Sygn. akt III U 2/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2024r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Danuta Poniatowska Protokolant: Marta Majewska-Wronowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024r. w Suwałkach sprawy A. S. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o prawo do emerytury rolniczej w związku z odwołaniem A. S. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 14 listopada 2023 r. znak (...) oddala odwołanie. UZASADNIENIE Decyzją z 14.11.2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powołując się na przepisy ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 208 ze zm.), odmówił A. S. prawa do emerytury rolniczej. Argumentował, iż uznany okres pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu wnioskodawczyni wynosi łącznie 3 lata 10 miesięcy i 15 dni i tym samym nie spełniła ona warunków koniecznych do przyznania prawa do tego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji A. S. domagała się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury. Wskazała, że gospodarstwo rolne, które było własnością jej i męża, przekazali na własność Skarbu Państwa. Z ówczesnych przepisów wynikało, że z tego tytułu nabędą prawo do emerytury rolniczej po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego, bez wymogu podlegania przez określony czas ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji. Sąd ustalił, co następuje: A. S., urodzona (...), wniosek o emeryturę rolniczą złożyła w placówce terenowej KRUS w O. 18.08.2023 r. Zaskarżoną decyzją odmówiono jej prawa do emerytury rolniczej, z uwagi na to, że nie spełniła warunków stażowych. Organ rentowy uznał za udowodnione 3 lata 10 miesięcy i 15 dni okresów pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu wnioskodawczyni zamiast wymaganych 25 lat. Przy wydawaniu decyzji uwzględniono okres pracy w dzierżawionym gospodarstwie rolnym we wsi G. od 18.03.1985 r. do 9.09.1985 r. i okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym od 10.09.1985 r. do 2.02.1989 r., tj. do dnia przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Na wniosek rolników A. i S. małżonków S. zamieszkałych w G., na mocy decyzji Naczelnika Gminy K. z 1.02.1989 r. przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne bez zabudowań, stanowiące ich własność o powierzchni 28,36 ha położone we wsi G. gm. K.. W decyzji określono wartość gospodarstwa rolnego na ok. 2,3 mln zł. Wskazano, że mają oni prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni 0,30 ha. Ponadto pkt 4. decyzji zawiera zapis o odpowiedzialności Skarbu Państwa za zadłużenia rolnika związane z przekazywanym gospodarstwem wobec Banku (...) w K. – wysokość zadłużeń ponad 1,1 mln. zł oraz z tytułu obciążeń na rzecz osób trzecich zabezpieczonych hipoteką lub innymi prawami ujawnionymi w księdze wieczystej, prowadzonej dla tej nieruchomości, do wysokości wartości przekazywanego gospodarstwa rolnego. W pkt 6. decyzji wskazano, że ustalono wysokość świadczeń rentowych S. S.
(2)z tytułu inwalidztwa, natomiast odmówiono uprawnień do świadczeń A. S., ponieważ nie spełniała warunków do przyznania emerytury. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 51 i art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268) i podlegała zaskarżeniu. Brak informacji, by wnioskodawczyni skorzystała z tego uprawnienia. Sąd zważył, co następuje: Zgonie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 208 ze zm.), emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny (wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat) i podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art.
- Przesłankę podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, określoną w ramach art. 19 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, precyzuje dyspozycja art. 20 ust. 1 tej ustawy, w świetle której do wymaganych okresów ubezpieczenia zalicza się okresy: ⚫ podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 (pkt 1); ⚫ prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. (pkt 2), ⚫ a także okresy, od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi (pkt 3) czyli z przepisami ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Na mocy wprowadzonego w życie z dniem 8.01.2009 r. - przepisu ust. 3 art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość uwzględnienia w poczet wymaganego do nabycia emerytury rolniczej okresu ubezpieczenia wskazanego w przepisie art. 20 ust. 1 pkt 3 tej ustawy została wyłączona w stosunku do osób urodzonych po dniu 31.12.1948 r., czyli także do wnioskodawczyni. Spór w niniejszej sprawie nie dotyczy tej sytuacji. Ubezpieczenie społeczne dla rolników wprowadzone zostało po raz pierwszy w Polsce ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Na podstawie tej ustawy rolnicy indywidualni zostali objęci po raz pierwszy ubezpieczeniem społecznym i zobowiązani do opłacania składek ubezpieczeniowych na utworzony ustawą Fundusz Emerytalny Rolników (FER), który na mocy obowiązującej od 1 stycznia 1983 r. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), przekształcony został w Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników (FUSR). Obowiązkiem ubezpieczenia społecznego objęto wszystkich rolników prowadzących gospodarstwa rolne o obszarze co najmniej 0,5 ha lub działy specjalne, ich małżonków i domowników. Młodzi rolnicy, którzy rozpoczęli prowadzenie gospodarstwa rolnego przed ukończeniem 35 roku życia, korzystali przez 5 lat z ustawowych zwolnień w opłacaniu składek. Jednocześnie zgodnie z postanowieniem § 27 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9.12.1977 r. (Dz.U. Nr 37, poz. 166) podstawę wymiaru składki oraz wysokość składki ustalał w drodze decyzji naczelnik gminy. Ustawa z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 z późn. zm.) została uchylona ustawą z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 122 tej ustawy - tekst pierwotny Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24). W Rozdziale
- Przepisy przejściowe i końcowe, uregulowana została sytuacja rolników, korzystających ze świadczeń i innych uprawnień przyznanych na mocy uchylonej ustawy. Art. 118 tej ustawy dotyczy np. osoby, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu – wprowadzono możliwość przyznania nieodpłatnie własności tej działki. W art. 106 wskazano, że okresowe renty inwalidzkie, przyznane na podstawie dotychczasowych przepisów, przysługują na zasadach i w wysokości określonych w tych przepisach. Sytuacje te dotyczą wnioskodawczyni i jej męża, którzy przekazali gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. Przepisy przejściowe nie regulują natomiast sytuacji, w jakiej znajduje się A. S. w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją Naczelnika Gminy K. z 1.02.1989 r. odmówiono jej prawa do świadczeń, z uwagi na niespełnienie warunków, a obowiązująca od 1.01.1991 r. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wprowadziła uprawnień dla osób znajdujących się w sytuacji takiej, jak wnioskodawczyni. Na rozprawie pełnomocnik odwołującej się powoływała się na naruszenie Konstytucji RP i nadużycie zaufania do Państwa. W ocenie Sądu, brak podstaw do takiej konstatacji. Należy zauważyć, że gospodarstwo rolne wnioskodawczyni i jej męża było zadłużone i Państwo przejęło to zadłużenie do wysokości wartości nieruchomości rolnej. Ponadto małżonek wnioskodawczyni z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego skorzystał z prawa do renty. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. należało odwołanie oddalić.