Sygn. akt II Ca 54/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2018 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Paweł Hochman (spr

3 k.c.). Powyższy pogląd, Sąd Rejonowy podzielił wskazując, że stanowił on podstawę wydanego w dniu 17 stycznia 2017 roku wyroku zaocznego uwzględniającego powództwo, a przeprowadzone przez kolejne miesiące postępowanie dowodowe nie wniosło do sprawy nic co mogłoby wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu. Sąd Rejonowy podniósł również, że okoliczności towarzyszące ostatnim dniom i godzinom życia ubezpieczonego wynikające z niepodważanych wszak zeznań: świadka i powoda, jak i wnioski płynące z treści opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej jedynie to stanowisko wzmacniają. W ocenie Sądu w realiach sprawy zadaniem strony powodowej było wykazanie istnienia warunków w jakich mogło dojść do śmierci ubezpieczonego na skutek nieszczęśliwego wypadku i to zadanie zostało w pełni wykonane. Inne, dalej idące rozumienie ciężaru dowodu w podobnych sytuacjach czyniłoby w istocie ochronę ubezpieczeniową iluzoryczną, oznaczałoby bowiem możliwość ekskulpacji zakładu ubezpieczeń w każdej sytuacji braku bezpośrednich świadków śmierci ubezpieczonego. Jeśli pozwany uważa, że zgon nie był następstwem nieszczęśliwego wypadku, to jego obciążał obowiązek wykazania takiego faktu jako strony uchylającej się od spoczywającej na niej co do zasady odpowiedzialności za zdarzenie objęte ubezpieczeniem, czego jednakże w sprawie nie uczynił. Doświadczenie życiowe podpowiada bowiem, iż łatwiej i pewniej wykazać, iż określony fakt miał miejsce (np. śmierć na skutek konkretnego schorzenia, działania osoby trzeciej, itp.), aniżeli nie zaistniał. Nie można więc wymagać od strony powodowej dowodzenia w istocie niemożliwego. Zdaniem Sądu meritii, o ile zarówno przeprowadzone dowody jak i doświadczenie życiowe wskazują na urazy typowe dla upadku, zwłaszcza iż do zdarzenia doszło zimą, na schodach, porą nocną, o tyle zupełnie niezrozumiałe a tym bardziej niepoparte żadnymi faktami jest „domniemanie” pozwanego, iż upadek był skutkiem omdlenia na tle chorobowym – jak wskazano w sprzeciwie od wyroku zaocznego. Sąd podkreślił, że nawet przy przyjęciu, że ewentualna utrata świadomości W. A. nastąpiła na skutek choroby (choć oczywiście nie wiadomo jakiej – można się jedynie domyślać, iż pozwanemu chodzi o problemy z nadciśnieniem wskazane de facto przez samego powoda), to w świetle ustalonego stanu faktycznego obrażenia były jednakże wynikiem uderzenia się głową o twarde, tępe lub tępokrawędziste narzędzie (np. schody), co oczywiście nosi znamiona nieszczęśliwego wypadku, o jakim mowa w warunkach ubezpieczenia. Uderzenie głową o schody nie może być bowiem utożsamiane z jakimkolwiek wewnętrznym czynnikiem. Nadto o niewystępowaniu konkretnych dolegliwości u zmarłego w momencie zdarzenia świadczy fakt prawidłowego zaparkowania samochodu, którym przyjechał do swojego znajomego. Należałoby się również spodziewać, iż w pierwszej kolejności wykonałby on telefon z prośbą o pomoc do swoich najbliższych, a nie wsiadał za kierownicę pojazdu, żeby udać się do osób trzecich. Takie zachowanie przeczyłoby modelowi racjonalnie postępującego obywatela, a nie ma podstaw aby takiego punktu odniesienia nie stosować do zmarłego. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że pozwany niesłusznie uchylał się od odpowiedzialności za zdarzeniem objęte umowami ubezpieczeń stanowiących zabezpieczenie zawartych przez zmarłego umów pożyczek z dnia 9 kwietnia 2013 roku i 7 maja 2013 roku. Uwzględnione w tym zakresie powództwo o ustalenie w trybie art. 189 k.p.c. powoduje, iż tym samym ubezpieczyciel winien pokryć ubezpieczającemu istniejące na moment śmierci ubezpieczonego niedobory w spłacie kapitału pożyczek, które to wynosiły odpowiednio: kwotę 1.764,68 złotych dla umowy numer (...) i kwotę 31.597,39 złotych dla umowy numer (...), i mieściły się w przyjętych przez strony stosunków sumach ubezpieczenia. W ocenie Sądu naturalną implikację powyższego stanowi konieczność realizacji przez pozwanego roszczenia powoda z umów ubezpieczenia ATUT, co do których wysokość należności jest bezsporna a wynika z potrącenia z sum ubezpieczenia zadłużeń wykazanych w piśmie z dnia 22 kwietnia 2016 roku (k.83 akt sprawy). Skoro bowiem niespłacony kapitał uzyskał pokrycie na skutek zadziałania mechanizmów umów ubezpieczenia (...), z sum ubezpieczenia (...) należy wypłacić na rzecz Ubezpieczającego istniejące w momencie śmierci Ubezpieczonego zaległości odsetkowe wynoszące odpowiednio: kwotę 20,89 złotych dla umowy numer (...) i kwotę 368,13 złotych dla umowy numer (...), a tym samym pozostają do wypłaty na rzecz powoda, wskazanego jako uprawnionego z umów, kwoty 19.979,11 złotych (suma ubezpieczenia minus zaległość odsetkowa) z polisy (...) i 9.631,78 złotych (suma ubezpieczenia minus zaległość odsetkowa) z polisy (...). O odsetkach od kwot dłużnych orzeczono na podstawie art. 481 k.c., mając na względzie fakt pozostawania w zwłoce w zapłacie przez pozwanego od dnia 11 grudnia 2014 roku, kiedy to odmówiono świadczeń. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. biorąc za podstawę wyliczeń poniesione przez wygrywającego powoda wydatki w postaci: kosztów zastępstwa procesowego wynoszących dla sprawy wszczętej w dniu 8 sierpnia 2016 roku kwotę 7.217,00 złotych, kosztów opinii biegłego w kwocie 550,30 złotych. Nadto na podstawie art. 113 uksc zobowiązano pozwanego do uiszczenia kwoty 3.169,00 złotych tytułem opłaty sądowej, od której zwolniony był powód. Apelację od powyższego wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku wniósł pełnomocnik pozwanego, który zaskarżył powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c. wyrokowi zarzucił: 1. nierozpoznanie istoty sprawy wskutek pominięcia merytorycznych zarzutów pozwanego zgłoszonych wobec żądania ustalenia, że śmierć W. A. była objęta zakresem umów grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (...), względnie naruszenie przepisu prawa procesowego, ( kwalifikowanego jako przepis prawa materialnego ), tj. art. 189 kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nierozróżnieniem interesu prawnego od interesu faktycznego, 2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.: art. 6 w zw. z art. 805 §

§ 2

pkt 2) k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przyczyna zgonu ubezpieczonego uprawnia do żądania wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego, 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 805 §

§ 2pkt 2) oraz art.

384 § 1 k.c., a także art. 15 ust.

§ 1

1 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieuwzględnieniem okoliczności, że uposażonym ze wszystkich umów grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków jest pożyczkodawca lub jego następca prawny. W konsekwencji pełnomocnik pozwanego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie wyroku zaocznego z dnia 17 stycznia 2017 roku w całości i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu, za pierwszą i drugą instancję, według norm przepisanych. Nadto, wniósł o orzeczenie obowiązku zwrotu przez powoda na rzecz pozwanego spełnionego lub wyegzekwowanego od pozwanego świadczenia, zasądzonego od pozwanego na rzecz powoda wyżej wskazanym wyrokiem zaocznym, w części opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności, z odsetkami za opóźnienie od daty wydania wyroku do daty zapłaty. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik powoda wniósł o:

oddalenie apelacji,
oddalenie wniosku o orzeczenie o obowiązku zwrotu przez powoda na rzecz pozwanego spełnionego świadczenia na mocy wyroku zaocznego,
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania drugoinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w skardze apelacyjnej przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Odnosząc się do pierwszego z podniesionych w skardze apelacyjnej zarzutów, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sąd pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie powód miał interes prawny w ustaleniu, że okoliczności śmierci ojca były objęte ochroną ubezpieczeniową jakiej udzieliła strona pozwana. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 czerwca 2009 r. ( sygn. akt II CSK 33/09 ) w sprawie o ustalenie powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalne stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między stronami sporu lub zapobiegnie jego powstaniu w przyszłości. Przepis art. 189 k.p.c. nie stwarza podstaw do żądania w tej drodze ustalenia faktów, dopuszczalne jest jednak ustalenie faktu prawotwórczego, jeżeli zmierza on w istocie do ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Interes prawny zachodzi zatem wówczas, gdy istnieje niepewność danego prawa lub stosunku prawnego, zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych. Ma na celu ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego miedzy określonymi podmiotami, bądź prawa, które służy określonemu podmiotowi względem określonych podmiotów w ramach danego stosunku prawnego. Warunkiem uzyskania ochrony jest wykazanie przez powoda konkretnego interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa. Podkreślić jednocześnie należy, że ocena istnienia interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie winna być dokonana w oparciu o kryteria subiektywno - obiektywne. Interes prawny musi być uzasadniony obiektywnie - niezależnie od oceny i odczuć powoda, i uzupełniony elementami subiektywnymi, stanowiącymi osobiste, niejako wewnętrzne przekonanie powoda o potrzebie uzyskania ochrony sądowej. Podkreślić również należy, że interes prawny, w świetle art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, powinien też być interpretowany z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia ochrony prawnej. Powyższe oznacza, że powszechnie przyjmowana zasada, iż brak interesu prawnego ma miejsce, gdy zainteresowany może uzyskać zaspokojenie swoich praw w wyniku realizacji innego roszczenia, nie ma charakteru bezwzględnego i