poprzez jego zastosowanie w sprawie i uznanie, że możliwym jest nabycie przez zasiedzenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, podczas gdy instytucja zasiedzenia, zważywszy na daleko idące skutki, jakie ze sobą niesie (pozbawienie uprawnionego przysługującego mu prawa majątkowego), winna być interpretowana ściśle, a co za tym idzie - powinna znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w przypadkach wyraźnie uregulowanych w ustawie, które jednak nie zostały unormowane w odniesieniu do ograniczonego prawa rzeczowego w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego; b. art. 172 §
poprzez jego zastosowanie w sprawie i równoczesne niezastosowanie uchylonego w dniu 15 kwietnia 2004 r. art. 172 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, co w konsekwencji spowodowało uznanie, iż możliwym było rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego na rzecz osoby, która nie była członkiem spółdzielni przed wejściem w życie obecnie obowiązującej Konstytucji RP z 1997 r., w sytuacji gdy art. 172 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych był zgodny Konstytucją Rzeczypospolitej Ludowej i w związku z tym ewentualny bieg terminu zasiedzenia przeciwko uczestniczce E. O. mógł rozpocząć się najwcześniej w dniu 17 października 1997 r., a co za ty idzie - jego upływ winien nastąpić dopiero z końcem dnia 17 października 2027 r.; c. art. 172 §
336 k.c. oraz art. 340 k.c. poprzez ich zastosowanie w sprawie, które determinowało nieprawidłowe przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że A. W. posiadał samoistnie w złej wierze lokal mieszkalny przy ul. (...) nieprzerwanie od 30 lat, co skutkowało stwierdzeniem nabycia przez niego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w drodze zasiedzenia, podczas gdy jego posiadanie miało charakter zależny, a ponadto, w następstwie wymiany zamków w drzwiach do ww. mieszkania przez E. O. w dniu 7 listopada 2023 r. doszło do przerwania jego posiadania (wyzucia go z posiadania), które do dnia wystosowania niniejszej apelacji nie zostało przywrócone. Uczestnicy wnieśli o dopuszczenie dowodu z dokumentów: 1) oświadczenia W. W. z dnia 16 lipca 2024 r. na fakt odnalezienia umowy najmu przez matkę powódki po rozprawie, która odbyła się w dniu 15 lipca 2024 r., braku możliwości powołania dowodu w postaci umowy najmu z dnia 28 lutego 2001 r. przed sądem pierwszej instancji, 2) umowy najmu z dnia 28 lutego 2001 r. na fakt zawarcia w dniu 28 lutego 2001 r. pomiędzy A. W. a E. O. umowy najmu na czas nieokreślony, której przedmiotem był lokal mieszkalny przy ul. (...) w O., przypisania posiadaniu A. W. charakteru zależnego co najmniej od dnia 28 lutego 2001 r., przerwania biegu terminu zasiedzenia, 3) odpisu skróconego aktu urodzenia J. O. na fakt daty urodzenia dziecka syna uczestniczki E. O.. Uczestnicy wnieśli o zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez oddalenie wniosku także w stosunku do wnioskodawcy A. W., zasądzenie od wnioskodawców na rzecz każdego z uczestników, tj. E. O. oraz MB2 sp. z o.o., kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację uczestników wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawców zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto wnieśli o pominięcie wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji uczestników, ewentualnie o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania wieku pisma ręcznego celem wykazania daty sporządzenia dokumentu zatyt. "umowa najmu” oraz o przesłuchanie wnioskodawcy celem wykazania faktu nie zawierania przez strony umowy najmu. W odpowiedzi na apelację wnioskodawców uczestnicy wnieśli o odrzucenie apelacji w odniesieniu do wnioskodawcy A. W., zasądzenie od tego wnioskodawcy na rzecz każdego z uczestników kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, oddalenie apelacji w odniesieniu do wnioskodawczyni D. S. i zasądzenie od tej wnioskodawczyni na rzecz każdego z uczestników kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ewentualnie wnieśli o oddalenie apelacji obu wnioskodawców i zasądzenie od wnioskodawców na rzecz każdego z uczestników kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Nadto wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. X C 3006/23 wraz z klauzulą prawomocności na fakt prawomocnego oddalenia powództwa A. W., D. S., N. i P. G. o ochronę naruszonego posiadania, który obejmował m. in. wymianę przez E. O. w dniu 7 listopada 2023 r. wymianę zamków w drzwiach spornego lokalu i na fakt wyzucia z posiadania ww. lokalu D. S. i A. W.. Na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r., na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy pominął wnioski dowodowe zawarte w apelacji uczestników oraz wnioski dowodowe zawarte we wniesionej przez wnioskodawców odpowiedzi na apelację uczestników. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że uczestnicy nie mają interesu w zaskarżeniu zawartego w punkcie III. postanowienia Sądu Rejonowego rozstrzygnięcia w przedmiocie nakazania zwrotu wnioskodawcom ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Olszynie nadpłaconej opłaty od wniosku. Powyższe rozstrzygnięcie pozostaje irrelewantne z punktu widzenia interesu uczestników. Tymczasem istnienie interesu w zaskarżeniu (tzw. gravamen) stanowi warunek sine qua non dla wniesienia środka zaskarżenia. W braku gravamen zaskarżenie rozstrzygnięcia jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 373 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji odrzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. W związku z powyższym, na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w punkcie I. postanowienia, Sąd Okręgowy odrzucił apelację uczestniczek od punktu III. zaskarżonego postanowienia jako niedopuszczalną. Natomiast apelacja uczestniczek co do meritum jest uzasadniona aczkolwiek nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty Sąd Okręgowy podziela. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny prawnej, czy możliwym jest zasiedzenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a w razie odpowiedzi twierdzącej, od kiedy może biec termin takiego zasiedzenia. Zasadniczo Sąd Rejonowy słusznie wskazał na istniejący w nauce prawa spór co do możliwości zasiedzenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego i prawidłowo opowiedział się za poglądem o możliwości takiego zasiedzenia. Powyższe stanowisko Sąd Okręgowy w pełni podziela. Nie podziela jednak Sąd Okręgowy oceny prawnej Sądu I instancji co do początkowego terminu biegu zasiedzenia. Zdaniem Sądu Okręgowego początek biegu terminu zasiedzenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nie mógł rozpocząć się przed wejściem w życie Konstytucji RP z 1997 r., a zatem może być liczony nie wcześniej niż od dnia 17 października 1997 r., co w realiach niniejszej sprawy oznacza, przy przyjęciu 30 - letniego terminu zasiedzenia jako konsekwencji złej wiary wnioskodawców, że termin ten jeszcze nie upłynął. Wobec powyższego, czynienie ustaleń co do charakteru posiadania spornego prawa przez wnioskodawców, tj. czynienie ustaleń czy miało ono charakter posiadania samoistnego czy też zależnego, staje się bezprzedmiotowe, bowiem żądanie stwierdzenia zasiedzenia i tak należało w niniejszej sprawie oddalić z uwagi na nieziszczenie się przesłanki w postaci upływu ustawowego terminu zasiedzenia. Z tych też względów Sąd Okręgowy pominął wnioski dowodowe sformułowane zarówno przez uczestników jak i wnioskodawców na etapie kontroli instancyjnej, uznając, że dotyczą one okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie będzie skutkowało zbędnym przedłużeniem postępowania. Jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, ustawodawca uzależniał możliwość nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego od uzyskania członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej. Otóż obowiązujący w dacie zawarcia przez uczestniczkę umowy nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego art. 223 § 2 prawa spółdzielczego stanowił, że skuteczność zbycia własnościowego prawa do lokalu zależy od przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 172 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, przewidującego takie samo ograniczenie skuteczności nabycia i zbycia własnościowego prawa do lokalu, a następnie także niekonstytucyjność art. 223 § 2 prawa spółdzielczego, ale w ocenie Sądu Okręgowego nie można przyjąć, iż skutek wsteczny orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sięga dalej niż do wejścia w życie obecnie obowiązującej Konstytucji, czyli do dnia 17 października 1997 r. W wyroku z dnia 9 listopada 2005 r., P 11/05 (Dz.U. 2005 r. Nr 233, poz. 1993) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 223 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288, ze zm.), uchylony przez art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058), jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Utrata mocy obowiązującej przez przepisy uzależniające skuteczność zbycia i nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego od uzyskania statusu członka spółdzielni uprawniają zatem stanowisko, że możliwe jest, aby ustanowione na rzecz członka spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego mogło być, podobnie jak prawo użytkowania wieczystego gruntu, nabyte przez inną osobę przez zasiedzenie. Kwestia czasowej skuteczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzających niekonstytucyjność przepisów prawnych, które zaczęły obowiązywać przed wejściem w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., tj. przed dniem 17 października 1997 r., nie przedstawia się w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie. Przeważający jest wprawdzie pogląd, że moc wsteczna takich orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego co do zasady nie obejmuje okresu sprzed wejścia Konstytucji w życie, ale w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest także stanowisko, które dopuszcza możliwość rozciągnięcia skuteczności tych orzeczeń także na okres wcześniejszy. W wyroku z dnia 26 sierpnia 2004 r. w sprawie I CK 125/04 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że możliwość objęcia skutkami orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającego niezgodność przepisów z obecnie obowiązującą Konstytucją, także stanów z okresu sprzed jej wejścia w życie istnieje wówczas, gdy w poprzedniej Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. również istniały regulacje prawne zbliżone do tych przepisów obecnej Konstytucji, które stanowiły podstawę stwierdzenia niekonstytucyjności określonych przepisów. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 sierpnia 2021 r. w sprawie V CSKP 118/21, w którym stwierdził, że jeżeli przepis, który został uznany za niezgodny z Konstytucją, był zgodny z poprzednio obowiązującymi przepisami konstytucyjnymi, co wymaga oceny sądu orzekającego, wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest skuteczny nie od dnia wejścia przepisu w życie, ale od dnia wejścia w życie Konstytucji. Jak zauważył Sąd Najwyższy, retroaktywność takiego wyroku wprawdzie istnieje, ale nie jest ona pełna. Jednocześnie stanowisko co do zakresu mocy wstecznej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 listopada 2005 r. sygn. akt P 11/05 (Dz.U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1993; OTK-A 2005, nr 10, poz. 113) w ocenie Sądu Okręgowego wynika z motywów podanych przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku. Trybunał Konstytucyjny wskazał bowiem, że znaczące dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, że zakwestionowany przepis art. 223 § 2 prawa spółdzielczego ma zastosowanie do sytuacji prawnej podmiotów nabywających własnościowe prawo do lokalu w okresie obowiązywania Konstytucji z 1997 r., albowiem obecnie obowiązująca Konstytucja nie zawiera, w przeciwieństwie do Konstytucji z 1952 r., żadnego przepisu przewidującego szczególną ochronę i opiekę nad własnością spółdzielczą. Trybunał Konstytucyjny wskazał także, iż obowiązująca Konstytucja nie preferuje, jak to miało miejsce przed zmianą ustrojowo – gospodarczą, spółdzielczej formy własności. Pod rządami Konstytucji z 1952 r. nie było przepisów analogicznych do art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 obecnie obowiązującej Konstytucji, które stanowiły podstawę stwierdzenia niekonstytucyjności art. 223 § 2 prawa spółdzielczego. Zgodnie z powołanym wyżej art. 64 ust. 1 każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Natomiast art. 31 ust. 3 Konstytucji z 1997 r. stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób; ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tymczasem w art. 7 Konstytucji z 1952 r. w brzmieniu z daty zawarcia umowy nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, przewidziano jedynie, że Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia oraz poręcza całkowitą ochronę własności osobistej. Wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Jednocześnie obowiązywał wówczas art. 79 ust. 5 Konstytucji z 1952 r., zgodnie z którym w trosce o dobro rodziny Rzeczpospolita Polska dąży do poprawy sytuacji mieszkaniowej, przy współudziale obywateli rozwija i popiera różne formy budownictwa mieszkaniowego, a szczególnie budownictwa spółdzielczego, oraz dba o racjonalną gospodarkę zasobami mieszkaniowymi. Poprzednio obowiązująca Konstytucja nie zawierała więc przepisów, których treść mogłaby uzasadniać podobną ocenę konstytucyjności art. 223 § 2 prawa spółdzielczego jak obecnie obowiązujące przepisy art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 