Sygn. akt III AUa 602/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący:

§ 1k.p.c.

poprzez brak należytego uzasadnienia wyroku w zakresie: - okresów uwzględnionych ostatecznie ubezpieczonej do okresu składkowego i nieskładkowego stanowiącego podstawę ustalenia wysokości kapitału początkowego, a w konsekwencji mającego wpływ na wysokość emerytury, - wybiórczego uznania części okresu pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej do wysokości kapitału początkowego, - uznania, iż ubezpieczona nie przedstawiła miarodajnych dowodów pozwalających na uwzględnienie całego okresu członkostwa w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej do wysokości kapitału początkowego,

1. art. 271 k.p.c. i art. 299 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. wyrażające się w braku należytego i wnikliwego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka T. D. i przesłuchania ubezpieczonej, w sytuacji gdy ubezpieczona nie posiadała na ówczesnym etapie postępowania pełnomocnika i nie miała wiedzy w zakresie sposobu przesłuchania świadka i rodzaju zadawanych pytań, a Sąd rozpoznając sprawę i dopuszczając dowód z zeznań świadka i przesłuchania stron winien również zadawać stosowne pytania istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy,
2. art. 244 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego, brak uwzględnienia i nadania odpowiedniego znaczenia przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia okolicznościom wynikającym z dokumentów w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu w Spółdzielni, zaświadczenia o wynagrodzeniu, zaświadczenia o zasiłku rodzinnym, legitymacji ubezpieczeniowej, podczas gdy brak było podstaw do kwestionowania tych dokumentów i faktycznie nie były one kwestionowane przez strony, a oświadczenia w nich zawarte zawierają istotne informacje dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy na korzyść ubezpieczonej,
3. art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dowolną a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia mające wpływ na jego treść wyrażające się w: - oddaleniu odwołania i braku weryfikacji wymiaru okresu składkowego i nieskładkowego przyjętego w zaskarżonej decyzji w zestawieniu z oświadczeniami organu rentowego składanymi w toku niniejszego postępowania (pismo z dnia 25 maja 2022 r.), podczas gdy analiza materiału dowodowego w tym zakresie wskazuje na istotne rozbieżności, - przyjęciu przez Sąd, że ubezpieczona nie udowodniła, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, po 8 godzin dziennie świadczyła pracę na rzecz Spółdzielni oraz nie przedstawiła dowodów potwierdzających liczbę przepracowanych dniówek obrachunkowych, podczas gdy okoliczności te wynikają z zaświadczenia wystawionego ubezpieczonej przez Spółdzielnię potwierdzającego okres pracy, - obciążeniu wyłącznie ubezpieczonej negatywnymi konsekwencjami braku innej dokumentacji pracowniczej z okresu zatrudnienia w Spółdzielni, podczas gdy faktycznie ubezpieczona nie miała na to jakiegokolwiek wpływu i poczyniła wszelkie możliwe starania, aby sprostać oczekiwaniom organu rentowego i Sądu, - wybiórczym uznaniu części okresu pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej do wysokości kapitału początkowego, podczas gdy brak było ku temu przesłanek i okoliczności uzasadniających pominięcie pozostałej części okresu pracy. Powołując się na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie odwołania w całości i zaliczenie okresu pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej im. (...) w W. do okresów ubezpieczenia, względnie uwzględnienie odwołania w całości i uchylenie decyzji w całości oraz zobowiązanie organu rentowego do ponownego obliczenia wysokości emerytury i kapitału początkowego, przy zaliczeniu okresu pracy i zarobków uzyskiwanych przez ubezpieczoną w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. od dnia 15 sierpnia 1981 r. do dnia 15 kwietnia 1992 r., ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie ubezpieczona wniosła o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej poniesionych przez nią kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, za postępowanie przed Sądem II instancji według norm przepisanych a także o przeprowadzenie rozprawy celem rozpoznania niniejszej apelacji. W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami za opóźnienie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku. Na etapie postępowania apelacyjnego przedmiotem sporu pozostawała możliwość uwzględnienia do przeliczenia wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury ubezpieczonej okresu pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w W. poza okresami pobierania zasiłków chorobowych i macierzyńskich. Sąd Apelacyjny odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. przepisu art. 233 k.p.c., wskazuje, że był on niezasadny. Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655, LEX nr 41437). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r., I ACa 447/05, LEX nr 177024 wskazał, że zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł Sąd na jego podstawie. Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, I ACa 513/05, LEX nr 186115). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wbrew stanowisku ubezpieczonej wyrażonemu w apelacji, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. W oparciu o wiarygodny, spójny i wzajemnie uzupełniający się materiał dowodowy zarówno w postaci wymienionych przez ten Sąd w uzasadnieniu dokumentów, jak i osobowych środków dowodowych w postaci zeznań świadka T. D., która jak się okazało, nie posiadała bezpośredniej wiedzy o liczbie dniówek obrachunkowych wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c. Nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu meriti, Sąd drugiej instancji nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się także naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art.

§ 1k.p.c.

Zgodnie z jego treścią uzasadnienie wyroku powinno zawierać: wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, że uzasadnienie wyroku, które wyjaśnia przyczyny, z powodu których orzeczenie zostało wydane, jest sporządzane już po wydaniu wyroku, a zatem wynik sprawy z reguły nie zależy od tego, jak napisane zostało uzasadnienie i czy zawiera ono wszystkie wymagane elementy. W konsekwencji zarzut naruszenia art.

§ 1k.p.c.

może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych okolicznościach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub w przypadku zastosowania prawa materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego (por. między innymi wyroki z 27.06.2001, II UKN 446/00; z 5.09.2001, I PKN 615/00 oraz z 24.02.2006, II CSK 136/05; z 18.03.2003, IV CKN 1862/00, a także postanowienie z SN z 26 listopada 2020 r., III UK 509/19). Z uzasadnienia sporządzonego przez Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie, jasno wynikają wszystkie elementy konieczne do sporządzenia uzasadnienia. Sąd pierwszej instancji wskazał w jaki sposób dokonał ustalenia stanu faktycznego, na podstawie jakich dowodów, które szczegółowo omówił oraz jakie przepisy prawa materialnego zastosował i dlaczego. Nie można również uwzględnić zarzutu dotyczącego naruszenia art. 271 k.p.c. i art. 299 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. polegającego na braku wnikliwego i należytego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka i ubezpieczonej działającej wówczas bez pełnomocnika i nieposiadającej wiedzy w zakresie sposobu przesłuchania świadka i rodzaju zadawanych pytań. W treści apelacji ubezpieczona, reprezentowana już przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wskazała bowiem jakie pytania można byłoby jeszcze zadać świadkowi i stronie i które istotne okoliczności pominięto. Brak ten powoduje, że podniesiony zarzut jest gołosłowny. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 244 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. to wskazać trzeba, że Sąd Okręgowy uwzględnił wszystkie przedłożone dokumenty co znalazło wyraz na stronie 2 uzasadnienia (in fine) i w sposób bardzo przejrzysty wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku dlaczego nie mogły one wpłynąć na zmianę decyzji organu rentowego (str. 5 uzasadnienia in fine). Rozważania te Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne. Organ rentowy nie zakwestionował bowiem samego faktu członkostwa w Spółdzielni i wykonywania w niej pracy a możliwość uwzględnienia tych okresów jako okresów ubezpieczenia. Rację miał Sąd pierwszej instancji wskazując, że istotne znaczenie dla zaliczenia roku pracy do okresu zatrudnienia wymaganego do uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest przepracowanie w tym roku określonej liczby dniówek obrachunkowych, a nie faktyczny okres pozostawania w ubezpieczeniu. Pogląd ten znajduje zastosowanie również w odniesieniu do kwalifikacji okresu zatrudnienia w rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako okresu składkowego przy ustalaniu kapitału początkowego a następnie do wymiaru emerytury. Przechodząc do dalszych rozważań wskazać również należy, że zarówno zaskarżona decyzja z dnia 11 czerwca 2021 r. jak i decyzja ją zmieniająca z dnia 12 sierpnia 2021 r. uwzględniająca dodatkowe okresy ubezpieczenia o których wspomniała ubezpieczona na stronie 4 apelacji w uzasadnieniu) są decyzjami zaliczkowymi a zatem korekty tych decyzji będą następowały od daty wniosku. W decyzji z dnia 12 sierpnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż po otrzymaniu dodatkowych dokumentów (dotyczących okresów działalności gospodarczej i wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych) – w związku z przeliczeniem kapitału początkowego - przyznał zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 9 marca 2021 r. tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury. Stąd też wspomniana w uzasadnieniu apelacji