okoliczności zaistniałe w sprawie mogą prowadzić do zastosowania art. 189 k.p.c. także w razie możliwości wystąpienia z powództwem wydobywczym. Żądanie pozwu zmierza do ustalenia, że zdarzenie, jakim była śmierć ojca powoda, było wypadkiem ubezpieczeniowym w rozumieniu umowy ubezpieczenia na życie, zawartej w celu zabezpieczenia zaciągniętego przez niego kredytu, zatem istnienia między powodem, jako następcą prawnym zmarłego, i ubezpieczycielem tego rodzaju relacji prawnej, która w myśl art. 805 § 1 k.c. obliguje go do zapłaty określonego w umowie świadczenia - spłaty reszty kredytu zaciągniętego przez zmarłego. Jego przedmiotem jest zatem ustalenie istnienia po stronie pozwanego obowiązku, którego wykonanie lub nie, bezpośrednio wpływa na sferę prawną powoda jako dłużnika. Powyższe ustalenie oczywiście co do zasady nie zwalania powoda z obowiązku realizacji długu spadkowego pozwoli jednak niewątpliwie powodowi na ocenę czy wierzytelność z tytułu zaciągniętych przez spadkodawcę kredytów obciąża masę spadkową czy też znajduje pokrycie w zobowiązaniu ciążącym na osobie trzeciej – ubezpieczycielu. Już chociażby z tej przyczyny uznać należy, że po stronie powoda występuje obiektywnie uzasadniony interes prawny w żądaniu ustalenia. Przyznanie powodowi prawa do wytuczenia powództwa o ustalenie implikuje również okoliczność, że aktualnie trudno przyznać mu prawa żądania spełnienia świadczenia stanowiącego konsekwencję ustalenia, że śmierć ubezpieczonego była objęta ochroną ubezpieczeniową. Jako argument przemawiający potrzebą udzielenia powodowi ochrony prawnej poprzez uznanie jego interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie przywołać również należy okoliczności związane z postawą wierzyciela, (...) w L., który jako następca prawny (...) w G. nabywając wierzytelność z pewnością posiada wiedzę o zabezpieczeniach udzielonych pożyczek związanych z zawarciem umów ubezpieczenia a mimo to nie podjął żadnych działań przeciwko ubezpieczycielowi ograniczając się jedynie do wezwania w dniu 18 maja 2016 roku powoda jako spadkobiercy zmarłego do zapłaty wierzytelności. Zgłaszając omawiane roszczenie powód mógł więc oczekiwać, mając w tym zakresie nie tylko interes faktyczny ale i prawny rozstrzygnięcia wątpliwości czy obowiązek spłaty pożyczek na rzecz nabywcy wierzytelności ciąży również na wierzycielu. Na koniec przypominając, że stanowisko strony pozwanej w przedmiotowej sprawie obejmowało również konsekwentne kwestionowanie istnienia po jej stronie obowiązku wypłaty świadczeń ubezpieczeniowych trudno inaczej niż jako przejaw daleko idącej niekonsekwencji uznać wyrażony w uzasadnieniu skargi apelacyjnej pogląd opierający się na założeniu, że w niniejszej sprawie nie występuje stan niepewności między stronami co do wiążącego je stosunku prawnego lub prawa, który wymagałby rozstrzygnięcia sądowego. Tym samym nie jest po prostu prawdziwe twierdzenia jakoby powód nie wskazał podstawy materialnoprawnej stosunku prawnego, ustalenia istnienia którego się domaga, jak również okoliczność będącej źródłem stanu niepewności między stronami która wymaga rozstrzygnięcia sądowego. Z kolei nawet gdyby uznać za apelującym, że „powód nie żąda ustalenia ani prawa, ani stosunku prawnego… Żąda ustalenia faktu, że zgon ubezpieczonego jest wypadkiem ubezpieczeniowym.”, to wskazany wyżej fakt ma z pewnością charakter prawotwórczy. Jego zaistnienie powoduje powstanie po stronie pozwanego zobowiązanie do spełnienia świadczenia i jako toki może zostać ustalony w trybie powództwa z art. 189 k.p.c. Charakter wskazanych punktach 2 i 3 skargi apelacyjnej zarzutów upoważnia do ich łącznej oceny. Przypomnieć należy, że zdaniem skarżącego wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy art. 6 w zw. z art. 805 §

