w związku z art. 481 § 1 k.c. i art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji. Przepis art. 481 § 1 k.c. nie przewiduje okoliczności egzoneracyjnych pozwalających dłużnikowi uwolnić się od obowiązku zapłaty odsetek za opóźnienie, co oznacza, że kształtuje jego odpowiedzialność jako odpowiedzialność absolutną. Przesłanką powstania po stronie wierzyciela roszczenia o odsetki za opóźnienie jest sam fakt opóźnienia dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Ukształtowanie odpowiedzialności dłużnika w art. 481 § 1 w sposób bardziej surowy, niż to wynika z ogólnej reguły przyjętej w art. 471, jest powiązane z funkcjami, jakie odsetki za opóźnienie mają pełnić w obrocie cywilnoprawnym. W nauce wskazuje się różnorodne funkcje tych odsetek, w szczególności: 1) stymulującą (motywacyjną), tj. perspektywa zapłaty odsetek stanowi dla dłużnika bodziec do spełnienia świadczenia pieniężnego we właściwym czasie; 2) kompensacyjną, tj. odszkodowawczą za szkodę wynikłą z opóźnienia; chodzi o ryczałtowe pokrycie szkody poniesionej przez wierzyciela z tego powodu, że nie mógł on w określonym czasie korzystać z należnej mu sumy pieniężnej; 3) waloryzacyjną, tj. rekompensującą wierzycielowi skutki spadku siły nabywczej pieniądza; 4) represyjną, tj. odsetki za opóźnienie stanowią dotykającą dłużnika „karę cywilną”. W kontekście funkcji odsetek mówi się także o nich jako o wynagrodzeniu za korzystanie przez dłużnika z cudzych pieniędzy (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 481, teza 1). Przyjąć zatem należy, że opóźnienie w wykonaniu świadczenia pieniężnego zawsze rodzi szkodę, bez względu na to, jakie zamiary w odniesieniu do oczekiwanego świadczenia miał wierzyciel (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK 635/10, LEX nr 1001288 i z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 38/11, LEX nr 1129170). W przedmiotowej sprawie wystąpił stan rzeczy, w którym powód nie miał możliwości korzystania ze swego kapitału z uwagi na bezprawie legislacyjne polegające na sprzecznej z ustawą zasadniczą metodologią obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Poniósł więc realną szkodę, która wyrażała się w odsetkach ustawowych za opóźnienie. Podstawą prawną wyrównania tego typu szkody jest art. 417 § 1 k.c. w zw. z art.
Przepisy te stanowią, że za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Z cytowanych regulacji prawnych wynika, że odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek wydania aktu normatywnego jest uzależniona od spełnienia ogólnej przesłanki niezgodności z prawem tego aktu (art. 417 § 1), przy czym zgłaszającego roszczenie obciąża dowód wykazania bezprawności aktu normatywnego. Do aktualizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa konieczne jest uzyskanie prejudykatu w postaci stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Organem uprawnionym do dokonywania kontroli aktów normatywnych z wyżej wymienionymi źródłami prawa jest Trybunał Konstytucyjny (art. 188 Konstytucji RP) (zob. L. Jantowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art.
, teza II.2.). Warunki te zostały w niniejszej sprawie spełnione. Powodowi wskutek wadliwej legislacji wypłacono tylko część ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Do dnia 8 marca 2024 r., kiedy doszło do wypłaty brakującej części, nie mógł korzystać ze swego kapitału. Powód nie mógł jednak odsetek ustawowych za opóźnienie (w ramach analizowanego okresu) dochodzić na zwykłych zasadach, jako że trudno uznać, iż zatrudniająca go Komenda do dnia 6 listopada 2018 r. wiedziała, że pozostaje w tym zakresie w opóźnieniu. Trafnie pozwany podnosi bowiem za Sądem Najwyższym, że konstrukcja uprawnienia do żądania odsetek przez wierzyciela od dłużnika za czas opóźnienia jest dostosowana do świadczeń pieniężnych i zakłada, że dłużnik wiedział nie tylko o obowiązku świadczenia na rzecz wierzyciela, ale także znał wysokość świadczenia, które ma spełnić (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12, LEX nr 1314389 i z 19 lipca 2019 r., II CSK 304/18, LEX nr 2763414). Nie można przecież twierdzić, że do dnia wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny pozwany wiedział, że powinien obliczać ekwiwalent za urlop wypoczynkowy i dodatkowy według aktualnie obowiązującej formuły. Ponadto w niniejszej sprawie powód wykazał, że art. 115a ustawy o Policji był sprzeczny z Konstytucją RP, czego dowodzi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., K 7/15. Zidentyfikowana w niniejszej sprawie szkoda pozostawała w ewidentnym związku przyczynowym z ową sprzecznością. W tym stanie rzeczy poniesiona przez powoda szkoda, która wyrażała się w sumie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 1 września 2005 r. do 5 listopada 2018 r., liczonych od kwoty wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy, podlegała kompensacie na podstawie art. 417 § 1 k.c. w zw. z art.
