Sygn. akt IV U 256/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Alicja Romanowska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Łukasz Szramke po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2024 r. w Elblągu na rozprawie sprawy z odwołania R. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E. z dnia 7 lutego 2024 r., znak (...) o wysokość kapitału początkowego I. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu R. M. prawo do ustalenia wysokości kapitału początkowego z uwzględnieniem jako składkowego okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w G. od 24 listopada 1984 r. do 30 sierpnia 1988 r. i od 22 grudnia 1988 r. do 30 września 1995 r.; II. stwierdza że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Sygn. akt IV U 256/24 UZASADNIENIE punktu I. wyroku Ubezpieczony R. M. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E. z dnia 7 lutego 2024 r., znak: (...), ustalającej ponownie kapitał początkowy. Ubezpieczony zakwestionował niezaliczenie do okresów zatrudnienia okresu od 9 lutego 1977 r. do 8 marca 1977 r., gdyż w świadectwie pracy za ten okres brak jest potwierdzenia zatrudnienia, od 12 kwietnia 1984 r. do 17 kwietnia 1984 r., ponieważ okres zakończenia odbywania zasadniczej służby wojskowej do dnia podjęcia zatrudnienia w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. nie jest wymieniony jako okres składkowy lub nieskładkowy, od 24 listopada 1984 r. do 30 sierpnia 1988 r., od 22 grudnia 1988 r. do 30 września 1995 r. pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, ponieważ brak jest informacji stwierdzającej ilość dni przepracowanych oraz uzyskanych kwot wynagrodzenia w poszczególnych latach jako członek spółdzielni. Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Ostatecznie ubezpieczony domagał się uwzględnienia do kapitału początkowego okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. od 24 listopada 1984 r. do 30 sierpnia 1988 r., od 22 grudnia 1988 r. do 30 września 1995 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Decyzją z 15 grudnia 2008 r., znak: (...) organ rentowy ustalił wnioskodawcy R. M. kapitał początkowy, a do jego wysokości uwzględniono 12 lat, 1 miesiąc i 2 dni okresów składkowych oraz 4 miesiące i 4 dni nieskładkowe. Podstawa wymiaru kapitału początkowego została ustalona z 10 kolejnych lat kalendarzowych 1989-1998, wskaźnik wwpw wyniósł 18,17%. Ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. kapitał początkowy wyniósł 37392,19 zł. Do ustalenia kapitału początkowego nie zostały uwzględnione okresy od 12 kwietnia do 17 kwietnia 1984 r. – przerwa w ubezpieczeniu, od 24 listopada 1984 r. do 30 sierpnia 1988 r., od 22 grudnia 1988 r. do 30 września 1995 r. – zatrudnienie w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. z powodu braku dowodów potwierdzających ilość przepracowanych dni lub dniówek obrachunkowych. Decyzja ta nie była zaskarżona przez ubezpieczonego. Ubezpieczony 15 stycznia 2024 r. złożył wniosek o emeryturę. Do wniosku załączył świadectwo pracy z okresu zatrudnienia od 30 grudnia 2020 r. do 15 lutego 2024 r. oraz świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach. Z uwagi na fakt, iż od czasu ustalenia kapitału początkowego w ustawie emerytalnej zaszły istotne zmiany w zakresie jego ustalania, w pierwszej kolejności należało ponownie ustalić kapitał początkowy. W zaskarżonej decyzji z dnia 7 lutego 2024 r. do kapitału początkowego uwzględnionych zostało 12 lat i 3 dni okresów składkowych oraz 4 miesiące i 4 dni okresów nieskładkowych. Podstawa wymiaru kapitału początkowego ustalona została z 10 kolejnych lat kalendarzowych 1977-1986, wskaźnik wwpw wyniósł 31,44%. Ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. kapitał początkowy wyniósł 43135,51 zł. Do ustalenia kapitału początkowego oprócz okresów nieuwzględnionych w pierwszej decyzji o ustaleniu kapitału początkowego, nie został dodatkowo uwzględniony okres od 9 lutego 1977 r. do 8 marca 1977 r., ponieważ z odpisu świadectwa pracy z 14 maja 2003 r. wynika, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia w Wojewódzkiej Handlowej Spółdzielni Inwalidów w E. od 30 września 1974 r. do 8 lutego 1977 r. pracował jako uczeń-sprzedawca, a następnie od 9 marca 1977 r. pracował jako sprzedawca. Okres od 12 kwietnia 1984 r. do 17 kwietnia 1984 r. stanowi zaś przerwę po odbyciu zasadniczej służby wojskowej a powrotem do pracy. Ubezpieczony był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w G.. W spółdzielni byli członkowie, którzy jako wkład wnosili ziemię, a wkładem innych, jak ubezpieczonego, była własna praca. Spółdzielnia posiadała samochody, które wypożyczała innym