Warszawa, dnia 15 grudnia 2023 r. Sygn. akt VI Ka 1223/23
- 2.WYROK 2.1.W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 3.Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący:SSO Agnieszka Wojciechowska-Langda Sędziowie:SO Anita Jarząbek – Bocian SO Tomasz Morycz protokolant: protokolant sądowy – stażysta Justyna Kutnikowska, sekretarz sądowy Adrianna Sadowska 4.przy udziale prokuratora Jerzego Kopcia po rozpoznaniu dnia 12 grudnia 2023 r. 5.sprawy Ł. L., syna J. i A., ur. (...) w K. 6.skazanego wyrokiem łącznym 7.na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora 8.od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie 9.z dnia 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV K 344/23
- na podstawie art. 105 § 1 i 2 k.p.k. prostuje oczywiste omyłki pisarskie w komparycji wyroku w ten sposób, że: - w pkt. 1 w miejsce sygnatury II K 1110/13 wpisuje II K 1110/12; - w pkt. 2 w dacie popełnienia czynu z art. 288 § 1 k.k. zamiast dnia 22 sierpnia wpisuje dzień 23 sierpnia; - w pkt. 4 w miejsce sygnatury II K 974/21 wpisuje II K 974/12; - w pkt. 5 w dacie prawomocności wyroku zamiast dnia 3 kwietnia wpisuje dzień 24 kwietnia; - w pkt. 8 w miejsce 80 stawek dziennych grzywny wpisuje 60 stawek dziennych grzywny;
- utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;
- wydatki w postępowaniu odwoławczym przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. SSO Agnieszka Wojciechowska-Langda SSO Anita Jarząbek – Bocian SSO Tomasz Morycz UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt VI Ka 1223/23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1
- CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.
- Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi–Południe w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2023 roku, sygn. akt IV K 344/23 1.
- Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.
- Granice zaskarżenia 1.1.
- Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.1.
- Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
- Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana
- Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 1.
- Ustalenie faktów 1.1.
- Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.1.
- Ł. L. karalność sądowa zapytanie o karalność 116-116v 2.1.1.
- Ł. L. zachowanie podczas izolacji penitencjarnej opinia o skazanym 122-123 1.1.
- Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2.
- 1.
- Ocena dowodów 1.1.
- Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.1.1.1 zapytanie o karalność dowód bezsporny, z dokumentu urzędowego, potwierdzający uprzednią karalność sądową skazanego 2.1.1.2 opinia o skazanym dowód bezsporny – dokument wystawiony przez wyspecjalizowany organ Państwa. 1.1.
- Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
- STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 3.
- Rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie:
- art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 81 ust. 2 ustawy z 19.06.2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2141), polegające na zastosowaniu przez sąd meriti przepisów o karze łącznej w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r. i do wydania wyroku łącznego obejmującego kary jednostkowe orzeczone wyrokami: Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 16 listopada 2021 rok, sygn. V K 782/21 za przestępstwa popełnione w okresie od 8 lipca 2021 roku do 2 sierpnia 2021 r. i Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 19 października 2022 roku, sygn. III K 714/22, popełnione w okresie od 7 stycznia 2022r. do 3 lutego 2022 r. - mimo, że zgodnie z brzmieniem art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 - do kar orzeczonych po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. orzeczonych po dniu 24 czerwca 2020 r., w zakresie kary łącznej zastosowanie mają wyłącznie przepisy dotyczące kary łącznej, wprowadzone z dniem 24 czerwca 2020 r. (na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. - Dz. U. 2020.1086)- co w realiach przedmiotowej sprawy wykluczało dopuszczalność stosowania ustawy uprzednio obowiązującej;
- art. 85 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 czerwca 2020 r. - polegające na połączeniu kar jednostkowych orzeczonych wyrokami: Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 16 listopada 2021 rok, sygn. V K 782/21 i Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 19 października 2022 roku, sygn. III K 714/22, w sytuacji gdy przestępstwa objęte wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 19 października 2022 roku, sygn. III K 714/22 zostały przez skazanego Ł. L. popełnione w okresie od 7 stycznia 2022 r. do 3 lutego 2022 r., a zatem już po wydaniu wyroku w sprawie Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia' z dnia 16 listopada 2021 rok, sygn. V K 782/21, co skutkowało brakiem warunków do objęcia tych skazań karą łączną;
