Sygn. akt VIII U 608/23 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił B. U. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 30 listopada 2022 r. uznano, iż wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy. (decyzja – k. 88 pliku I akt ZUS) W dniu 13 marca 2023 r. B. U., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od w/w decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca jest osobą w pełni zdolną do pracy, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających dalsze uznanie skarżącej za osobę niezdolną do pracy i przyznanie dalszego świadczenia z tego tytułu na kolejny okres. W związku z powyższym strona odwołująca się wniosła o zmianę decyzji i ustalenie, że skarżąca jest osobą niezdolną do pracy oraz o przyznanie skarżącej dalszej renty z tego tytułu. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że do dnia 31 października 2022 r. skarżąca posiadała status osoby częściowo niezdolnej do pracy oraz prawo do renty z tego tytułu, po tej dacie niezdolność do pracy skarżącej ustała i w świetle przeprowadzonych przez Lekarzy Orzeczników ZUS badań, skarżąca odzyskała pełnię sprawności świadczenia pracy zgodnie z jej poziomem wykształcenia, wiekiem oraz predyspozycjami psychofizycznymi. Zdaniem skarżącej jej stan zdrowia nie uległ zmianie w okresie od przyznania jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy do przeprowadzonych badań, w szczególności w zakresie zdrowia psychicznego. (odwołanie od decyzji – k. 3-5) W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie – k. 10-10 verte) Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawczyni B. U. urodziła się (...) (bezsporne) Ubezpieczona ukończyła szkołę zasadniczą chemiczną. Z zawodu jest obuwnikiem. W swojej karierze zawodowej pracowała jako szwaczka i kierownik produkcji. (bezsporne) Począwszy od dnia 23 kwietnia 2011 r. tj. od zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, ubezpieczonej przyznano rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 października 2011 r. Kolejnymi decyzjami przedłużano wnioskodawczyni prawo do renty. (decyzje – plik I akt ZUS) Orzeczeniem z dnia 28 października 2021 r. Lekarz Orzecznik ZUS uznał wnioskodawczynię za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 31 października 2022 r. Uzasadniając w/w orzeczenie Lekarz Orzecznik ZUS wskazał w opinii lekarskiej, że u ubezpieczonej stwierdza się nadal naruszenie sprawności organizmu. Rokowania są jednak niepewne. W związku z powyższym orzeka się nadal częściową niezdolność do pracy okresowo na 1 rok z uwagi na stan zdrowia. Dokumentacja medyczna wskazuje bowiem na utrzymywanie się zaburzeń depresyjnych i lękowych oraz dolegliwości z powodu niestabilnego nadciśnienia tętniczego pomimo systematycznego leczenia. Na podstawie powyższego orzeczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 10 lutego 2022 r. decyzję, na mocy której ponownie ustalił skarżącej od 1 listopada 2021 r. prawo do renty na dalszy okres (do 31 października 2022 r.). (opinia lekarska z dnia 28 października 2021 r. – k. 83 pliku II akt ZUS, orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 października 2021 r. – k. 79-79 verte pliku I akt ZUS, decyzja – k. 82 pliku I akt ZUS) W dniu 13 października 2022 r. B. U. złożyła wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. (wniosek – k. 84-84 verte pliku I akt ZUS) Lekarz Orzecznik ZUS rozpoznał u ubezpieczonej zaburzenia depresyjno-lękowe, zaburzenia osobowości, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2 i stłuszczenie wątroby. Natomiast w opinii konsultanta psychiatry ZUS z dnia 28 października 2022 r. stwierdzono, że u wnioskodawczyni dominują objawy afektywne o obrazie zaburzeń depresyjnych i lękowych. Obecnie nasilenie objawowe na poziomie zaburzeń łagodnych nie wpływa na możliwość wykonywania pracy zgodnej z dotychczasowym wykształceniem i doświadczeniem ubezpieczonej. W związku z powyższym Lekarz Orzecznik ZUS, zgodnie z opinią konsultanta, przy braku innych danych na długotrwałą niezdolność do pracy w załączonej dokumentacji, orzeczeniem z dnia 3 listopada 2022 r. stwierdził, że B. U. nie jest niezdolna do pracy. (opinia specjalistyczna