Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt VII Pa 242/13

Sygn. akt: VII Pa 242/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Jarosław Łukasik Sędziowie:

SSO Izabela Gruszkowska -spr.

SSO Bożena Lichota Protokolant: sekr. sądowy Wioletta Bugajska po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa J. B. przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej w K. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV P 1634/12/N I.

Oddala apelację.

II.

Zasądza od J. B. na rzecz Syndyka masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej w Krakowie 60 (sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt VII Pa 242/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa- Nowej Huty w K. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo J. B. przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej w K. w sprawie o zapłatę (pkt. I) i nie obciążył powódki kosztami zastępstwa procesowego (pkt. II).

Sąd Rejonowy wskazał, iż bezspornym między stronami było zatrudnienie powódki u strony pozwanej od 1.09.1973r. na stanowisku introligatora. Dnia 07.08.2012r. Sąd Rejonowy dla Krakowa –Śródmieścia w Krakowie ogłosił upadłość (...) spółki akcyjnej w K.. Pismem z dnia 17.08.2012r., doręczonym powódce w dniu 28.08.2012r. Syndyk masy upadłości (...) spółki akcyjnej w K. wypowiedział powódce umowę o pracę ze skróconym do 1 miesiąca okresem wypowiedzenia. Przyczyną wypowiedzenia było ogłoszenie upadłości strony pozwanej obejmującej likwidację majątku dłużnika. Miesięczne wynagrodzenie powódki wynosiło 2361,52 zł brutto.

W pozostałym zakresie Sąd ustalił, że na dzień ogłoszenia upadłości - 7 sierpnia 2012r. u strony pozwanej zatrudnionych było 68 pracowników. Jedna osoba otrzymała wypowiedzenie jeszcze w lipcu 2012r., 61 pracowników otrzymało wypowiedzenia umów o pracę w sierpniu 2012r., a 5 pracowników we wrześniu 2012r.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty, których prawdziwość nie była przez strony kwestionowana.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał roszczenie powódki za nieuzasadnione.

Sąd Pierwszej instancji wskazał, iż przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę wskazaną w piśmie z dnia 17.08.2012r., doręczonym jej w dniu 28.08.2012r. było ogłoszenie przez Sąd Rejonowy dla Krakowa– Śródmieścia w Krakowie w dniu 7 sierpnia 2012r. upadłości (...) spółki akcyjnej w K. obejmującej likwidację majątku dłużnika. Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowania dowodowe podana przez stronę pozwaną przyczyna mająca uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę zawartej z powódką była niewątpliwie prawdziwa i rzeczywista, także powódka jej nie kwestionowała.

Sąd Rejonowy wskazał, że postępowanie upadłościowe regulują przepisy ustawy z dnia 28.02.2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Postępowanie upadłościowe w przypadku ogłoszenia upadłości likwidacyjnej ma za zadanie możliwie szybkie zakończenie działalności prowadzonej przez dłużnika, ustalenie składników majątku wchodzącego do masy upadłości i sprzedaż tego majątku, aby w możliwie jak najpełniejszy sposób zaspokoić roszczenia wierzycieli. Decyzje syndyka podlegają kontroli przez sąd (sędziego-komisarza) oraz radę wierzycieli, a prowadzenie przedsiębiorstwa dłużnika przez syndyka nie powinno trwać dłużej niż 3 miesiące os dnia ogłoszenia upadłości. Ustawa z dnia 13.03.2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników wskazuje tryb postępowania w razie konieczności przeprowadzenia tzw. zwolnień grupowych u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników. Zgodnie z art. 7 ustawy przy rozwiązywaniu z pracownikami stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy stosuje się przepisy art. 41 1 § 1, art. 177 § 4 i 5, art. 186 1, art. 186 8 i art. 196 pkt 2 Kodeksu pracy, a także odrębne przepisy regulujące rozwiązywanie z pracownikami stosunków pracy z takiego powodu. Tryb postępowania w razie wystąpienia przesłanek do prowadzenia tzw. zwolnień grupowych został określony w art. 2-4 i art. 6 powołanej ustawy.

