VIII U 706/24

Sygn. akt. VIII U 706/24 UZASADNIENIE Decyzją z 22 marca 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na podstawie art. 83b ustawy systemowej w zw. z art. 149§3kpa odmówił ubezpieczonej S. N. wznowienia postępowania w sprawie jej emerytury. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r. dotyczy wyłącznie emerytów, którzy zgłosili wniosek o ponowne przeliczenie wysokości emerytury na podstawie art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, (Dz. U.2023, poz.1621) którym ZUS wydał decyzję odmawiającą ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie tego przepisu. Ubezpieczona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, powołując w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r. oraz podkreślając, że w związku z przejściem na emeryturę w miesiącu czerwcu 2014r. jej emerytura jest zaniżona. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił: Ubezpieczona ur. (...), od (...)na podstawie decyzji z 8 października 2014r. jest uprawniona do emerytury z wieku emerytalnego. Wysokość emerytury została określona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej. (Dz. U. 2013, poz. 1440) W kolejnych latach dokonywano przeliczania jej emerytury decyzjami z 3 sierpnia 2021r., 13 marca 2023r. i 21 lutego 2024r. w związku z wnioskami odwołującej o ponowne obliczenie świadczenia z uwzględnieniem składek zapisanych na jej koncie. Na wniosek odwołującej z 9 lutego 2024r. w którym za podstawę ponownego przeliczenia ubezpieczona podała art. 114 ustawy emerytalnej w związku z powzięciem informacji o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r. w sprawie emerytur czerwcowych w latach 2009-2019, organ wydał skarżoną decyzję z 22 marca 2024r. o odmowie wznowienia postępowania omówioną na wstępie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 listopada 2023r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 7/22 stwierdził, że art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023r. poz. 1251 z późn. zm.) w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego. Zgromadzona dokumentacja jest kompletna, a jej wiarygodność nie budzi wątpliwości. Nadto okoliczności faktyczne nie były sporne. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej nie zasługiwało na uwzględnienie. Niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem złożonym przez ubezpieczoną S. N. 9 lutego 2024r., którym wnosiła o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r. w sprawie emerytur czerwcowych w latach 2009-2019. Z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023 r. (sygn. akt P 7/22) organ rentowy potraktował wniosek ubezpieczonej rozszerzająco jako skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1), przy czym skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł w życie 16 listopada 2023r. zatem gdyby przyjąć wykładnię wniosku odwołującej dokonaną przez organ rentowy, to miesięczny termin do złożenia skargi upływał 18 grudnia 2023r., (w dniu roboczym następującym po dniu wolnym) a ubezpieczona złożyła wniosek 9 lutego 2024r., a więc po terminie do złożenia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 2kpa. Już z tego powodu decyzja ZUS dotycząca odmowy wznowienia postępowania była prawidłowa. Odnośnie samego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r. wskazać należy (za Sądem Okręgowy w Ostrołęce, wyrok z 10.04.2024r., III U 128/24), że odnosi się on do osób, które uzyskały prawo do emerytury w czerwcu przed 2021 rokiem. Złożenie bowiem przed tą datą wniosku o emeryturę w czerwcu - w związku z obowiązującym wówczas sposobem waloryzacji kwartalnej składek na ubezpieczenie społeczne, o którym mowa w art. 25a ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - skutkowało niższą wysokością emerytury niż w przypadku, gdyby wniosek taki złożono w innym z jedenastu miesięcy roku. W przypadku ustalania wysokości emerytury w okresie od stycznia do maja oraz od lipca do grudnia danego roku, składki zapisane na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację roczną, podlegały bowiem dodatkowo również waloryzacjom kwartalnym. Natomiast w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku - kwota składek poddana ostatniej waloryzacji rocznej nie podlegała dodatkowym waloryzacjom kwartalnym, gdyż została już zwaloryzowana rocznie za poprzedni rok od 1 czerwca roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. W konsekwencji, przejście na emeryturę w czerwcu mogło być mniej korzystne niż w pozostałych miesiącach drugiego kwartału danego roku. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2023r., ustawodawca najpierw przyjął doraźne rozwiązanie dotyczące zmiany mechanizmu waloryzacji "emerytur czerwcowych" w ustawie z 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) (Dz. U. z 2020 r. poz. 875). Regulacja w art. 53 tej ustawy miała charakter jednorazowy i odnosiła się do emerytur ustalanych w czerwcu 2020r. Nowy sposób waloryzacji kwartalnej w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu został następnie wprowadzony do ustawy emerytalnej – ustawą z 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621). Ustawą tą zmieniono art. 25a ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz dodano w nim ust. 2a. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami - w przypadku ustalenia wysokości emerytury w drugim kwartale danego roku - ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za czwarty kwartał poprzedniego roku, z uwzględnieniem ust. 2a, który stanowi, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku waloryzacji składek dokonuje się w taki sam sposób jak przy ustalaniu wysokości emerytury w maju danego roku, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. W ustawie tej zawarto przepis przejściowy, a to 17 zgodnie z którym nowe zasady ustalania wysokości tzw. "emerytur czerwcowych" mają zastosowanie do emerytur przyznanych na wniosek zgłoszony po 31 maja 2021r. Wobec tego, że niekorzystne skutki dotknęły również "emerytów czerwcowych", którym świadczenia przyznano w latach wcześniejszych tj. 2009-2019, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w w.w. wyroku z 15.11.2023r., w obrębie tzw. "emerytów czerwcowych" doszło wobec powyższego do nieuzasadnionego zróżnicowania, bowiem część osób (objęta ustawą nowelizującą z 2021r.) uzyskała możliwość przeliczenia wcześniej przyznanej emerytury z uwzględnieniem korzystniejszego sposobu waloryzacji kwartalnej. Natomiast osobom, które przechodziły na emeryturę w czerwcu w latach 2009-2019, takiej możliwości odmówiono. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis przejściowy, a to art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.) w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wyrok ten jest tzw. wyrokiem o pominięciu. Wyroki tego rodzaju nie wywierają skutku derogacyjnego (tj. nie uchylają przepisu prawa) i per se nie prowadzą do zmiany w systemie prawa. Z tych powodów wskazał, że reakcja ustawodawcy jest pilnie potrzebna. (por. wyrok TK z 15 listopada 2023r., sygn. akt P 7/22) Odnosząc znaczenie tego wyroku do niniejszej sprawy wskazać należy, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi podstawy do przeliczenia tzw. "emerytur czerwcowych". Nie daje bowiem podstaw do wzruszenia prawomocnych decyzji organu rentowego i ponownego ustalenia wysokości emerytury, gdyż nie skutkuje uchyleniem niekonstytucyjnego art. 17 ustawy nowelizującej z 2021 r., lecz jedynie zobowiązuje ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Zaznaczyć też należy, że kontrolowany przepis ( art. 17 ww. ustawy) nie utracił mocy obowiązującej ani w części ani w całości. Wobec powyższego odwołująca oraz osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji winny oczekiwać na uregulowanie sposobu obliczania ich "czerwcowych emerytur" przez ustawodawcę. W związku z powyższym prawidłowe było stanowisko ZUS, w którym nie znalazł on podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145a k.p.a. Dlatego zaskarżona decyzja odmawiająca wznowienia jest prawidłowa i odwołanie odnoszące się do niej należało oddalić. Sąd miał na uwadze, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych kognicję sądu ubezpieczeń społecznych określa art. 476 § 2 w zw. z art. 477