- art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., w zw. z art. 4 k.k., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że wyroki opisane w pkt 3, 5 i 6 części wstępnej zaskarżonego wyroku nie spełniają warunków w przedmiocie wydania wyroku łącznego, co z kolei skutkowało umorzeniem postępowania o wydanie wyroku łącznego w tym zakresie, podczas gdy, przestępstwa objęte tymi wyrokami, skazany Ł. L. popełnił zanim zapadł pierwszy wyrok (chociażby nieprawomocny), co do każdego z tych przestępstw, a wymierzone nimi kary jednostkowe są karami podlegającymi łączeniu - zatem zachodzi między nimi zbieg realny w rozumieniu art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut podniesiony w apelacji nie zasługiwał na uwzględnienie i nie powodował konieczności zmiany zaskarżonego wyroku łącznego, mającej stanowić efekt zastosowania innego stanu prawnego, aniżeli przyjęty w tym przypadku przez Sąd Rejonowy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielonych przedsiębiorcom dotkniętymi skutkami (...)19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem (...)19 przepisy rozdziału IX ustawy zmienionej w art. 38 w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy. Zgodnie zaś z treścią ustępu 2 tego artykułu przepisy rozdziału IX ustawy zmienionej w art. 38, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. W art. 38 pkt 3 wymienionej ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. zmieniono zaś przepis art. 85 k.k. i nadano mu brzmienie jakie obowiązywało przed jego nowelizacją w 2015 r., co oznacza, że od 24 czerwca 2020 r. kara łączna orzekana jest ponownie w przypadku realnego zbiegu przestępstw rozumianego jako popełnienie przez sprawcę kilku (co najmniej dwóch) przestępstw, zanim zapadł pierwszy, chociażby nieprawomocny wyrok za którekolwiek z nich. Z przepisu tego wyeliminowano zaś wymóg przewidujący, że podstawą orzeczenia kary łącznej są kary podlegające wykonaniu, co w sposób jednoznaczny wynika również z dodanego przepisu art. 91a k.k. Mając na uwadze układ i specyfikę skazań Ł. L., Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, iż w niniejszej sprawie zaktualizowała się potrzeba zastosowania przepisu art. 4 § 1 k.k., stanowiącego, że jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Powyższy przepis reguluje zasady prawa karnego międzyczasowego, rozstrzygając, którą z ustaw należy zastosować w razie zmiany ustawy po popełnieniu przestępstwa. Rzecz jasna wymierzenie kary łącznej w wyroku łącznym podlega również regułom określonym w art. 4 § 1 k.k. (zob. wyrok SN z 8 listopada 2011 r., IV KK 171/11, LEX nr 1044052). Słusznie stwierdzono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2014 r. (V KK 211/14, KZS 2015/10/27), że kara łączna stanowi instytucję prawa karnego materialnego, stad jej orzekanie winno być rozpatrywane przez pryzmat reguły intertemporalnej zawartej w art. 4 § 1 k.k. Ocena względności powinna być odnoszona do wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym (zob. wyroki SN: z 07.11.2014, II KK 284/14, OSNKW 2015, z. 3, poz. 27; z 25 czerwca 2014 r., II KK 139/14, LEX nr 1480321). Także w kontekście przepisów art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielonych przedsiębiorcom dotkniętymi skutkami (...)19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem (...)19 wypowiadał się Sąd Najwyższy podnosząc, że „ Kompetencję do badania, jakie przepisy zastosować na podstawie art. 4 § 1 k.k., sąd uzyskuje w momencie, gdy zajdzie potrzeba dokonania analizy, czy istnieją warunki do orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem, a nie dopiero w momencie pozytywnego przesądzenia, że istnieją warunki do orzeczenia kary łącznej. Oznacza to, że w układzie, gdy część badanych pod kątem możliwości połączenia kar, prawomocnych wyroków została wydana przed wejściem w życie nowych przepisów, a część po, stosowanie przepisu art. 4 § 1 k.k. winno polegać na dokonaniu oceny wszystkich wydanych prawomocnych wyroków pod kątem tego, czy poprzedni stan prawny, czy też nowy, jest względniejszy dla skazanego przy orzekaniu kary łącznej” (vide – wyrok z 19 X 2022 r. sygn. IV KK 350/22; podobnie wyrok z dnia 21 IX 2020 r. sygn.. II KK 175/19). W realiach przedmiotowej sprawy sąd I instancji rozważył, która z ustaw była dla skazanego względniejsza i zasadnie przyjął za podstawę wydania wyroku stan prawny obowiązujący od 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r. jako korzystniejszy dla skazanego. Niewątpliwie kara pozbawienia wolności jest najsurowsza, a w dacie orzekania przez sąd I instancji kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami: Sądu Rejonowego dla Wrocławia–Śródmieścia we Wrocławiu z 16 listopada 2021 r. w sprawie V K 782/21 i Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi–Południe w Warszawie z 19 października 2022 roku w sprawie III K 714/22 podlegały wykonaniu i jako takie mogły zostać połączone wyrokiem łącznym. Natomiast tego warunku nie spełniały orzeczone kary ograniczenia wolności, z których tylko jedna, orzeczona w sprawie II K 399/13 Sądu Rejonowego w Koninie nie została wykonana (według informacji wynikających z akt tej sprawy). Nie ulega wątpliwości, że na etapie orzekania przez sąd odwoławczy, sytuacja Ł. L. uległa zmianie, a to z uwagi na zakończenie w dniu 27 września 2023 roku odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi–Południe