rozbieżność w zestawieniu okresów pracy w obu decyzjach nie ma znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia ponieważ została skorygowana w kolejnej decyzji zaliczkowej z dnia 12 sierpnia 2021 r. Stosownie do treści art. 120 ust. 1 ustawy emerytalnej jeżeli prawo do świadczeń zostało udowodnione, ale zainteresowany nie przedłożył dowodów niezbędnych do ustalenia wysokości świadczeń, organ rentowy przyznaje zainteresowanemu świadczenia w kwocie zaliczkowej zbliżonej do kwoty przewidywanych świadczeń. Organ rentowy przyznaje zainteresowanemu świadczenia, o których mowa w ust. 1, również wtedy, gdy składki należne za okres, z którego ustalono podstawę obliczenia emerytury określonej w art. 26, zostały zewidencjonowane na koncie ubezpieczonego w terminie uniemożliwiającym ich uwzględnienie w podstawie obliczenia świadczenia w dniu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczenia i ustalenia jego wysokości (ust. 2). Powyższy przepis przewiduje po stronie organu rentowego obowiązek przyznania zainteresowanemu (stronie) świadczenia w kwocie zaliczkowej. W istocie obejmuje ono jednak trzy rozstrzygnięcia: 1) ustalenie prawa do świadczenia, w sprawie którego toczy się postępowanie; 2) ustalenie prawa do świadczenia w kwocie zaliczkowej oraz 3) ustalenie wysokości kwoty zaliczkowej. Ustalenie prawa do świadczenia, w sprawie którego toczy się postępowanie, stanowi część jej rozstrzygnięcia co do istoty. Natomiast ustalenie prawa do świadczenia w kwocie zaliczkowej i jej wysokości nie ma takiego charakteru. Stanowią one rozstrzygnięcia wpadkowe, podejmowane w toku postępowania, które nie mają wpływu na sposób załatwienia sprawy co do istoty i zakończenie postępowania. Decyzja zaliczkowa ma jednak szczególny charakter. Nie rozstrzyga ona o całości żądania zawartego we wniosku o świadczenie emerytalno-rentowe, ale jedynie o jego części, tj. o prawie do świadczenia, i nie kończy postępowania w sprawie przed organem rentowym. Oznacza to, że można jej przypisać walor decyzji częściowej (art. 104 § 2 k.p.a.). Przypisanie decyzji wydawanej na podstawie art. 120 ust. 1-2 ustawy emerytalnej waloru decyzji częściowej ma dwie zasadnicze konsekwencje. Po pierwsze, kończy ona postępowanie w sprawie w odniesieniu do prawa do świadczenia. Oznacza to w szczególności, że przyznanie świadczenia w kwocie zaliczkowej wyłącza po stronie organu rentowego możliwość odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia w toczącym się postępowaniu. Po drugie, od decyzji przyznającej świadczenie w kwocie zaliczkowej przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy o s.u.s.). Decyzja ta może być jednak kwestionowana w sądowym postępowaniu odwoławczym tylko w takim zakresie, w jakim rozstrzyga ona sprawę o świadczenie emerytalno-rentowe, a zatem w odniesieniu do prawa do świadczenia, nie zaś do wysokości kwoty zaliczkowej. Jej ustalenie nie mieści się w wynikającym z wniosku o świadczenie przedmiocie postępowania w sprawie, a w rezultacie – nie może być traktowane jako część jej rozstrzygnięcia. Wysokość świadczenia jest bowiem określana w decyzji, która kończy postępowanie, a organ rentowy, wydając ją, nie jest związany kwotą zaliczkową. Zdaniem Sądu Apelacyjnego argumenty ubezpieczonej podniesione w apelacji nie mogły podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku. Wbrew stanowisku wnioskodawczyni liczba dniówek obrachunkowych nie została wykazana w żaden sposób i nie wynika ani ze złożonej dokumentacji, ani z zeznań powołanego przez ubezpieczoną świadka. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd Apelacyjny miał na uwadze treść art. 98 § 1 i 1 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Wobec czego należało zasądzić od skarżącego na rzecz organu rentowego kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej na podstawie § 10 ust.1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Urszula Iwanowska Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk Barbara Białecka