W ocenie Sądu Rejonowego analiza ww. przepisów wskazuje, że postępowanie to wprowadza minimalny okres czasowy trwający nie krócej niż kilka miesięcy, po którym dopiero pracodawca może zwolnić pracowników, co pozostaje w sprzeczności z celami i zasadami prowadzenia postępowania upadłościowego, gdyż zmuszałoby syndyka do prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego przez okres przekraczający 3 miesiące i generowałoby dodatkowe koszty obciążające masę upadłości (wynagrodzenia pracowników pozostających nadal w zatrudnieniu do czasu uzgodnienia porozumienia i dokonania wymaganych zawiadomień). Także z przepisów szczególnych zamieszczonych w kodeksie pracy – art. 36 1 k.p. wynika możliwość przyspieszenia procedury zwalniania pracowników w razie ogłoszenia upadłości (skrócenie okresu wypowiedzenia do 1 miesiąca). Sąd podniósł, że w przypadku ogłoszenia upadłości likwidacyjnej wymogi dotyczące zakresu spraw uzgadnianych między pracodawcą i związkami zawodowymi i będących przedmiotem konsultacji są trudne do pogodzenia z zasadami postępowania upadłościowego i jego celem, a prowadzenie uzgodnień w takich kwestiach jak: możliwość uniknięcia lub zmniejszenia rozmiaru grupowego zwolnienia oraz możliwość przekwalifikowania lub przeszkolenia zawodowego, a także uzyskania innego zatrudnienia przez zwolnionych pracowników, czy też grupy zawodowe pracowników objętych zamiarem grupowego zwolnienia, okres w ciągu którego nastąpi takie zwolnienie, proponowane kryteria doboru pracowników do grupowego zwolnienia, kolejność dokonywania zwolnień pracowników, propozycje rozstrzygnięcia spraw pracowniczych związanych z zamierzonym grupowym zwolnieniem, w tym świadczenia pieniężne, jest bezprzedmiotowe w świetle tego, iż syndyk musi zlikwidować działalność prowadzoną przez upadłego i zwolnić wszystkich pracowników, nie może negocjować dodatkowych świadczeń pieniężnych dla jednej tylko grupy wierzycieli (pracowników upadłego), gdyż wpłynęłoby to na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia roszczeń innych wierzycieli, a ustalanie kryteriów doboru pracowników do zwolnienia, kolejności zwolnień, możliwości przekwalifikowania lub zaoferowania innej pracy zwalnianym pracownikom nie służyłoby niczemu poza przedłużeniem postępowania. W ocenie Sądu pierwszej instancji ze wskazanych przyczyn tryb określony w art. 2-4 i art. 6 powołanej ustawy nie może mieć zastosowania do sytuacji gdy zwolnienie pracowników następuje z powodu ogłoszenia upadłości likwidacyjnej pracodawcy.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo na podstawie art. 45 § 1 k.p. jako nieuzasadnione.

O kosztach procesu orzeczono jak w punkcie II wyroku, albowiem pozwany nie korzystał z profesjonalnego pełnomocnika i nie wykazał, aby poniósł jakiekolwiek koszty związane z postępowaniem sądowym.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości powódka zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

W oparciu o tak sformułowane zarzuty powódka wniosła o zmianę wyroku i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty odszkodowania zgodnie z art. 45 § 1 k.p. w kwocie wynagrodzenia z okres 3 miesięcy a z ostrożności procesowej, w razie oddalenia apelacji, odstąpienie od obciążania powódki kosztami procesu, w tym zastępstwa procesowego na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy oraz sytuację materialną powódki.

W uzasadnieniu apelacji powódka wskazała, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych przepisy ustawy stosuje się w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zdaniem apelującej oznacza to, że przepisy ustawy stosuje się w przypadku każdej przyczyny tego rodzaju a ogłoszenie upadłości tzw. likwidacyjnej jest przyczyną niedotyczącą pracowników.

Ponadto, skoro niektóre przepisy samej ustawy o zwolnieniach grupowych odnoszą się do sytuacji upadłości likwidacyjnej (art. 7, art. 4 ust. 4, art. 6 ust. 2 zd. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych), modyfikując lub wyłączając cześć przepisów ustawy, to zgodnie z rozumowaniem a contrario pozostałe przepisy ustawy (w tym art. 2-4 oraz art. 6) znajdują zastosowanie zgodnie z ich treścią. W ocenie apelującej nie ma zatem podstaw do założenia, że ustawodawca formułując przepisy ustawy nie dostrzegał kwestii upadłości likwidacyjnej - skoro zawarł w samej ustawie określone modyfikacje. Tym samym nie ma podstaw aby w procesie stosowania prawa dokonywać modyfikacji, a w szczególności wyłączeń, dalej idących bez wyraźnego ustawowego umocowania.