w Warszawie z 19 października 2022 roku wydanym w sprawie III K 714/22 (od tej daty skazany odbywa karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia–Śródmieścia we Wrocławiu z 16 listopada 2021 roku wydanym w sprawie V K 782/21). Sąd Okręgowy dostrzegając wystąpienie powyższej okoliczności, nie mógł jednak orzec odmiennie w stosunku do wyroków o wskazanych wyżej sygnaturach. Z uwagi na zakres apelacji prokuratora, w której zasadniczo kwestionowane było zastosowanie jako podstawy orzekania przepisów obowiązujących do 23 czerwca 2020 roku, brak było możliwości wyjścia poza granice zaskarżenia i podniesione zarzuty przez zmodyfikowania zaskarżonego wyroku na etapie postępowania odwoławczego w kierunku zdecydowanie niekorzystnym dla skazanego. . Wniosek
- Uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt I i II;
- na podstawie art. 85 § k.k., art. 86 § 1 k.k. i art. 87 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. w zw. art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami (...)19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem (...)19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1086) - połączenie kar jednostkowych orzeczonych wobec skazanego Ł. L. wyrokami: a) Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 20 marca 2013 roku, w sprawie II K 255/13 – kary 5 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie, b) Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 11 kwietnia 2013 r., w sprawie II K 399/13 – kary 12 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin miesięcznie, c) Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 6 maja 2013 r., w sprawie II K 535/13 – kary 12 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na obowiązku wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, i wymierzenie skazanemu Ł. L. kary 1 roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania w tym czasie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin miesięcznie,
- zaliczenie na poczet orzeczonej kary łącznej ograniczenia wolności okresów dotychczas wykonanych kar ograniczenia wolności w sprawach: II K 255/13, II K 399/13 i II K 535/13 i uznaniu w tym zakresie kary łącznej za wykonaną w całości;
- na podstawie art. 572 k.p.k. umorzenie postępowania odnośnie objęcia karą łączną kar wymierzonych skazanemu wyrokami opisanymi w pkt 1-2, 4 i 7-10 części wstępnej zaskarżonego wyroku;
- utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w pozostałej części. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Z uwagi na wcześniejsze rozważania nie uwzględniono zarzutu i wniosku apelacji wniesionej na niekorzyść skazanego.
- OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.
- Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
- ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 1.
- Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.
- Przedmiot utrzymania w mocy Całość rozstrzygnięcia. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Przeprowadzona w wyniku wniesienia przez prokuratora apelacji kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku doprowadziła do konstatacji, iż – z uwagi na opisane szerzej w sekcji 3 okoliczności – brak jest na obecnym etapie postepowania możliwości zastosowania postulowanych przez prokuratora przepisów dotyczących orzekania kary łącznej. 1.
- Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.
- Przedmiot i zakres zmiany Zwięźle o powodach zmiany 1.
- Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 1.1.
- Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.
- ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.2.
- Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.3.
- Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 5.3.1.4.
- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 1.1.
- Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 1.
- Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 1 Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi–Południe w Warszawie w sposób oczywiście omyłkowy zawiera w pkt. 1 i 4 błędnie wskazane sygnatury (vide k. 25 i k. 51v.), w pkt. 2 datę popełnienia czynu z art. 288 § 1 k.k. (vide k. 35-36), w pkt. 5 datę prawomocności wyroku (vide k. 34), a w pkt. 8 wymiar orzeczonej grzywny (vide k. 24). Powyższe omyłki powstały najprawdopodobniej podczas redakcji tekstu zaskarżonego wyroku, należą zatem do oczywistych w rozumieniu art. 105 k.p.k., w związku z czym należało je sprostować w sposób wskazany w części dyspozytywnej orzeczenia.
- Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 3 O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 636 § 1 k.p.k.
- PODPIS SSO Agnieszka Wojciechowska-Langda SSO Anita Jarząbek-Bocian SSO Tomasz Morycz 1.
- Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację prokurator Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja punkty I-III wyroku 0.1.1.3.
- Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 0.1.1.3.
- Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 0.1.1.
- Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana
🔗 Do źródła urzędowego
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.