lekarza konsultanta z dnia 28 października 2022 r. – k. 86-89 pliku II akt ZUS, opinia lekarska z dnia 3 listopada 2022 r. – k. 90 pliku II akt ZUS, orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 listopada 2022 r. – k. 85-85 verte pliku I akt ZUS) Od powyższego orzeczenia wnioskodawczyni złożyła sprzeciw. (sprzeciw – k. 91 pliku II akt ZUS) Komisja Lekarska ZUS rozpoznała u wnioskodawczyni mieszane zaburzenia lękowo - depresyjne, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i otyłość. Po zbadaniu ubezpieczonej i po analizie dokumentacji medycznej zdaniem Komisji Lekarskiej brak jest podstaw do orzeczenia długotrwałej niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia 30 listopada 2022 r. Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że wnioskodawczyni nie jest niezdolny do pracy. (opinia lekarska z dnia 30 listopada 2022 r. – k.93-95 pliku II akt ZUS, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 30 listopada 2022 r. – k. 87-87 verte pliku I akt ZUS) Powyższe orzeczenie legło u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Spośród wymaganych prawem przesłanek, wnioskodawczyni nie spełniła jedynie przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy. (decyzja – k. 88-88 verte pliku I akt ZUS, okoliczność bezsporna) Biegły z zakresu psychologii wskazał, że skarżąca jest od 2011 r. leczona psychiatrycznie z powodu depresji i zaburzeń depresyjno-lękowych. Odbyła 3 tury psychoterapii i oczekuje na kolejną. Przez ten czas jest samopoczucie było zmienne, podatne na wahania nastroju pod wpływem trudnych sytuacji, stresu, kłopotów dnia codziennego. Leczenie i psychoterapia przez wiele lat nie przełożyły się na istotną poprawę funkcjonowania wnioskodawczyni. Dopiero od roku odnotowała poprawę jakości życia w postaci możliwości większej aktywności, jednak nadal jest nadreaktywna emocjonalnie, co powoduje załamywanie się lepszego samopoczucia. Zdaniem biegłej podłożem występowania dolegliwości psychicznych wnioskodawczyni jest jej nieprawidłowo ukształtowana osobowość. Do tej pory psychoterapia nie przyniosła właściwie żadnego rezultatu. Aktualne zaburzenia depresyjno - lękowe wnioskodawczyni występują w miernym nasileniu, nie zaburzając funkcjonowania w istotny sposób. Natomiast zaburzenia osobowości są odpowiedzialne za jej sposób życia i podejście do występujących objawów. W świetle przeprowadzonych badań biegła nie stwierdziła naruszenia sprawności organizmu w takim stopniu, aby wnioskodawczyni była całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy z powodu jej aktualnego stanu psychicznego. Jednocześnie biegła zaznaczyła, że wnioskodawczyni ma wiele schorzeń, które mogłyby podlegać ocenie, czy przy ich istnieniu może ona podjąć pracę. (pisemna opinia biegłego z zakresu psychologii mgr E. C. – k. 21-30) Biegły z zakresu kardiologii rozpoznał u wnioskodawczyni nadciśnienie tętnicze oporne (okresowa zła kontrola), kardiomiopatię nadciśnieniową w II okresie hemodynamicznym wg (...), komorowe zaburzenia rytmu serca, niedoczynność tarczycy, cukrzycę typu 2, depresję i otyłość. Z punktu widzenia biegłego kardiologa u wnioskodawczyni stwierdza się częściową niezdolność do pracy od 31 października 2022 r. (tj. daty końca wcześniejszego okresu niezdolności do pracy) okresowo do 31 maja 2024 r. Biegły zaznaczył, że opinia w przedmiotowej sprawie jest trudna. Biegły wskazał, że realnie oceniając stan kardiologiczno - internistyczny wnioskodawczyni obecnie jest umiarkowanie dobry. Realnie i łącznie jednak oceniając stan wnioskodawczyni jest ona osobą z dość licznymi przewlekłymi schorzeniami kardiologicznymi i internistycznymi. U skarżącej dominuje problem kardiologiczny – występuje zła kontrola ciśnienia tętniczego. Tylko u niewielu pacjentów, pomimo optymalnej terapii, nie udaje się uzyskać dobrych wartości ciśnienia tętniczego (np. pacjenci z nadciśnieniem wtórnym, opornym). Taka zła kontrola ciśnienia tętniczego obecnie występuje u wnioskodawczyni i stanowi to o podstawie do stwierdzonej przez biegłego niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni nie przechodziła zawału mięśnia sercowego (brak takich danych). Nie była kwalifikowana do