Dla jasności należy wyjaśnić, że pozwany w niniejszej sprawie Skarb Państwa działający przez Komendę Wojewódzką Policji posiadał stosowną legitymacją procesową (bierną). Oczywiste bowiem jest, że roszczenie o naprawienie szkody wynikającej z bezprawia legislacyjnego winno być skierowane właśnie przeciwko Skarbowi Państwa działającemu przez jednostkę z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie lub jednostkę nadrzędną (art. 67 § 2 k.p.c.). Ponadto nie było wątpliwości co do tego, że przyjęcie przez Sąd jako podstawy materialnoprawnej powództwa wskazanych przepisów kodeksu cywilnego nie stanowiło wyjścia ponad żądanie określone w art. 321 k.p.c. Powód w sprawie nie sprecyzował na jakiej podstawie domaga się odsetek ustawowych za opóźnienie. Pozostawił zatem, zgodnie z regułą da mihi factum, dabo tibi ius, dobór podstawy prawnej sądowi rozpoznającemu sprawę. Sąd uznał, że powód może się ich domagać, lecz w formule odszkodowania za bezprawie legislacyjne. Warto odnotować, że przyjęcie przez sąd innej podstawy prawnej orzeczenia nie stanowi jednak wyjścia ponad żądanie rozumiane w sposób określony w art. 321 k.p.c. i tym samym dokonania rozstrzygnięcia o innym przedmiocie żądania niż wskazany przez powoda (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2015 r., I CZ 44/15, LEX nr 1747843).
do 8 marca 2024 r. art. 481 § 1 k.c. Kończąc rozważania warto jeszcze zauważyć, że zgłoszone przez powoda roszczenie odsetkowe mogło być badane także na gruncie przepisów prawa Unii Europejskiej (taką perspektywę nasuwa lektura wyroku Sądu Najwyższego z 20 października 2022 r., II PSKP 122/21, OSNP 2023/4, poz. 42). Wobec jednak tego, że dla jego uwzględnienia wystarczające były regulacje kodeksu cywilnego, Sąd odstąpił od analizy dochodzonego roszczenia w płaszczyźnie prawa unijnego. Kwestie szczegółowe. Twierdzenie pozwanego, iż na rzecz powoda winna ewentualnie zostać zasądzona kwota odsetek liczona od ekwiwalentu za urlop wyrażonego w kwocie netto nie miało oparcia w przepisach prawa materialnego. Z przepisów art. 99 i art. 100 ustawy o Policji (dotyczy to w konsekwencji również art. 114 ust. 1 pkt 2) wynika, że uposażenie policjanta ma charakter homogeniczny. Nie wyodrębnia się w nim podlegającej bezpośrednio wypłacie na rzecz funkcjonariusza kwoty netto oraz kwoty należności publicznoprawnych w postaci zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wartości te łącznie tworzą uposażenie policjanta. Takie same stanowisko prezentowane jest w przypadku wynagrodzenia za pracę. Np. w uchwale z 7 sierpnia 2001 r., III ZP 13/01, OSNP 2002/2, poz. 35 Sąd Najwyższy wskazał, że sąd pracy, zasądzając wynagrodzenie za pracę, nie odlicza od tego wynagrodzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne (zob. także np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lipca 2014 r., I PK 250/13, OSNP 2015/12, poz. 161). Nie ma podstaw, aby na gruncie ustawy o Policji przyjmować inne rozumienie pojęcia uposażenie, a w szczególności wyodrębniać w jego strukturze uposażenia zasadnicze netto i należności publicznoprawne. W konsekwencji podstawą obliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie winna być, tak jak to uczynił powód, kwota brutto ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Zasądzona na rzecz powoda kwota co do jej wysokości wynikała wprost z wyliczenia znajdującego się na k. 9 akt i nie budziła żadnych zastrzeżeń. W tym stanie rzeczy, na podstawie przywołanych przepisów prawa materialnego orzeczono jak w punkcie I. sentencji wyroku. W punkcie II. sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 477 2 § 1 k.p.c. nadał wyrokowi w punkcie I. rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 3.597,50 zł, odpowiadającej kwocie jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda (k. 17 akt). Z uwagi na brak prawnych możliwości obciążenia stron procesu kosztami sądowymi, Sąd przejął na rachunek Skarbu Państwa koszty sądowe, które powstały w związku z niniejszą sprawą. Sędzia Andrzej Kurzych
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.