UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IV Ka 547/23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 CZĘŚĆ WSTĘPNA Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie II K 73/23 Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny Granice zaskarżenia Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów Wnioski ☒ uchylenie ☐ zmiana Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy Ustalenie faktów Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.1.
(1)w sposób logiczny i wiarygodny wyjaśnili, skąd wziął się pomysł powołania spółki powiązanej z (...), czyli spółki (...) i sprzedaży jej nieruchomości ( chodziło o zabezpieczenie majątku spółki na narażonym na upadłości i bankructwa podwykonawców rynku budowlanym – jest to wykazane w uzasadnieniu zaskarżalnego wyroku, więc nie będzie tu powtarzane). Operacja wydzielenia części majątku spółki i przeniesienia go na nowy podmiot była szykowana od dwóch lat, korzystano z pomocy firmy doradczej, występowano do Ministerstwa Finansów o interpretację podatkową. Do sprzedaży nieruchomości doszło realnie, co więcej, mimo braku zwrotu podatku VAT spółka (...) ostatecznie w całości zapłaciła spółce (...) w ratach za nabyte nieruchomości. Gdy Urząd Skarbowy zakwestionował odliczenie VAT – u, naliczył nowe zobowiązania podatkowe, oskarżony nie odwoływał się od tej decyzji, spółka zapłaciła wszystkie należności podatkowe. Doszło również do notarialnego sprostowania umowy poprzez wyeliminowanie zapisów o 23% podatku VAT. Oskarżony nie mógł już skorygować deklaracji podatkowej, bo trwało postępowanie kontrolne. Wszystkie te okoliczności wskazują, że transakcja ta nie była pozorna, tylko realna, wiązała się z zabezpieczeniem majątku spółki (...). To, że zapłata ceny za nieruchomości została rozłożona na wiele rat nie świadczy o pozorności tej transakcji, bo jej istotą nie było zarobienie na sprzedaży nieruchomości, tylko przeniesienie części majątku na spółkę powiązaną, aby rozłożyć ryzyko utraty majątku w razie upadłości czy bankructwa, co w tamtym okresie firmom budowlanym zdarzało się i to całkiem często. Podobnie nie świadczy o pozorności transakcji to, że pierwsze raty miały pochodzić ze zwrotu VAT – u. Przecież skoro oskarżony był przekonany o tym, że taki zwrot się należy, to było to logiczne i zgodne z prawem rozwiązanie. Co więcej, byłoby ono w pełni legalne i skuteczne, gdyby nie jedno, na pozór banalne przeoczenie oskarżonego, o czym poniżej. Otóż co prawda do tej transakcji obowiązywała zerowa stawka podatku VAT – ale wystarczało, aby strony transakcji złożyły Naczelnikowi Urzędu Skarbowego przed transakcją oświadczenie, że rezygnują ze zwolnienia od podatku, a wówczas obowiązywałaby do tej transakcji stawka 23% VAT ( art., 43 ust. 10 i 11 ustawy o VAT). Sąd Rejonowy zwrócił się nawet do właściwego Urzędu Skarbowego o udzielenie informacji, czy spółka (...) spełniała w dacie zwierania umowy kryteria umożliwiające złożenie skutecznie takiego oświadczenia i właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego to potwierdził ( informacja z dnia 23 maja 2023 roku k. 746). Zatem banalna czynność – złożenie przez oskarżonego kilkuzdaniowego oświadczenia – uczyniłoby całą operację w pełni zgodną z prawem podatkowym, spółka mogłaby odliczyć VAT. Nie wymagało to wydawania żadnej decyzji, nie wiązało się z aktem władczym ze strony urzędu, nie generowało kosztów ( poza kosztem wydrukowania kartki formatu A4 z zapisanymi kilkoma zdaniami), nie wiązało się ze spełnieniem jakiś dodatkowych kryteriów, bo spółki je już spełniały. Zatem jakie jest wytłumaczenie, że oskarżony tego nie zrobił ? – zdaniem Sądu Okręgowego rację ma Sąd Rejonowy, że jedynym logicznym wytłumaczeniem jest to, jakie wynika z wyjaśnień oskarżonego, a wiec że się pomylił i przeoczył to, że bez złożenia w/w oświadczenia stawka podatku VAT będzie zerowa. Zatem nie działał z winy umyślnej ani z zamiarem bezpośrednim, ani ewentualnym. Ustawodawca nie przewidział nieumyślnej formy popełnienia zarzuconych oskarżonemu przestępstw, należało go więc uniewinnić. Wniosek Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wniosek jest bezzasadny, co było powyżej omówione. 3.
