(1)(k.527-529 akt sprawy IV C 990/18), A. K.

(2)(k.492-494v.) oraz B. J. (k.559-561) w zakresie jakim w/w świadkowie przedstawili w sposób szczegółowy specyfikę prowadzenia zabiegów brachyterapii wraz z wyjaśnieniem pojęć specjalistycznych. Zeznania świadków są spójne wewnętrznie i zewnętrznie, logiczne. Sąd pominą wypowiedzi ocenne w/w świadków, gdyż ocena prawidłowości wykonania umowy przez (...) Instytutu (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. wobec NFZ należy do Sądu rozpoznającego niniejszy spór, a nie do świadków. Sąd nie uczynił podstawą ustaleń faktycznych zeznań świadka M. M. (k.525-527 akt sprawy IV C 990/18) z uwagi na fakt, iż okoliczności na jakie został zgłoszony w/w świadek (przebieg i wyniki kontroli dokonanej przez pracowników NFZ) wynikały bezpośrednio ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, zaś same zeznania stanowiły w głównej mierze subiektywne opinie świadka co do nieprawidłowości działań (...) Instytutu (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. przy rozliczaniu brachyterapii. Dodatkowo okoliczności, na które został zgłoszony w/w świadek miały charakter bezsporny. Sąd zważył, co następuje: W niniejszym postępowaniu (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. (wcześniej Centrum Onkologii – Instytut im. (...) w W.) domagał się od Narodowego Funduszu Zdrowia w W. ustalenia, że Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. nie przysługuje przeciwko (...) Instytutowi (...) Państwowemu Instytutowi (...) w W. roszczenie o zapłatę kwoty w łącznej wysokości 3.024.219,13 zł, wynikającej z ustaleń zawartych w wystąpieniu pokontrolnym z dnia 25 maja 2017 r., na którą składają się kwoty 3.013.920,00 zł z tytułu rzekomo nienależnie przekazanych powodowi środków finansowych z tytułu realizacji świadczeń z zakresu brachyterapii oraz 10.299,13 zł z tytułu kar umownych nałożonych na powoda w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w wystąpieniu pokontrolnym pozwanego. Jednocześnie Narodowy Fundusz Zdrowia w W. domagał się od (...) Instytutu (...) Państwowego Instytutu Badawczego w W. zasądzenia z w/w tytułów kwoty 3 024 219,13 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W zakresie roszczenia (...) Instytutu (...) Państwowego Instytutu Badawczego w W.: W ocenie Sądu powództwo (...) Instytutu (...) Państwowego Instytutu Badawczego w W. o ustalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Wprawdzie z powyższych ustaleń Sadu wynika, iż (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. prawidłowo rozliczał wykonanie kontraktu łączącego go z Narodowym Funduszem Zdrowia w W., a zatem nie powstała w ogóle wierzytelność Narodowego Funduszu Zdrowia wobec w/w (...) Instytutu (...), która stanowiła przedmiot roszczenia o ustalenie (w tym zakresie Sąd podzielił argumentację (...) Instytutu (...)), ale zarazem Sąd uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy (...) Instytut (...) nie posiada aktualnie interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc w domaganiu się przedmiotowego ustalenia. Wskazać należy bowiem, iż podstawą roszczenia o ustalenie jest art. 189 k.p.c., który stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Kumulatywnymi przesłankami powództwa o ustalenie stosunku prawnego lub prawa są więc interes prawny powoda w dokonaniu żądanego ustalenia oraz istnienie stosunku prawnego lub prawa, którego powództwo dotyczy. Kodeks cywilny nie zawiera definicji interesu prawnego a jedynie określa jego funkcję jako materialnoprawną przesłankę powództwa o ustalenie, natomiast treść znaczeniową nadaje mu orzecznictwo i doktryna. Podkreślić należy, iż interes prawny jest obiektywną, wywołaną rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, potrzebą uzyskania przez powoda wyroku odpowiedniej treści (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II CSK 745/16, Legalis nr 1683020). Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. zachodzi więc, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Zasada ta nie powinna jednak być pojmowana abstrakcyjnie, zwłaszcza w celu zawężającej interpretacji tej przesłanki do wytoczenia powództwa o ustalenie, lecz ze względu na konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu zawsze konieczna jest ocena istnienia interesu prawnego do wytoczenia tego powództwa na tle okoliczności faktycznych konkretnych spraw. Wprost wskazuje się, że pod rządami aktualnej Konstytucji RP (art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 241 ust. 1) oraz postanowień aktów prawa międzynarodowego (art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych - Dz. U. 