Analizując odwołanie od decyzji z 15 maja 2023r. na wstępie należy wskazać, że ZUS w dniu 4 października 2023r. wydał nową decyzję, uchylając tym samym decyzję z 15 maja 2023r. Rozważając, czy i jaki wpływ miało to na możliwość rozpoznania odwołania R. C., Sąd wskazuje, że art. 477 13 k.p.c. stanowi, że zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zaskarżonego orzeczenia lub decyzji wydanej przez ten zespół, przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy. Wskazany przepis stanowi lex specialis w stosunku do art. 355 k.p.c., gdyż określa szczególne względem wskazanych w jego § 1 przesłanki umorzenia postępowania. Wynika z tego, że wydanie decyzji, która uchyla decyzję, od której wniesione zostało odwołanie do sądu w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych i rozstrzyga żądanie na niekorzyść strony skarżącej nie może powodować umorzenia postępowania na podstawie art. 355 § 1 k.p.c., albowiem nie zachodzą warunki określone w art. 477 13 k.p.c., który pozwala na umorzenie postępowania sądowego wyłącznie w przypadku wydania decyzji uwzględniającej w całości lub w części wniosek strony. Brak jest również w takiej sytuacji przyczyn uzasadniających umorzenie postępowania na ogólnych zasadach określonych w art. 355 § 1 k.p.c., gdyż nie występuje ani zbędność wydania wyroku (nie został zrealizowany cel, dla którego złożono odwołanie od decyzji organu rentowego, pełniące rolę pozwu), ani następczy brak przesłanek procesowych warunkujących dopuszczalność procesu (art. 199 § 1 k.p.c.). Reasumując, w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalna jest jakakolwiek ingerencja w decyzję, od której wniesione zostało odwołanie do sądu, poza przypadkami uregulowanymi w art. 83 ust. 6 ustawy systemowej (odpowiednio art. 477 9 § 2 k.p.c.) oraz art. 477 13 k.p.c. Ten ostatni przepis w zdaniu drugim nie pozwala na umorzenie postępowania sądowego w przypadku administracyjnej weryfikacji decyzji na niekorzyść strony. Istnienie w obrocie prawnym decyzji rozstrzygającej niekorzystnie dla strony o tym samym przedmiocie co decyzja wcześniejsza nie wywołuje skutków w sferze postępowania cywilnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2012r., II UK 333/11). Biorąc pod uwagę powyższe, jak i to, że w decyzji z 4 października 2023r. – poza oznaczeniem, że decyzja jest zaliczkowa - nie doszło do żadnej korzystnej zmiany dla R. C., Sąd nie miał podstaw do umorzenia postępowania. Zdaniem Sądu w dalszym ciągu istniały podstawy do rozpoznania odwołania od decyzji z 15 maja 2023r., później uchylonej przez decyzję określoną jako zaliczkowa. Zwraca jednak uwagę, że wskazanej decyzji organ rentowy nadał charakter zaliczkowy do czasu zakończenia postępowania z norweską i francuską instytucją ubezpieczeniową, co powoduje, że Sąd musiał okoliczność tę brać pod uwagę. Wynika to z tego, że decyzja zaliczkowa ma szczególny charakter. Nie rozstrzyga ona o całości żądania zawartego we wniosku oświadczenie emerytalno-rentowe, ale jedynie o jego części, tj. o prawie do świadczenia, i nie kończy postępowania w sprawie przed organem rentowym. Oznacza to, że można jej przypisać walor decyzji częściowej (art. 104 § 2 k.p.a.). Przypisanie decyzji wydawanej na podstawie art. 120 ust. 1-2 ustawy emerytalnej waloru decyzji częściowej ma dwie zasadnicze konsekwencje. Po pierwsze, kończy ona postępowanie w sprawie w odniesieniu do prawa do świadczenia. Oznacza to w szczególności, że przyznanie świadczenia w kwocie zaliczkowej wyłącza po stronie organu rentowego możliwość odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia w toczącym się postępowaniu. Po drugie, od decyzji przyznającej świadczenie w kwocie zaliczkowej przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy o s.u.s.). Decyzja ta może być jednak kwestionowana w sądowym postępowaniu odwoławczym tylko w takim zakresie, w jakim rozstrzyga ona sprawę o świadczenie emerytalno-rentowe, a zatem w odniesieniu do prawa do świadczenia, nie zaś do wysokości kwoty zaliczkowej. Jej ustalenie nie mieści się w wynikającym z wniosku o świadczenie przedmiocie postępowania w sprawie, a w rezultacie - nie może być traktowane jako część jej rozstrzygnięcia. Wysokość świadczenia jest bowiem określana w decyzji, która kończy postępowanie, a organ rentowy, wydając ją, nie jest związany kwotą zaliczkową (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 9 maja 2023r., III AUa 602/22). Niezależnie od tego, co zostało wskazane, trzeba też przypomnieć, że R. C. domagał się przeliczenia emerytury z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego, uwzględniającego okresy pracy za granicą. Wobec tego, że w zakresie odnoszącym się do przeliczenia kapitału początkowego jego stanowisko nie zostało uwzględnione, Sąd nie mógł tym samym skorygować decyzji z 15 maja 2023r. w zakresie odnoszącym się do wysokości świadczenia emerytalnego. Inaczej zaś wygląda sytuacja z potrąceniem ze świadczeń przyznanych ubezpieczonemu w decyzji z 15 maja 2023r. Organ rentowy z racji tego, że po wydaniu wskazanej decyzji, takie potrącenie już zrealizował, nie powtórzył w decyzji z 4 października 2023r. rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. To nie oznacza jednak, że Sąd nie mógł i nie powinien dokonać kontroli w zakresie obejmującym to potrącenie, niekorzystne dla ubezpieczonego i faktycznie zrealizowane, a więc uszczuplające kwotę, która została mu wypłacona. Organ rentowy, dokonując takiego potrącenia powołał się na niewłaściwe przepisy, a to dlatego, że potrącenie nastąpiło z wyrównania, jakie ZUS wypłacił R. C. za maj i za czerwiec 2023r. Gdyby uwzględniać osobno świadczenia za ww. miesiące i miesiące wcześniejsze, to w żadnym z tych miesięcy – co ZUS sam przyznał – nie byłoby możliwości dokonania takiego potrącenia. Zakład – wobec wyrównania świadczeń – dokonał jednak takiego zabiegu. Według ubezpieczonego był on bezprawny, gdyż obowiązujące przepisy tego nie przewidują. Ubezpieczony nie ma racji, ale tylko w tym zakresie, w którym twierdził, że brak jest w przepisach takiego przepisu, który pozwoliłby na potrącenia we wskazanej sytuacji. Art. 143 ustawy emerytalnej stanowi, że w razie przyznania lub podwyższenia świadczeń za okres wsteczny organ rentowy ma prawo potrącić na zaspokojenie należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 1-2d, 4 i 6-10, kwotę wyrównania należną do miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym wydano decyzję ustalającą prawo do świadczeń lub decyzję ustalającą prawo do świadczeń w podwyższonej wysokości. W przypadku R. C. taka decyzja podwyższająca świadczenia za okres wsteczny została wydana w dniu 15 maja 2023r., ale zgodnie z cytowanym przepisem ze świadczeń podwyższonych można było dokonać potrącenia na zaspokojenie należności wymienionych w art. 139 ust. 1 pkt 1-2d, 4 i 6-10. R. C. tymczasem miał mieć potrącane należności, na jakie wskazuje art. 139 ust. 1 pkt 5, czyli sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności, o których mowa w pkt 3. Trzeba wyraźnie podkreślić, iż nie były to należności alimentacyjne lub inne o podobnym charakterze, dlatego organ rentowy nie miał podstaw do zastosowania art. 143 ustawy emerytalnej. Wobec tego Sąd, zmieniając decyzję z 15 maja 2023r. na podstawie art.
orzekł, że brak było podstaw do potrącenia R. C. z emerytury kwoty 481,86 zł. W pozostałym zakresie odwołanie od wskazanej decyzji, jako bezzasadne, zostało oddalone na podstawie art.
k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.