową formalną do jej zaskarżenia i bycia stroną postępowania, której nie musi odpowiadać jego prawo lub obowiązek wynikający z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy gdyby nawet Sąd I instancji doszedł do wniosku, iż adresat decyzji nie jest w świetle przepisów prawa materialnego zobowiązany do wykonania obowiązku nałożonego decyzją administracyjną w aspekcie podmiotowym (nie jest stroną stosunku zobowiązaniowego), to stan taki nie pozbawia go statusu strony postępowania, a jedynie może prowadzić do uwzględnienia odwołania - art. 477 § 2 k.p.c. - i stwierdzenia, że jego zobowiązanie nie istnieje (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.10.2015r. sygn. I UZ 13/15, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8.12.2015r. sygn. I UZ 20/15, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27.01.2016r. sygn. I UZ 29/15, postanowienie Sądu Najwyższego z 1.03.2016r. sygn. I UZ 38/15). Konkludując, z uwagi na brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd Okręgowy winien merytorycznie rozpoznać odwołanie po przeprowadzeniu dowodów, które uzna za celowe i konieczne. Nadto Sąd Apelacyjny zaznacza, że mimo iż sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym, to jednocześnie postępowanie przed tym sądem jest również postępowaniem kontrolnym, dlatego ustawodawca uznał, że brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji jest podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, jednocześnie na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. sędzia Marta Sawińska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.