1977/38/167), koniecznym jest odstąpienie od dawniej przyjmowanej ścieśniającej wykładni przesłanki „interesu prawnego", a pojęcie to należy obecnie wykładać z uwzględnieniem jak najszerzej rozumianego dostępu do sądów. Wobec tego należy także dodać, że przyjmuje się istnienie interesu prawnego zawsze, „gdy istnieje niepewność stanu prawnego” lub „gdy stronie nie stoi otworem droga procesu o świadczenie, a strona przeciwna kwestionuje jej prawo lub stosunek prawny”. Wskazać należy, iż brak interesu prawnego, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i akceptowanym w doktrynie poglądem ma miejsce wówczas, gdy stan niepewności prawnej może być usunięty w drodze dalej idącego powództwa (np. o zasądzenie). Ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest wtedy jedną z przesłanek uwzględnia bądź oddalenia owego dalej idącego powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt V CSK 188/05, Legalis nr 177287). Podzielić należy także orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy przeciwko powodowi wytoczone zostało powództwo o świadczenie, mające podstawę w stosunku prawnym, co do którego twierdzi on, że nie istnieje, powód traci interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli może w tamtym procesie podnieść taki zarzut jako niweczący roszczenie. Jednakże zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bowiem niewątpliwie powód w takiej sytuacji nie traci interesu prawnego jeżeli w jego interesie, niezwiązanym z wytoczonym przeciwko niemu powództwie o świadczenie, leży wykazanie, że stosunek prawny nie istnieje, a więc jeżeli wyrok w sprawie o świadczenie nie usunie niepewności w zakresie wszelkich skutków prawnych, jakie wynikają lub mogą wyniknąć w przyszłości ze stosunku prawnego, którego istnienie powód kwestionuje. Powód zachowuje zatem interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego mu powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niemu takiego powództwa przez stronę przeciwną na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne. W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może w sposób definitywny rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną powoda i zapobiec także na przyszłość możliwym sporom, a tym samym w sposób pełny zaspokoić jego interes prawny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt V CSK 640/14, Legalis nr 1303706). W ocenie Sądu w chwili wytoczenia powództwa (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. posiadał interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie w rozumieniu art. 189 k.p.c., jednakże z chwilą wytoczenia przez Narodowy Fundusz Zdrowia w W. o zapłatę kwoty wierzytelności stanowiącej przedmiot roszczenia głównego o ustalenie, ten interes prawny odpadł i nie istniał w dacie zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie. W rezultacie uznać należało, iż powództwo główne z tej przyczyny jest bezzasadne, właśnie w obliczu wystąpienia przez Narodowy Fundusz Zdrowia w W. z powództwem o zapłatę. Mając na uwadze, iż (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. mimo ustania w/w interesu prawnego w toku procesu nie dokonał cofnięcia pozwu, jego powództwo podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy wyrażoną w art. 98 k.p.c. (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. jako przegrywający sprawę, zobowiązany jest zwrócić Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw, których szczegółowe wyliczenie na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu. W zakresie roszczenia Narodowego Funduszu Zdrowia w W.: W ocenie Sądu powództwo Narodowego Funduszu Zdrowia w W. o zapłatę nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Żądanie Narodowego Funduszu Zdrowia zgłoszone w pozwie jest związane z realizacją zawartych z Centrum Onkologii – Instytut im. (...) w W. (aktualnie (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W.) w latach 2013-2016 umów o świadczenie usług medycznych - leczenie szpitalne z zakresu teleradioterapii, brachyterapii oraz terapii izotopowej. Narodowy Fundusz Zdrowia wywodził, że (...) Instytut (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. w toku realizacji umów dopuścił się nieprawidłowości, gdyż sposób sprawozdawania świadczeń z zabiegów brachyterapii był niezgodny ze stanem faktycznym (w sprawozdaniach wskazywano, iż całość leczenia została zrealizowana tyle razy ile było frakcjonowane napromienianie, co stanowiło podstawę dokonania płatności za świadczenie brachyterapii z planowaniem 3D w ilości odpowiadającej ilości frakcji, a nie całości terapii udzielonej świadczeniobiorcom zgodnie z planem