2, art. 33–33b, art. 38a, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt
4 i § 2, art. 73 § 1 pkt
5, art. 77b §
2, art. 91, art. 93, art. 93a–93c, art. 93e, art. 94, art. 97 §
1a, art. 97a § 1–3, art. 98 §
100, art. 101, art. 105 §
2, art. 106 § 1–3, art. 107 § 1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4, art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art. 111 § 1–4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1–5, art. 112b–114, art. 115–117, art. 117d, art. 117e, art. 118 § 1 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jak wynika z art. 115 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, wspólnik spółki jawnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Zasadę wyrażoną w § 1 stosuje się do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem (§ 2 zd. 1). W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepis art. 115 ustawy Ordynacja podatkowa przewiduje odpowiedzialność podatkową wspólników spółek osobowych. Przy badaniu charakteru prawnego decyzji przenoszących odpowiedzialność należy uprzednio ustalić stronę podmiotową decyzji oraz warunki jej odpowiedzialności. Członek zarządu bowiem odpowiada za zobowiązania wówczas, kiedy wystąpi bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, natomiast przy spółkach osobowych, wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika także w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika), ale nie stanowi to jednak przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 §
Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za dług spółki powstaje ex lege w stosunku do każdego ze wspólników oddzielnie. Na podstawie art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Decyzja wydana na podstawie art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej ma więc wobec wspólników spółki jawnej charakter deklaratywny. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 26 września 2017 r. w sprawie II UZ 51/17, LEX nr 2397612. Również Sąd Najwyższy w wyroku z 1 lipca 2020 r., I UK 416/18 słusznie zwrócił uwagę, że mimo umiejscowienia art. 115 Ordynacji podatkowej w rozdziale regulującym odpowiedzialność osób trzecich, nasuwającego sugestię, że odpowiedzialność za zobowiązania wspólników spółki jawnej należy traktować tak, jakby byli "osobami trzecimi" wobec dłużnika (płatnika) w rozumieniu art. 108 § 4 tej ustawy, podstawa ich odpowiedzialności jest w rzeczywistości inna, pierwotna, na co wskazuje także art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej, stwierdzający, że orzeczenie o ich odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, nie wymaga uprzedniego wydania decyzji, o których mowa w art. 108 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2017 r., II UZ 51/17, LEX nr 2397612). Ubocznie trzeba wskazać, że przepis art. 21 ust. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przewiduje jeden ze sposobów powstawania zobowiązań podatkowych, którym jest powstawanie zobowiązań podatkowych z mocy prawa, a zatem bez potrzeby wydawania w tym zakresie stosownej decyzji administracyjnej (podatkowej). Dopiero w sytuacji braku zapłaty podatku wynikającego na przykład ze złożonej określonej deklaracji podatkowej CIT, PIT, VAT lub innej, wydawana jest decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego, czyli decyzja nie tworząca stanu prawnego, a potwierdzająca stan prawny. W identyczny sposób powstają z mocy prawa zobowiązania w postaci składek rozliczane w różnych deklaracjach, np. ZUS DRA, ZUS RCA, ZUS RZA, ZUS RSA i inne druki. Określenie zarówno wysokości zobowiązania podatkowego jak i składkowego następuje w drodze wydania decyzji deklaratoryjnej. W trybie art. 83 ust. 1 pkt 3 Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje ustalenia wymiaru składek, który to obowiązek ich zapłaty powstał z mocy prawa, tj. na podstawie art. 13, art. 17, art. 18 i nast. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro więc obowiązek zapłaty składek powstał z mocy prawa, to decyzja organu rentowego o ustaleniu wymiaru składek jest decyzją deklaratywną (por. wyrok SN z 1 lipca 2020 r., I UK 416/18). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że J. P. i M. L. byli wspólnikami (...) J. P. z siedzibą w Z. w latach 2005-2008 w czasie, w którym spółka ta nie regulowała zobowiązań należnych składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także w 2016 r., a więc w czasie, kiedy spółka zawarła z organem rentowym umowę ratalną (na wniosek obojga wspólników) celem rozłożenia na raty zaległości spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Do niespornych należała również okoliczność, że spółka nie opłacała w pewnych okresach składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osoby zgłoszone do ubezpieczeń. Odwołujący ani na etapie odwołania od zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ani też w toku postępowania toczącego się przed tutejszym Sądem, nie kwestionował samego faktu istnienia zadłużenia spółki wobec organu rentowego, jak również wysokości tego zadłużenia i jego składników, sposobu wyliczenia przeprowadzonego przez organ rentowy, czy też miesięcy, za które składki nie zostały uregulowane. Kolejną okolicznością, która została ustalona na podstawie nie budzących wątpliwości dowodów w postaci potwierdzeń przelewów, było dokonanie przez M. L. wpłaty na rachunek ZUS przypisany płatnikowi składek (...) J. P. nr NIP (...) łącznej kwoty 45.170,80 zł tytułem spłaty układu ratalnego zawartego pomiędzy (...) J. P. z siedzibą w Z. a ZUS nr (...) (...) (...) (...) z dnia 24 lutego 2016 r. Organ rentowy zaksięgował wpłaty z tego tytułu na zaległe składki spółki zgodnie z dyspozycją przelewów, w których został wskazany nr NIP (...) do zaksięgowania, przypisany do płatnika składek (...) J. P.. Wpłaty dokonane przez M. L. nie przewyższały istniejącego z tego tytułu zobowiązani spółki. Odnosząc się do powyższych okoliczności, Sąd na podstawie ugruntowanych poglądów orzecznictwa uznał, że M. L. był odpowiedzialny jako wspólnik (...) J. P. z siedzibą w Z. za zapłatę należności składkowych wynikających z umowy ratalnej zawartej przez spółkę z organem rentowym, a opłacone przez niego raty układu ratalnego nr (...) (...) (...) (...) z dnia 24 lutego 2016 r. były należne wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, z jakiego rachunku bankowego M. L. dokonywał wpłat rat układu ratalnego, bowiem niewątpliwie był on jedną z dwóch osób zobowiązanych do ich spłaty. W związku z powyższym stanowisko organu rentowego dotyczące braku możliwości zastosowania w sprawie art. 24 ust. 6c ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych jest prawidłowe. Wymieniony przepis przewiduje możliwość zwrotu składki nienależnie opłaconej, przy czym wniosek o jej zwrot może złożyć płatnik składek. W przedmiotowej sprawie jednoznacznie przekazanie do ZUS kwoty 45.170,80 zł, zostało dokonane z tytułu zaległych składek (...) J. P. nr NIP (...), a w tej sytuacji, składki zostały zapłacone należnie. Jedynie w sytuacji, gdy składki te zostały opłacone nienależnie, to ich zwrotu mógłby dochodzić płatnik składek, z którego rachunku zostały zapłacone. Również, gdyby przyjąć, że odwołujący zapłacił w ZUS cudzy dług, a więc dług innej spółki niż (...) J. P. z siedzibą w Z., to zapłata cudzego długu nie obciąża odbiorcy świadczenia obowiązkiem zwrotnym, jeśli istnieje podstawa do świadczenia w relacjach wierzyciela z rzeczywistym dłużnikiem. Wierzyciel w takich warunkach uzyskuje świadczenie należne, nie staje się też wzbogacony - z jego majątku ubywa wierzytelność wygaszona wskutek zapłaty, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2014 r. (II CSK 481/13, LEX nr 1483576). Jeśli chodzi zaś o bezpodstawne wzbogacenie (nienależne świadczenie), to zdaniem Sądu przepisy powołane przez odwołującego nie mogą być podstawą prawną żądania zwrotu kwoty 45.170,80 zł od ZUS z powodów, które już zostały wskazane. Odwołujący zapłacił należne ZUS składki z tytułu zawartej umowy ratalnej przez spółkę, której był wówczas wspólnikiem, a więc był osobą zobowiązaną do ich zapłaty w świetle art. 115 ustawy Ordynacja podatkowa. To zaś, że środki, które M. L. wpłacił na rachunek ZUS przypisany płatnikowi składek (...) nr NIP (...) zostały rozliczone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postepowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie powoduje, że ZUS stał się wzbogacony. W tym zakresie przepisy regulujące bezpodstawne wzbogacenie zawierają odpowiednie regulacje, przywidujące również taką sytuację, kiedy wzbogacony już korzyść zużył (skonsumował, bądź spożytkował w inny sposób, np. spłacił dług), ale rozważania w tym aspekcie mogłyby być prowadzone, gdyby drugą stroną sporu był ten, kto bezpodstawnie się wzbogacił, a nie ZUS, którego rola w tej relacji to rola odbiorcy środków – zaległych składek przekazanych w ramach umowy ratalnej. W świetle powyższych uwag, brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, a zatem odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 §
1 k.p.c., kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od odwołującego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. kwotę 3.600 zł. Jej wysokość, liczona od wartości przedmiotu sporu, którą stanowi kwota 45.170,80 zł została ustalona na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 265). Sędzia SO Renata Gąsior
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.