W ocenie powódki analizując powołane wyjątki należy mieć także na względzie zakaz, ich rozszerzającej wykładni. I tak art. 7 ustawy o zwolnieniach grupowych wyłącza stosowanie tylko art. 38, 39 i 41 k.p. oraz „przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę”. Wyłączanymi przepisami nie są zatem art. 2-4 oraz 6 ustawy. Nie zawierają one zakazu czy ograniczenia dopuszczalności wypowiedzenia. Odnośnie przepisów modyfikujących to art. 4 ust. 4 ustawy o zwolnieniach grupowych stanowi, że: „w razie prawomocnego zakończenia działalności pracodawcy wskutek prawomocnego orzeczenia sądowego zawiadomienie, o którym mowa w ust. 1 jest wymagane, gdy z takim wnioskiem wystąpi właściwy urząd pracy”. A zatem musi znajdować zastosowanie art. 2 ust. 6 ustawy (pierwsze zawiadomienie powiatowego urzędu pracy), żeby powiatowy urząd pracy w ogóle wiedział, że może wystąpić z wnioskiem o drugie zawiadomienie. A jeśli ustawa przewiduje przynajmniej prawo powiatowego urzędu pracy do takiego wniosku musi być przeprowadzona konsultacja i zawarte porozumienie ws. zwolnień, gdyż tego właśnie dotyczy drugie zawiadomienie urzędu pracy jak wynika z art. 4 ust. 1 ustawy.

W art. 4 ust. 4 zd. 2 ustawy nie zostaje uchylony ani art. 2 ust. 6 ustawy ani pozostałe ustępy art. 2 ustawy jak też art. 3 ustawy. Podobnie skoro art. 6 ust. 2 zdanie 2 ustawy uchyla zastosowanie tylko zdania 1 ustępu 2 - nie uchyla tym samym art. 6 ust. 1 ustawy. Skoro zawiadomienie z art. 4 ust. 1 ustawy nie jest wymagane - stosuje się zapis po znaku tj. zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy in fine wypowiedzenie powinno nastąpić w takim przypadku nie wcześniej niż po zawarciu porozumienia zbiorowego lub wydaniu regulaminu zwolnień grupowych.

Ponadto, apelująca wskazała, iż z punktu widzenia językowo-logicznego żaden z przepisów ustawy prawo upadłościowe i naprawcze nie zawiera zapisu derogującego lub zmieniającego przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych. Jak wskazano wyłączenia i modyfikacje uregulowana całościowo w samej ustawie o zwolnieniach grupowych. Jeśli chodzi o procedurę konsultacyjno-negocjacyjną z art. 2 i 3 ustawy jest oczywiste, że upadłość likwidacyjna, podobnie jak każda przyczyna skutkująca zwolnieniami grupowymi, ma swoją specyfikę i z uwzględnieniem tej specyfiki inne aspekty powołanych przepisów wychodzą na pierwszy plan. Nie ma jednak podstaw do generalnego założenia, że w przypadku upadłości likwidacyjnej od razu i w sposób oczywisty występuje konieczność natychmiastowego i jednorazowego zwolnienia wszystkich pracowników, gdyż nie ma możliwości kontynuacji zatrudnienia w przypadku wszystkich pracowników od dnia następującego po ogłoszeniu upadłości.

W szczególności zaś ma podstaw do twierdzenia, że nie ma żadnych praw i interesów pracowniczych, których nie mogą zgodnie z treścią art. 2 i 3 ustawy, dotyczyć konsultacje i porozumienie zbiorowe ws. zwolnień grupowych nawet wtedy gdy zwolnienia obejmą wszystkich pracowników w jednym okresie. Termin infromacyjno- konsultacyjny ws. zwolnień grupowych wynosi tylko 20 dni. Jest to termin maksymalny, gdyż porozumienie może być zawarte szybciej. Jest to najkrótszy termin funkcjonujący w zbiorowym prawie pracy i nie powoduje spowolnienia postępowania upadłościowego, które może trwać nawet kilka lat. W postępowaniu upadłościowym do chwili wniesienia apelacji nie została jeszcze ostatecznie sporządzona lista wierzytelności. Można też wskazać kilka przykładowych sytuacji, które przeczą założeniu Wyroku o immanentnej sprzeczności art. 2-4 i art. 6 ustawy z celem postępowania na wypadek tzw. upadłości likwidacyjnej. Jak wskazano w Wyroku postępowanie upadłościowe ma służyć najpełniejszemu zaspokojeniu wierzycieli. Cel ten może być realizowany przez zachowanie całości lub części działalności pracodawcy a zatem także niektórych miejsc pracy. Z punktu widzenia art. 23(1) k.p. nie oznacza to wcale konieczności zwolnień tylko utrzymanie stanu załogi w całości lub części jako istotnego elementu dla funkcjonowania i wartości wydzielonej części przedsiębiorstwa. Jest też sytuacją typową że niektóre grupy pracowników mogą być przydatne z uwagi na wykonywanie czynności administracyjnych, technicznych, gospodarczych związanych z likwidacją, także w razie zaniechania dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa czy jego sprzedaży w całości lub części. Z drugiej strony przełożenie terminu wypowiedzeń lub ustalenie ich kolejności w poszczególnych miesiącach może być istotne, z różnych względów, z punktu widzenia interesu niektórych pracowników, których organizacja związkowa reprezentuje. Sytuacja taka występuje w przypadku pracowników, którzy chcieliby się starać o świadczenia przedemerytalne. Nie ma podstaw do twierdzenia, że konsultacje w przedmiocie kolejności zwolnień, czy kryteriów doboru niektórych grup pracowników do pozostawienia w zakładzie są bezprzedmiotowe. W zakresie terminów wypowiedzeń niewątpliwie nie są bezprzedmiotowe konsultacje ze związkami zawodowymi czy wobec pracowników należy stosować skrócony okres wypowiedzenia z art. 36(1) k.p. Istnieją też inne sprawy pracownicze, które mogą być przedmiotem ustaleń w ramach konsultacji, a w efekcie zostać ujęte w porozumieniu zwolnień grupowych. Do takich praw należą np. sprawy związane z zakładowym funduszem świadczeń socjalnych. ZFSŚ nie przestaje funkcjonować wraz z ogłoszeniem upadłości a syndyk jest w dalszym ciągu obowiązany

o prowadzenia działalności socjalnej a nawet dokonywania odpisu na ZFSŚ.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powódki nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przyczyną wypowiedzenia stosunku pracy z powódką było ogłoszenie upadłości likwidacyjnej pracodawcy. Sąd Odwoławczy w całości podziela argumentacje Sądu Rejonowego, iż interpretacja przepisów art. 2-4 i 6 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników z dnia 13 marca 2003 r. (Dz. U. z dnia 22 maja 2003 r.) dotycząca procedury konsultacji przeprowadzanych zwolnień ze związkami zawodowymi, zgodnie z którą przepisy te znajdowałyby zastosowanie również do zwolnień w toku postępowania upadłościowego, byłaby zaprzeczeniem jego celu i powodowałaby znaczne koszty, co z kolei miałoby realne przełożenie na stan masy upadłości i kwestie zaspokojenia pozostałych grup wierzycieli. Stosownie do treści art. 7 powołanej ustawy przy rozwiązywaniu z pracownikami stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy stosuje się przepisy art. 41 (

Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd Okręgowy orzekł o oddaleniu apelacji powódki jako bezzasadnej na podstawie art. 385 k.p.c.

Sąd Okręgowy uznał, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do nieobciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego na podstawie art. 102 k.p.c. Zasada słuszności wywodzona z art. 102 k.p.c. jest odstępstwem od wskazanej wyżej reguły i ma zastosowanie tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Pozwala ona sądom zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo na nie obciążenie przeciwnika kosztami w ogóle. W doktrynie podkreśla się, że art. 102 k.p.c., jako przepis o charakterze wyjątkowym i stanowiącym wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu - nie podlega wykładni rozszerzającej. W niniejszej sprawie powódka nie wykazała w żaden sposób swojego wyjątkowo trudnego położenia, dlatego Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania jak w pkt. II na podstawie art. 98 w zw. § 12. ust. 1 pkt. 1 w zw. z §. 13 ust 1 pkt. 1 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002 r.

SSO Bożena Lichota SSO Jarosław Łukasik SSO Izabela Gruszkowska(spr)