kardiologicznych, inwazyjnych zabiegów. Na chwilę obecną brak jest też danych na ewentualne rozpoznanie ciężkiego upośledzenia funkcji układu krążenia. W ostatnim badaniu USG serca z maja 2023 r. – opisywano zachowaną funkcję mięśnia lewej komory z frakcją wyrzutową EF 62% (tj. wartość EF w normie), dodatkowo stwierdzono przerost mięśnia lewej komory. Wiadomo również, że wnioskodawczyni ma skierowanie na badanie (...) tj. scyntygrafie perfuzyjną mięśnia sercowego, dotychczas jednak nie zapisała się na nie. Podsumowując biegły wskazał, że z uwagi na rozpoznanie opornego nadciśnienia tętniczego z towarzyszącymi rozpoznaniami (tj. komorowe zaburzenia rytmu serca i niewydolność serca) biegły stwierdził okresową niezdolność do pracy. Stwierdzona niezdolność do pracy to okres na podjęcie dalszego leczenia nadciśnienie tętniczego, celem uzyskania należytej jego kontroli. (opinia biegłego z zakresu kardiologii dr n. med. R. G. – k. 48-50; opinia uzupełniająca k 93-94) Biegły z zakresu psychiatrii rozpoznał u wnioskodawczyni zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane. Zdaniem biegłego zaburzenia o takim charakterze nie powodują niezdolności do pracy. Z punktu widzenia psychiatry wnioskodawczyni jest zdolna do pracy. (opinia biegłego z zakresy psychiatrii dr n. med. T. N. – k. 72-74) Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o załączone akta organu rentowego, dokumentację lekarską oraz opinie biegłych: psychologa, lekarza kardiologa i lekarza psychiatry. Zdaniem Sądu wydane opinie są wiarygodne i sporządzone zostały przez biegłych o specjalnościach właściwych z punktu widzenia schorzeń, na jakie cierpi wnioskodawczyni, w oparciu o analizę przedłożonej dokumentacji lekarskiej i bezpośrednie badanie odwołującej się oraz aktualne badania przedstawione w toku postępowania sądowego. Biegli w sposób wyczerpujący określili schorzenia, jakie występują u wnioskodawczyni i ocenili ich znaczenie dla zdolności do pracy, odnosząc swą ocenę do posiadanych przez skarżącą kwalifikacji zawodowych. Pod względem kardiologicznym wnioskodawczyni została uznana za okresowo niezdolną do pracy zarobkowej. Pełnomocnik organu rentowego zakwestionował opinię biegłego z zakresu kardiologii wskazując, że opinia nie powinna stanowić dowodu w sporze, gdyż biegły nie dowiódł stawianej tezy w sposób jednoznaczny i kategoryczny. Opinia nie zawiera elementu niezbędnego do orzekania o długotrwałej niezdolności do pracy, jakim jest wywiad zawodowy. Nie można bowiem postawić tezy o utracie w znacznym stopniu możliwości wykonywania pracy zarobkowej zgodnej z poziomem kwalifikacji, jeżeli nie ustali się tego poziomu. Jednocześnie w opinii organu rentowego biegły nie wskazał, co świadczy o prawie do świadczenia, ponieważ biegły potwierdził badaniem, że stan kliniczny wnioskodawczyni jest dobry, a wydolność układu krążenia jest na akceptowalnym poziomie. Biegły w żaden merytoryczny sposób nie dowiódł także, że w poprzednim okresie sprawność ubezpieczonej była na poziomie prawa do świadczenia rentowego. Zdaniem organu trudno się zgodzić z biegłym, że powodem prawa do świadczenia miałoby być nie rzeczywiste naruszenie sprawności, a jedynie brak należytej staranności co do zaleceń prowadzących lekarzy. Organ zaznaczył, że badanie Komisji Lekarskiej ZUS zostało przeprowadzone w listopadzie 2022 r., natomiast badanie przeprowadzone przez kardiologa w październiku 2023 r. W tak długim okresie nie został przedstawiony żaden dowód niezdolności do pracy. Jeżeli dokumentacja medyczna w okresie tego roku nie dowiodła rzeczywistego naruszenia sprawności w tym czasie, to logicznym jest stwierdzenie, iż sporna decyzja została wydana prawidłowo. Wobec deklarowanej przez biegłego trudności w wydaniu opinii, dość istotnych naruszeń zasad orzecznictwa lekarskiego, braku jednoznacznych argumentów dla postawionej tezy końcowej organ rentowy wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego tej specjalizacji. W związku z kwestionowaniem wniosków orzeczniczych przez organ rentowy, Sąd dopuścił dowód z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego kardiologa, w celu odniesienia się do sformułowanych przez ZUS zarzutów. W opinii