§ 2pkt 2) k.c., oraz art.

384 § 1 k.c., a także art. 15 ust.

16 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1170 ze zm.) w zw. z § 2 pkt 2 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (...) i § 2 pkt 2 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (...), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przyczyna zgonu ubezpieczonego uprawnia do żądania wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego związane z błędną wykładnią definicji nieszczęśliwego wypadku, polegającą na uznaniu, że schody są przyczyną zewnętrzną o charakterze losowym. W ocenie Sądu Okręgowego brak jest jakichkolwiek racjonalnych argumentów, które uzasadniały by odmowę uznania odpowiedzialności pozwanego a co za tym idzie wypłaty powodowi należnych mu świadczeń. Niezrozumiały w szczególności jest zarzut strony pozwanej odnoszący się do uznania przez Sąd pierwszej instancji, że śmierć W. A. stanowiła konsekwencję nieszczęśliwego wypadku. Do argumentacji pozwanego odnoszącej się do powyższego zagadnienia należy odnieść się zdecydowanie krytycznie, jeśli bowiem w okolicznościach śmierci ojca powoda nie można mówić o zdarzeniu stanowiącym przypadek nieszczęśliwego wypadku to w jakich ? W tym miejscu należy przypomnieć, że w związku ze śmiercią wyżej wymienionego wykluczono udział osób trzecich, wykluczono samobójstwo, wykluczono wreszcie u zmarłego występowanie choroby samoistnej będącej przyczyną wypadku. W konsekwencji jedyną przyczyną śmierci może być nieszczęśliwy wypadek. Śmierć W. A. była następstwem działania sił zewnętrznych i rekonstrukcja okoliczności tego zdarzenia dla potrzeb przedmiotowego procesu nie wymaga wiedzy specjalistycznej. Odwołując się do zasad doświadczenia życiowego oraz uprawnienia do wnioskowania wynikającego z art. 231 k.p.c. wystarczy stwierdzić, że zmarły zapewne potknął się i upadł. W wyniku nieszczęśliwego upadku uderzył się w głowę ( doszło do jej urazu z krwotokiem śródczaszkowym, stłuczeniem i obrzękiem mózgu ) co spowodowało jego śmierć. Wskazany przebieg wypadku pozwala uznać go za nieszczęśliwy wypadek w rozumieniu powołanych OWU. Żądanie wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego na podstawie wszystkich wyżej wymienionych umów ubezpieczenia uzasadnia m. in. śmierć wskutek nieszczęśliwego wypadku, jakim jest nagłe zdarzenie wywołane wyłącznie przyczyną zewnętrzną o charakterze losowym, w następstwie którego ubezpieczony niezależnie od swej woli, doznał uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub zmarł (§ 2 pkt 2 ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (...) i (...)). W ocenie Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom skarżącego strona powodowa udowodniła przesłanki zaistnienia nieszczęśliwego wypadku a stanowisko, że w związku ze śmiercią ubezpieczonego nie wystąpiła żadna przyczyna zewnętrzna o charakterze losowym jawi się jako kuriozalne. Podobnie należy ocenić stanowisko skarżącego, który podniósł w swej apelacji, iż „nielogiczna jest ocena Sądu pierwszej instancji, że przyczyną zewnętrzną o charakterze losowym są schody”, oraz że „w niniejszej sprawie obiektywnie nie istnieje dowód, z którego wynikałby wniosek, że zgon ubezpieczonego spowodował jakikolwiek czynnik zewnętrzny wobec organizmu ubezpieczonego”. Pełnomocnik pozwanego formułując powyższe zastrzeżenia pominął objętą programem lekcji fizyki na poziomie szkoły podstawowej wiedzę wyjaśniającą przyczyny i zasady „swobodnego spadania ciał” oraz odwołujące się do pojęcia siły grawitacji definiowanej jako iloczyn masy ciała i przyśpieszenia ziemskiego. Wyjaśniając zatem jaki czynnik o charakterze zewnętrznym stanowił przyczynę wypadku, Sąd Okręgowy wskazuje przyciąganie ziemskie rozumiane jako siła, która w trakcie spadania nadaje ciału o określonej masie przyspieszenie. Odnosząc się do czwartego ze sformułowanych w apelacji zarzutów wyjaśnić należy, że treść wskazanych w nim przepisów ( art. 805 § 2 pkt 2) w zw. z art. 831 §

§ 11 ) k.c.

w żadnym razie nie wyklucza uwzględnienia roszczeń zgłoszonych w pozwie. Pozwany dokonując wypłat świadczenia ubezpieczeniowego przekaże zasądzone roszczenie powodowi. Rozważy jednocześnie czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest wystarczające dla pokrycia należności odpowiadających niespornej wysokość niespłaconych pożyczek a jeśli tak to przekaże stosowną należność następcy prawnemu pożyczkodawcy ograniczając tym samym niebezpieczeństwo zapłaty ewentualnych świadczeń ubocznych. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł o oddaleniu apelacji. Konsekwencją oddalenia apelacji jest zasądzenie kosztów procesu na podstawie art. 98 k.p.c. Kwota 2700,- zł. stanowi wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustalone w oparciu o przepisy § 2 w zw. z § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. SSA w SO A. Lisiecki SSO P. Hochman SSA w SO St. Łęgosz

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.