leczenia). Narodowy Fundusz Zdrowia dochodził więc należności w wysokości 3 024 219,13 zł ustalonej w Wystąpieniu Pokontrolnym z dnia 25 maja 2017 r. na którą składają się kwoty 3 013 920 zł z tytułu nienależnie przekazanych środków finansowych na realizację świadczeń z zakresu brachyterapii oraz (...) zł z tytułu kar umownych nałożonych w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w wystąpieniu pokontrolnym. W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy o odszkodowaniu za nienależyte wykonanie umowy (art. 471 k.c.). Zgodnie z treścią w/w przepisu dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Należy wobec tego rozważyć, czy nastąpiło nienależyte wykonanie umowy łączącej Narodowy Instytut Onkologii im. (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. z Narodowym Funduszem Zdrowia w W.), to znaczy czy Narodowy Instytut Onkologii dopuścił się naruszenia swoich obowiązków. Podstawowe znaczenie dla stwierdzenia odpowiedzialności Narodowego Instytutu Onkologii za nienależyte wykonanie umowy ma także ustalenie, czy stwierdzone nieprawidłowości opisane w Wystąpieniu Pokontrolnym (jeśli faktycznie nastąpiły) pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym z tym, że sfinansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia leczenie skierowane zostało do osób nieuprawnionych do otrzymywania świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż w ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu nie znajdą przepisy o świadczeniu nienależnym z art. 410 § 2 k.c. Zgodnie z treścią w/w przepisu świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia Świadczenie jest zatem uznawane za nienależne w sytuacjach konkretnie wyliczonych w § 2 art. 410 k.c. Jest to zamknięty katalog czterech przypadków, rodzących żądanie o zwrot świadczenia nienależnego tzw. kondykcje. Pomiędzy hipotezami poszczególnych kondykcji zachodzi stosunek wyłączania, nie ma możliwości zbiegu, każdy stan faktyczny odpowiadać może wyłącznie jednej kondykcji. Przede wszystkim świadczenie jest nienależne wówczas gdy spełniający je w rzeczywistości nie był zobowiązany w ogóle lub wobec tej osoby, której świadczył. Może to mieć miejsce wtedy gdy w chwili spełnienia świadczenia brak było ważnego zobowiązania, gdyż zobowiązanie nigdy nie istniało lub wcześniej wygasło, choć świadczący pozostał w przekonaniu, że ono istnieje. Również wtedy, gdy wprawdzie zobowiązanie to istniało ale w mniejszym niż spełniony rozmiarze, albo nie wobec tej osoby, która świadczenie otrzymała. Zdaniem Sądu analiza okoliczności faktycznych niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że żadna ze wskazanych w tym przepisie kondykcji nie zaistniała. Narodowy Fundusz Zdrowia na podstawie wiążącej strony umowy przekazał środki pieniężne w wysokości określonej w umowie, które pozwany jako świadczeniodawca miał wydatkować w określony sposób. Fakt, że zdaniem Narodowego Funduszu Zdrowia środki te były rozliczane w sposób wadliwy nie uzasadniałoby upatrywania podstawy żądania w przepisie o świadczeniu nienależnym. Wspólną cechą świadczeń nienależnych jest uzyskanie korzyści cudzym kosztem w wykonaniu zobowiązania. Dlatego zobowiązanym do zwrotu nienależnego świadczenia może być tylko jego bezpośredni odbiorca (art. 410 § 2 k.c.) Natomiast Narodowy Fundusz Zdrowia kieruje żądanie zwrotu równowartości, nie do pacjenta, który ostatecznie był odbiorcą finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia świadczeń, ale do instytucji, która takie świadczenie udzielała, niezgodnie (w ocenie Narodowego Funduszu Zdrowia) z łączącą go z Narodowym Funduszem Zdrowia umową. Jednocześnie wskazać należy, iż ze względu na istnienie ważnej umowy (z której Narodowy Fundusz Zdrowia w tym postępowaniu dochodzi również zapłaty kary umownej) podstawą dla roszczenia powoda nie mogą być przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zgodnie z treścią § 1 ust. 2 umowy świadczeniodawca zobowiązany był wykonywać umowę zgodnie z zasadami i na warunkach określonych w szczególności w warunkach zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne – teleradioterapia, brachyterapia, terapia izotopowa ustalonych na dany okres rozliczeniowy w drodze zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (…). W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z przyczyn leżących po stronie Świadczeniodawcy, Dyrektor Oddziału Funduszu mógł nałożyć na Świadczeniodawcę karę umowną (§ 5 ust. 1 umowy). Podkreślenia wymaga, iż powyższe postanowienia znalazły się we wszystkich czterech umowach objętych niniejszym postępowaniem. Jak już wcześniej wskazano zobowiązanie