uzupełniającej biegły z zakresu kardiologii wskazał, że co do zasady biegły podziela stanowisko ZUS, że nadciśnienie tętnicze rzadko kiedy jest trudne do opanowania. Biegły w rzeczywiście wyjątkowych sytuacjach z powodu nadciśnienia tętniczego stwierdza niezdolność do pracy. Robi to tylko w skrajnie wyjątkowych sytuacjach klinicznych. W ocenie biegłego w przypadku wnioskodawczyni mamy właśnie taką sytuację kliniczną. Z uwagi na wybitnie złą kontrolę ciśnienia tętniczego (niezależnie od przyczyny) – biegły stwierdził przedmiotową niezdolność do pracy. Nadto biegły zaznaczył, że dokonał analizy dostępnej dokumentacji medycznej, jak również dokonał analizy wywiadu zawodowego. Jednocześnie biegły zaznaczył, że nie można nie brać pod uwagę wcześniejszych okresów niezdolności do pracy w podobnym stanie klinicznym. Wiadomo zaś, że wnioskodawczyni miała orzekaną przez wiele lat częściową niezdolność do pracy. Oczywiście wiadomym jest, że biegły dokonywał oceny stanu zdrowia później niż organ – dlatego biegły pisał, iż opinia jest trudna. Biegły zgadza się również z tezą, iż wnioskodawczyni powinna zgłosić się na leczenie, na które je skierowano. Brak jednak zgłoszenia się na badania, hospitalizację czy np. nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich – nie oznacza w automatyczny sposób braku niezdolności do pracy (pomimo braku przestrzegania zaleceń lekarskich nadal najważniejszy jest stan kliniczny, który warunkuje ocenę zdolności do pracy). Wobec pisemnego uzupełnienia opinii biegłego kardiologa, w którym biegły odniósł się do zarzutów organu rentowego, Sąd Okręgowy uznał, że opinia ta jest pełna i daje wystarczający i rzetelny obraz stanu zdrowia wnioskodawczyni oraz rozwiewa wątpliwości podniesione w zarzutach przez organ rentowy. W związku z powyższym na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. Sąd pominął wniosek dowodowy zgłoszony przez pełnomocnika organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego kardiologa i biegłego z zakresu medycyny pracy. Przede wszystkim należy raz jeszcze podkreślić, iż pojawiające się w sprawie wątpliwości zostały ostatecznie wyjaśnione przez biegłego kardiologa, a tym samym w ocenie Sądu wskazane wnioski zmierzały jedynie do przedłużenia postępowania. Nadto, nie pomniejszając kwalifikacji biegłego medycyny pracy posiadającego szerokie kompetencje wynikające z przeprowadzanych w stosunku do osób ubiegających się o zatrudnienie, czy wykonujących zatrudnienie badań profilaktycznych Sąd uznał, że zważywszy na charakter choroby wnioskodawczyni (tj. oporne nadciśnienie tętnicze), decydujące znaczenie ma ocena biegłego specjalisty z zakresu tego schorzenia. Specjalista w zakresie kardiologii z pewnością posiada bardziej pogłębioną i wyspecjalizowaną wiedzę z zakresu tych chorób niż oceniający ogólnie wszystkie choroby lekarz medycyny pracy. Wynikająca ze specjalizacji wiedza pozwala bardziej wnikliwie ocenić wyniki badań, prowadzone leczenie, jego skuteczność i ewentualną poprawę stanu zdrowia lub też istniejące zaostrzenia choroby, ich wpływ na wydolność organizmu, przekładającą się na zdolność do wykonywania zatrudnienia. Wskazać w tym miejscu należy, że dowód z opinii biegłego ma szczególny charakter, korzysta się z niego w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Do dowodów tych nie mogą, więc mieć zastosowania wszystkie zasady o prowadzeniu dowodów. W konsekwencji nie można przyjąć, że Sąd obowiązany jest dopuścić dowód z kolejnych biegłych w każdym wypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii kolejnych biegłych lub z opinii instytutu, jedynie wtedy, gdy zachodzi tego potrzeba, a więc wówczas, gdy opinia złożona już do sprawy zawiera istotne braki, względnie też nie wyjaśnia istotnych okoliczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1974 roku II CR 817/73, niepubl.). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie jest zasadne i skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art.57 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.) renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełni łącznie następujące warunki:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.