podmiotom. Ubezpieczony pracował jako kierowca, jeździł samochodem typu Nysa. Przez ostatnie 3 lata ubezpieczony wykonywał prace polowe. Ubezpieczony jako kierowca pracował z reguły ponad 8 godzin dziennie (około 10 godzin), każdego miesiąca ponad 20 dni roboczych. Były prowadzone listy obecności. Często jeździł w dłuższe trasy po Polsce. Pracował dla Przedsiębiorstwa (...) w E., dla P., w (...). Jako pracownik polowy bronował, siał - jeździł traktorem. Brał udział w pracach załadunkowych – np. zboża. Pracował także przy produkcji płyt jumbo. Ubezpieczony nie miał dłuższych przerw w pracy spowodowanych np. chorobą lub wyjazdem. Korzystał z urlopu wypoczynkowego jak każdy pracownik. (wyjaśnienia skarżącego od 00:01:24 do 00:08:35 e-protokół z rozprawy z 25 czerwca 2024 r., nadto dowody: zeznania świadków Z. J. od 00:12:27 do 00:16:30, B. K. od 00:16:37 do 00:26:20, A. J. od 00:26:24 do 00:31:35 e-protokół z rozprawy z 25 czerwca 2024 r., decyzje kapitałowe k. 45 i 55, świadectwo pracy k. 17 w aktach kapitałowych, wniosek o emeryturę k 1-3, decyzja przyznająca emeryturę w aktach emerytalnych) Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: 1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6, 2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5, 3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2. Kapitał początkowy wynosi: 1) 24 % kwoty bazowej, 2) po 1,3% podstawy jego wymiaru za każdy rok okresów składkowych i okresu nieskładkowego o którym mowa w art. 7 pkt 5, 3) po 0,7% podstawy jego wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych, wskazanych w art. 174 ust. 2 pkt 3 (art. 53 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 1 – 2a ustawy). Do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale kalendarzowym 1998 r. (art. 174 ust. 7 ustawy), przy czym jej część wynoszącą 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresów składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 r. (art. 174 ust. 8 zd. 1 ustawy). Współczynnik ten oblicza się według wzoru: gdzie: „p” – oznacza współczynnik; „wiek ubezpieczonego” – wiek w dniu 31.12.1998 r.; „wiek emerytalny” – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn; „staż ubezpieczeniowy” – udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, zaś „wymagany staż” – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn (art. 174 ust. 8 zd. 2 ustawy). Według natomiast art. 174 ust. 3 ustawy, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Podstawę taką stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych (art. 15 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 3 ustawy). W celu ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego: 1) oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych, 2) oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu, 3) oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego, nie wyższy jednak niż 250% oraz 4) mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową (art. 15 ust. 4 i 5 w zw. z art. 174 ust. 3 ustawy). W przedmiotowym przypadku ubezpieczony domagał się doliczenia do okresów składkowych przypadających przed dniem 1.01.1999 r., okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w G.., który został przez organ rentowy pominięty. Z przytoczonych przepisów wynika, że między długością łącznie uwzględnionych okresów składkowych ubezpieczonego a wysokością kapitału początkowego występuje bezpośrednia współzależność. Liczba lat i miesięcy (a nawet dni – art. 194 ust. 9a ustawy) zsumowanego okresu składkowego wpływa bowiem na wysokość współczynnika z art. 174 ust. 8 ustawy (a w konsekwencji – na wartość przyjętych 24% kwoty bazowej), jak również na pozostałą cześć kapitału początkowego jaką stanowi m.in. iloraz podstawy wymiaru i liczby miesięcy uwzględnionych okresów składkowych (art. 53 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 1 ustawy). Okresy składkowe, na podstawie których ustala się wysokość kapitału początkowego, wymienia przepis art. 6 ustawy. Należy do nich m.in. przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy – za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne – zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową (art. 6 ust. 2 pkt 1 lit a ustawy), albo pracy na obszarze Państwa Polskiego w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i w innych spółdzielniach zrzeszonych w Centralnym Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych, w zespołowych gospodarstwach rolnych spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w Krajowym Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych oraz pracy na rzecz tych spółdzielni:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.