- Zarzuty obrazy prawa procesowego poprzez oddalenie wniosku o przesłuchanie w charakterze świadka notariusza G. B. po uprzednim zwolnieniu go od zachowania tajemnicy notarialnej, powiązane zarzuty naruszenia prawa procesowego przez błędną ocenę dowodów co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych co do istnienia obowiązku informacyjnego notariusza w zakresie podatku VAT i co do tego, że notariusz nie podnosił wątpliwości w zakresie opodatkowanie podatkiem Vat transakcji sprzedaży. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Sąd Rejonowy słusznie oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadka notariusza G. B. po uprzednim zwolnieniu go od zachowania tajemnicy notarialnej (postanowienie k. 730). Nota bene oskarżyciel publiczny nie wnosił o to na rozprawie, nie przyłączył się do wniosku obrońcy o dopuszczenie takiego dowodu ( k. 729 v). Wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie, bo nie zachodziły przesłanki z art. 180 § 2 kpk do zwolnienia notariusza z tej tajemnicy. Pytania, jakie nurtują obecnie apelanta, nie wymagają przesłuchania notariusza, bo odpowiedzi na nie można wyprowadzić z treści samego aktu notarialnego, z ustawy prawo o notariacie i z orzecznictwa sądów w sprawach dyscyplinarnych i odszkodowawczych przeciwko notariuszom. Co do obowiązku informacyjnego notariusza w zakresie podatku VAT, to prawo o notariacie nie wprowadza go wprost, ale przecież nie o to ani oskarżonemu, ani Sądowi Rejonowemu chodziło. Wynika on z innych przepisów prawa o notariacie i z obowiązku dbałości notariusza o uświadomienie klientowi konsekwencji czynności notarialnych oraz zapobieganiu sytuacjom, w których którekolwiek z zapisów aktu notarialnego naruszałoby prawo. Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2291) notariusz zobowiązany jest do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności, a zgodnie z art. 80 § 2 tej ustawy przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Zgodnie z art. 80 § 3 notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej. Zaś zgodnie z art. 81 w/w ustawy notariusz ma obowiązek odmówić dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem. Orzecznictwo podchodzi do tych obowiązków bardzo rygorystycznie. Dla przykładu, stwierdzono w nim, że „odpowiedzialność notariusza nie ogranicza się tylko do zawarcia umowy nieważnej, tj. sprzecznej z obowiązującym prawem. Hipoteza normy art. 49 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2291) jest szersza, obejmując każde bezprawne i zawinione działanie notariusza przy wykonywaniu czynności notarialnych, prowadzące do powstania szkody u strony tej czynności lub osoby trzeciej. Notariusz ponosi odpowiedzialność także za szkodę wyrządzoną przy sporządzaniu aktu notarialnego na skutek niedopełnienia obowiązków informacyjnych o wszystkich konsekwencjach składanych przez klientów oświadczeń (..) samo uprzednie doręczenie stronie projektu umowy zwalnia notariusza z obowiązków wynikających z art. 80 § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2291), nawet w sytuacji gdy stroną czynności jest podmiot, od którego również można oczekiwać pewnej znajomości prawa” ( wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu - I Wydział Cywilnyz dnia 28 października 2016 r .I ACa 1107/16 opubl. Legais). W kolejnym orzeczeniu stwierdzono, że „notariusz ma obowiązek poinformowania zainteresowane strony o sprzeczności z prawem, a także odmówienia dokonania czynności nawet wówczas, gdy poinformowana o tym strona podtrzymuje żądanie sporządzenia aktu notarialnego. Uprzedzenie o ryzyku prawnym związanym ze sporządzaną umową wprawdzie odpowiada treści art. 80 § 2 Prawa o notariacie, ale nie wystarczy z punktu widzenia art. 81 tejże ustawy. Przepis ten bowiem jest sformułowany kategorycznie, co oznacza, że notariusz ma obowiązek odmowy sporządzenia czynności jeśli w jego ocenie zamierzona czynność narusza prawo” ( w yrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - I Wydział Cywilny z dnia 14 października 2015 r., I ACa 673/15, opub.. Legalis). Słusznie oskarżony zakładał zatem, że notariusz jest fachowcem, który powinien mieć na ten temat wiedzę i uprzedzić klienta, gdyby zorientował się, że błędnie naliczono podatek VAT. Notariusz