łączące strony, w zakresie oceny prawidłowości jego wykonania, które poddano pod osąd w niniejszej sprawie, podlegało w konsekwencji ocenie według odpowiednio stosowanych reguł reżimu odpowiedzialności kontraktowej, uregulowanego w przepisach kodeksu cywilnego (art. 471 i nast. k.c.). Wskazać należy, iż art. 471 k.c. nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności kontraktowej. Nie jest on także samodzielną podstawą dla zasądzenia od dłużnika odszkodowania. Zawsze musi on występować w powiązaniu z innymi przepisami kodeksu cywilnego określającymi treść naruszonego zobowiązania i okoliczności, za jakie dłużnik odpowiada. Przesłankami odpowiedzialności kontraktowej w ogólności są: niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, będące następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność; szkoda po stronie wierzyciela; związek przyczynowy między zdarzeniem w postaci niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania a szkodą. Jako nienależyte wykonanie zobowiązania należy kwalifikować dwie sytuacje: po pierwsze, gdy doszło do niewykonania jednego z obowiązków spoczywających na dłużniku, który nie był funkcjonalnie związany z długiem i nie składał się na świadczenie, albo, po drugie, gdy doszło do nienależytego spełnienia świadczenia, czyli dłużnik nie wykonał choćby jednego z obowiązków funkcjonalnie związanych z długiem, lecz świadczenie nie utraciło dla wierzyciela znaczenia ze względu na cel, jaki miał w wykonaniu zobowiązania (zob. G. Tracz, Pojęcie, s. 199 i n. z konkluzją na s. 203). W niniejszej sprawie Narodowy Fundusz Zdrowia dopatrywał się nienależytego wykonania zobowiązania przez Narodowy Instytut Onkologii im. (...) Państwowy Instytut Badawczy w W., które miało mieć postać wadliwego wskazywania w sprawozdaniach, iż całość leczenia została zrealizowana tyle razy ile było frakcjonowane napromienianie, co stanowiło podstawę dokonania płatności za świadczenie brachyterapii z planowaniem 3D w ilości odpowiadającej ilości frakcji, a nie całości terapii udzielonej świadczeniobiorcom zgodnie z planem leczenia. W kontekście powyższego niezwykle istotna okazała się opinia, w której biegła I. K. wskazała, iż sposób sprawozdawania stosowanej przez Centrum Onkologii-Instytut im. (...) w W. (aktualnie Narodowy Instytut Onkologii im. (...) Państwowy Instytut Badawczy w W.) brachyterapii w okresach od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca 2013 r., od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca 2014 r., od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca 2015 r., od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca 2016 r. w zakresie podmiotowo- przedmiotowym opisanym w wystąpieniu pokontrolnym Narodowego Funduszu Zdrowia w W. z dnia 25 maja 2017 r. był zgodny z ówczesnymi zarządzeniami Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w W. w tym przedmiocie. W drugim zasadniczym schemacie postępowania w brachyterapii, w którym podawane są 2, 3 lub 4 frakcje w dużych interwałach czasowych, a więc w brachyterapii raka gruczołu krokowego i raka szyjki macicy, każda frakcja brachyterapii jest odrębnym i niepowtarzalnym procesem leczenia. Każda frakcja brachyterapii powinna być sprawozdana odrębnie na potrzeby kontraktu i stanowiła „cały proces leczenia w rozumieniu zarządzenia Prezesa NFZ nr (...), nr (...), nr (...) oraz w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. stanowiła „ cały proces leczenia metodą brachyterapii” w rozumieniu zarządzenia Prezesa NFZ nr (...). W ocenie Sądu z uwagi na materię tych regulacji prawnych do dokonania prawnej wykładni w/w zarządzeń należało skorzystać ze specjalistycznej wiedzy medycznej. W związku z powyższym należało uznać, iż Narodowy Fundusz Zdrowia niesłusznie nałożył na Narodowy Instytut Onkologii im. (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. obowiązek zapłaty kwoty 3 013 920 zł z tytułu nienależnie przekazanych środków finansowych z tytułu realizacji świadczeń z zakresu brachyterapii oraz (...) zł z tytułu kar umownych nałożonych w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w wystąpieniu pokontrolnym. Konkludując, wobec braku ziszczenia się przesłanek z art. 471 k.c. roszczenie Narodowego Funduszu Zdrowia w W. podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy wyrażoną w art. 98 k.p.c. Narodowy Fundusz Zdrowia w W. jako przegrywający sprawę, zobowiązany jest zwrócić Narodowemu Instytutowi Onkologii im. (...) Państwowy Instytut Badawczy w W. koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw, których szczegółowe wyliczenie na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu.