Zgodnie z tym przepisem, jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Jak słusznie podkreślają odwołujący, ubezpieczone są w tym postępowaniu ubezpieczonymi, tak w ujęciu materialnoprawnym, jak i procesowym, tj. w rozumieniu art. 476 § 5 pkt 2b k.p.c. i jako osoby ubiegające się w niniejszym postępowaniu o ustalenie nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu projektu zmiany wprowadzającej przepis art.
1 k.p.c., przykłady wad decyzji, określone jako rażące, wymieniono w zakresie treści (brak oznaczenia stron, niewskazanie sposobu obliczenia świadczenia lub składki), sposobu wydania (wydanie przez osobę nieuprawnioną) i postępowania je poprzedzającego (bez podstawy prawnej lub przedwcześnie – bez zachowania terminów lub przesłanek wydania). Niezależnie od tego, czy wady te dotyczą formy, czy treści decyzji, ich wspólną cechą jest to, że naruszają przepisy o postępowaniu przed organem rentowym w takim stopniu, że ich konwalidacja jest niemożliwa. Naprawienie takich decyzji przez sąd polega w istocie na wydaniu ich na nowo, to zaś wymaga ponownego przeprowadzenia całego postępowania – tyle że przed sądem (J. May, [w:] Kodeks postępowania cywilnego..., T. Zembrzuski – red., WKP 2020). Nadto Sąd Okręgowy zasygnalizował, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Pracownicy podlegają też obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1) i wypadkowemu (art. 12 ust. 1). Pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 pkt 1). W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie, pozwany wydał decyzję dotyczącą podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i ustalającą podstawę wymiaru składek z tytułu tegoż zatrudnienia, nie dostrzegając istnienia pracodawcy, który umowę o pracę zawarł na piśmie. W swym postępowaniu pozwany przyjął pozorność, czy nie istnienie tej umowy, bez chociażby poinformowania o takim rozstrzygnięciu tego pracodawcy. Tymczasem, przeprowadzenie postępowania administracyjnego z pominięciem podmiotu, który powinien być stroną, stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na art. 10 § 1 k.p.a., stanowiący, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.), a więc z pewnością (w ocenie Sądu I instancji) – w niniejszej sprawie, ze względu na jej przedmiot – pracodawca, płatnik składek, którym jest spółka (...). Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy systemowej, kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek przeprowadzają inspektorzy kontroli Zakładu. Sąd Okręgowy podkreślił, że kontrola może obejmować w szczególności zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych. Pozwany u płatnika, którego praw i obowiązków decyzja dotyczy bezpośrednio, w ogóle nie przeprowadził kontroli przewidzianej powołanym przepisem. W konsekwencji pozbawił go wszelkich uprawnień, przysługujących płatnikowi, co do którego – zgodnie ze swoimi kompetencjami – pozwany kwestionuje prawidłowość zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych, w tym w szczególności w zakresie obowiązkowych pouczeń, uczestnictwa w czynnościach kontrolnych i przebiegu kontroli (art. 89 ust. 1a pkt 9, ust. 4, ust. 5, art. 91 ust. 2 czy ust. 3 ustawy systemowej). Nadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na istotne odesłanie z art. 92a ustawy systemowej, zgodnie z którym, do kontroli płatnika składek będącego przedsiębiorcą stosuje się przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Wszystkich tych ustawowych gwarancji spółka (...) została pozbawiona poprzez uniemożliwienie jej uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, jako stronie i administracyjne, autorytarne podważenie legalności jej działalności gospodarczej w części dotyczącej wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych, bez wymaganej prawem kontroli tej działalności. Mając powyższe na względzie, Sąd I instancji orzekł jak w punkcie I, II, III i IV sentencji wyroku. O kosztach procesu w V sentencji Sąd I instancji postanowił na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Apelację od tego wyroku złożył pozwany organ rentowy zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 38 ust 1 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej ustawa o sus) poprzez jego niezastosowanie i przez to przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zachodzi konieczność wydania decyzji w stosunku do spółki (...) sp. z o.o. w W. pomimo tego, iż w ocenie organu „rzeczywistym płatnikiem”, a co za tym idzie stroną decyzji administracyjnej jest spółka (...) sp. z o.o. spółka komandytowa; 2. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 86 w związku z art. 92a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej ustawa o sus) poprzez przyjęcie elementem koniecznym do wydania decyzji administracyjnej w sprawie jest przeprowadzenie kontroli, w rozumieniu ww. przepisów w przeciwnym razie naruszone zostają uprawnienia przysługujące stronie, w zakresie obowiązkowych pouczeń, uczestnictwa w czynnościach kontrolnych i przebiegu kontroli; 3. naruszenie art,
1 KPC poprzez przyjęcie, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa bowiem nie określono w sposób prawidłowy strony tej decyzji, a w ocenie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze jest to spółka (...) sp. z o.o., tym samym doszło do rażącego naruszenia przepisów o postępowaniu przed organem rentowym i zachodzi konieczność uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu; 4. naruszenie art. 386 § 4 KPC poprzez nierozpoznanie istoty sprawy. Powołując się na powyższe zarzuty organ rentowy wniósł: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: • z dnia 18 marca 2019 r. znak: (...)dot. M. K.
jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Cytowany przepis dotyczy enumeratywnie określonych sytuacji uzasadniających uchylenie decyzji organu rentowego i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania. Może to nastąpić jedynie w przypadku decyzji nakładających na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie, które zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym. Jednocześnie Sąd Apelacyjny podkreśla, że zaskarżona decyzja o ustaleniu nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego nie jest objęta dyspozycją art.
1 k.p.c., a zatem brak było podstaw do wydania zaskarżonego wyroku w oparciu o ten przepis (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2016 r. II UZ 18/16, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2022 r. II UZ 31/22). Zatem wyłącznie już to, że decyzja w przedmiocie ustalenia nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego nie jest objęta dyspozycją art.
jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia apelacji pozwanego organu. W postanowieniu z 4 października 2022 r., sygn. II UZ 31/22 Sąd Najwyższy wyjaśnił nadto, że zgodnie z art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. ubezpieczonym jest osoba ubiegającą się o:
Zaprezentowany aspekt był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 3 września 2020 r., II UZ 12/20, LEX nr 3225191 gdzie wskazano, że Kodeks postępowania cywilnego ani w art. 477 11 § 1 k.p.c., ani też w pozostałych przepisach nie definiuje „innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja”, choć z celu regulacji tego przepisu można przyjąć, że chodzi o osobę, na której sferę prawną zaskarżona decyzja oddziałuje bezpośrednio, przy czym jest to podmiot inny od ubezpieczonego oraz od zainteresowanego. Podobnie jak ubezpieczony, osoba ta jest adresatem decyzji wydanej przez organ rentowy. W odróżnieniu od zainteresowanego będzie nią więc osoba, w stosunku do której decyzja organu rentowego wywołuje bezpośrednie skutki prawne, skoro ten podmiot był już uczestnikiem postępowania przed organem rentowym, to znaczy został co najmniej wymieniony w treści (sentencji) decyzji organu rentowego. Osoba ta nie jest jednak inicjatorem postępowania przed organem, który wydaje względem niej decyzję, działając bez jej wniosku (z urzędu, w wyniku kontroli). Chodzi tu, między innymi, o decyzje wydawane w sprawach o ustalenie istnienia ubezpieczenia i obowiązku uiszczenia składek z tego tytułu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2017 r., II UK 360/16, LEX nr 2390723; z dnia 2 września 2020 r., I UK 238/19, LEX nr 3062755, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2016 r., II UZ 18/16, LEX nr 2111410 oraz M. Klimas, Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, LEX 2013). W sprawach tego rodzaju, organ rentowy wydaje decyzję z urzędu, a to oznacza, że nie występuje relacja „ubiegania się o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia”, która zgodnie z art. 476 § 5 pkt 2 lit. b) k.p.c. definiuje „ubezpieczonego”. Znaczy to tyle, że płatnik składek będący adresatem wydanej z urzędu decyzji w przedmiocie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie ma statusu „ubezpieczonego”. Sumą tego wywodu jest konkluzja, że skoro płatnik składek nie ma w prawie procesowym statusu ubezpieczonego, to w sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym i określenie wysokości podstawy wymiaru składek art.