w tej sprawie nie zorientował się ( podobnie jak oskarżony), że do zastosowania stawki 23% podatku VAT konieczne było złożenie oświadczania o jakim mowa w art. 43 ust. 10 i 11 ustawy o VAT. Jest to logiczne – gdyby się bowiem zorientował, to nie sporządziłby aktu notarialnego o takiej treści, albowiem przepisy prawa o notariacie nakazywały mu wręcz odstąpienie od sporządzenia aktu notarialnego, gdyby wykrył taki błąd a klient upierał się, że mimo to chce zastosować taką stawkę VAT. Nie czyniąc tego notariusz narażał się na odpowiedzialność dyscyplinarną i odszkodowawczą – przecież było pewne, że zwrot tak dużej kwoty podatku VAT spowoduje kontrolę Urzędu Skarbowego, który ten zwrot VAT – u zakwestionuje, a konsekwencje dotkną nie tylko klienta, ale potencjalnie mogą boleśnie odbić się na notariuszu ( w/w odpowiedzialność odszkodowawcza i dyscyplinarna, utrata zaufania klientów i renomy na rynku). Dlatego słusznie dano wiarę oskarżonemu, że notariusz nie przestrzegał go, iż czyni błąd stosując 23% stawkę VAT – nie mówił mu nic na ten temat, bo sam to przeoczył. Wynika to z logicznej analizy aktu notarialnego i przepisów o notariacie, więc nie wymagało to stosowania wyjątkowej instytucji zwolnienia notariusza z tajemnicy notarialnej i przesłuchiwania go w charakterze świadka. Na marginesie – o roli notariusza w zakresie podatku VAT najlepiej świadczy aktualna treść art. 43 ust. 10 ustawy o VAT, zgodnie z którą oświadczenie, o jakim powyżej była mowa, obecnie można złożyć bezpośrednio przed notariuszem przy zawieraniu umowy sprzedaży. Wniosek Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wniosek jest bezzasadny, co było powyżej omówione. 3.
- Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie, że ujawnione dokumenty w postaci decyzji podatkowej i protokołu kontroli skarbowej dowodzą braku umyślności oskarżonego. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Powyższy zarzut nie powinien być oparty na twierdzeniu o błędzie w ustaleniach faktycznych, a co najwyżej na obrazie prawa procesowego. Istotnie, treść decyzji podatkowej i protokół kontroli skarbowej nie świadczą o stronie podmiotowej czynu zarzuconego oskarżonemu – ani nie dowodzą jego umyślności, ani nieumyślności, są to dokumenty związane ze stroną przedmiotową czynu. Jednak powołanie się na to w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma znaczenia, bo Sąd Rejonowy w dalszej części tego uzasadnienia wykazał, dlaczego uznał, że oskarżony działał z winy nieumyślnej. Zatem skarżący w tym zarzucie apelacji wskazuje na pewną nieprecyzyjność fragmentu uzasadnienia wyroku, która nie miała żadnego wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. Jest więc to zarzut chybiony. Wniosek Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wniosek jest bezzasadny, co było powyżej omówione. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.
- Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.
- Przedmiot utrzymania w mocy Zaskarżony wyrok i zawarte w nim rozstrzygniecie o uniewinnieniu i kosztach. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Było to umówione. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.
- Przedmiot i zakres zmiany Zwięźle o powodach zmiany Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.
- ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.2.
- Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.3.
- Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 5.3.1.4.
- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 2 i 3 Wobec uniewinnienia na podstawie 113 § 1 kks w zw. z art. 632 pkt 2 kpk ustalono, że koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa. Dlatego zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego 840 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z udziałem obrońcy w postępowaniu drugoinstancyjnym ustalając wysokość tych wydatków według stawek minimalnych ( wniosek zawarty w odpowiedzi na apelację (k. 784) PODPIS Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację oskarżyciel publiczny Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja uniewinnienie 1.3.
- Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
- Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
- Wnioski ☒ uchylenie ☐ zmiana