Konstytucji z 1997 r., na których opierał się ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 listopada 2005 r. Nadto istniał przepis art. 79 ust. 5 który niejako premiował budownictwo spółdzielcze, a zatem również obowiązujące wówczas przepisy prawa spółdzielczego regulujące kwestie zbywania i nabywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, w tym zakwestionowanego na gruncie przepisów Konstytucji z 1997 r. przepisu art. 223 § 2 prawa spółdzielczego. W ocenie Sądu Okręgowego wyłączenie możliwości rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przed datą wejścia w życie Konstytucji RP z 1997 r. w świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości. W postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie I CSK 4512/23 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2023 r. w sprawie II Ca 870/22, w której jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie do rozpoznania skarżąca powołała się na zagadnienie prawne o następującej treści: Czy na podstawie art. 172 § 2 k.c. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 marca 2004 roku (sygnatura akt: K 32/03) początek biegu terminu zasiedzenia mógł rozpocząć się przed dniem 17 października 1997 roku? W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że sformułowane zagadnienie było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w wyroku z V CSKP 118/21, wyjaśnił, że jeżeli przepis, który został uznany za niezgodny z Konstytucją, był zgodny z poprzednio obowiązującymi przepisami konstytucyjnymi, co wymaga oceny sądu orzekającego, wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest skuteczny nie od dnia wejścia przepisu w życie, ale od dnia wejścia w życie Konstytucji. Wobec powyższego, apelacja uczestniczek w zakresie w jakim uczestniczki domagały się oddalenia wniosku o zasiedzenie i zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania za obie instancje jest uzasadniona, bowiem nie upłynął jeszcze ustawowy 30 letni termin zasiedzenia liczony od 17 października 1997 r. Apelacja wnioskodawców była natomiast w całości bezzasadna, albowiem stwierdzenie, iż nie upłynął jeszcze termin zasiedzenia, liczony od 17 października 1997 r., zwalniało sąd odwoławczy od oceny prawidłowości ustaleniu kręgu osób, na rzecz których zasiedzenie miałoby zostać stwierdzone. Podobnie, omówione wcześniej szeroko przyczyny oddalenia wniosku czynią zbędnym rozważania co do powoływanych przez uczestniczki argumentów na rzecz przerwania biegu zasiedzenia. W związku z powyższym, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w punkcie II. postanowienia Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punktach I., IV. i V. w ten sposób, że w punkcie I. oddalił wniosek A. W. o stwierdzenie zasiedzenia, w punkcie IV. zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestniczek kwoty po 2.717 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty i w punkcie V. oddalił wniosek wnioskodawców o zasądzenie kosztów postępowania. O kosztach postępowania za I instancję Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 1, § 3 k.p.c., art. 99 i 102 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i w zw. z § 5 pkt 1 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na zasądzone kwoty składa się wynagrodzenie pełnomocnika uczestniczek w kwocie 5.400 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictwa w kwocie 34 zł, przy czym zważywszy na tożsamość stanowiska uczestniczek i fakt reprezentowania ich przez tych samych pełnomocników, zasadne było tylko częściowe obciążenie wnioskodawców kosztami, tj. ich podział po połowie na rzecz każdej z uczestniczek. W punkcie III. postanowienia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy w pozostałej części apelację uczestników oddalił. W punkcie IV. postanowienia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy apelację wnioskodawców oddalił jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie V. postanowienia i na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 1, § 3 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i w zw. z § 5 pkt 1 i § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestniczek, z tożsamych do wyżej przyczyn, kwoty po 2.350 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania za II instancję do dnia zapłaty. Na zasądzone kwoty składa się wynagrodzenie pełnomocnika uczestniczek w kwocie 2.700 zł oraz opłata od apelacji w kwocie 2000 zł, podzielone przez dwa. SSO Jacek Barczewski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.