nie znajduje zastosowania. Nie jest to bowiem sprawa, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie. Sąd Najwyższy wskazał również, iż decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym i określającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie sposób utożsamiać z „decyzją nakładającą na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie”. W szczególności określenie podstawy wymiaru składek nie jest tożsame z nałożeniem na ubezpieczonego zobowiązania. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał, iż niniejszej sprawie brak jest przesłanek w ujęciu przedmiotowym, pozwalających na zastosowanie przez Sąd I instancji art.
(sprawa nie jest sprawą, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą zobowiązanie lub ustalającą wymiar tego zobowiązania). Ponadto wskazać należy, że w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2022 r. II USK 403/21 Sąd Najwyższy orzekł, iż użyty w art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych termin „pracodawca” należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p., uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Stanowisko takie wynika również z wcześniejszego wyroku Sądu Najwyższego z 13 lutego 2014 r., I UK 323/13. Z kolei zgodnie z treścią art. 38a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jeżeli w związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym lub kontrolą wykonywania przez płatników składek obowiązków z zakresu ubezpieczenia społecznego zachodzi konieczność wydania decyzji, o której mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1a, Zakład wydaje decyzję podmiotowi zgłaszającemu ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych oraz płatnikowi składek ustalonemu przez Zakład. Skoro więc ZUS, w obliczu art. 38a, jest obowiązany do wydania decyzji wobec podmiotu, który zgłosił się jako płatnik składek, to podmiotowi temu, służy prawo do sądu, a w tym zakresie uprawnienie do zakwestionowania decyzji. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych adresat decyzji ma legitymację procesową formalną do jej zaskarżenia i bycia stroną postępowania, której nie musi odpowiadać jego prawo lub obowiązek wynikający z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy gdyby nawet Sąd I instancji doszedł do wniosku, iż adresat decyzji nie jest w świetle przepisów prawa materialnego zobowiązany do wykonania obowiązku nałożonego decyzją administracyjną w aspekcie podmiotowym (nie jest stroną stosunku zobowiązaniowego), to stan taki nie pozbawia go statusu strony postępowania, a jedynie może prowadzić do uwzględnienia odwołania - art. 477 § 2 k.p.c. - i stwierdzenia, że jego zobowiązanie nie istnieje (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.10.2015r. sygn. I UZ 13/15, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8.12.2015r. sygn. I UZ 20/15, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27.01.2016r. sygn. I UZ 29/15, postanowienie Sądu Najwyższego z 1.03.2016r. sygn. I UZ 38/15). W ocenie Sądu Apelacyjnego, okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalały ponadto na stwierdzenie, że przed organem rentowym doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania. Podkreślić należy, że organ rentowy nie wydał w istocie decyzji ustalającej płatnika składek, a jedynie orzekł o podleganiu przez A. K., J. K., E. S.
i uchylając decyzję pozwanego, uchylił się od poczynienia szczegółowych ustaleń faktycznych w tej kwestii oraz nie wyraził oceny prawnej dotyczącej istnienia, bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczeń społecznych ww. ubezpieczonych (odwołujących). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy winien merytorycznie rozpoznać odwołanie po przeprowadzeniu dowodów, które uzna za celowe i konieczne. Nadto Sąd Apelacyjny zaznacza, że mimo iż sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym, to jednocześnie postępowanie przed tym sądem jest również postępowaniem kontrolnym, dlatego ustawodawca uznał, że brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji jest podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, jednocześnie na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. sędzia Marta Sawińska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.