227 w związku z art. 299 w związku z art. 233 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału i w konsekwencji pominięcie wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków J. A. i A. S. oraz zeznań wnioskodawców, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało nieustaleniem faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, to jest rzeczywistych potrzeb nieruchomości wnioskodawców wynikających z przeznaczenia nieruchomości w zakresie obsługi i infrastruktury komunikacyjnej, planowanej na nieruchomości działalności gospodarczej, a w konsekwencji uznaniem, że nieruchomość wnioskodawców ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej i oddaleniem wniosku (zarzut I); art.
227 w związku z art. 278 § 1 w związku z art. 286 w związku z art. 233 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w spawie materiału i w konsekwencji pominięcie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego specjalisty geodety, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało błędnym ustaleniem faktu, że zakaz obsługi terenu z drogi krajowej nr (...) wyklucza możliwość ustanowienia służebności drogi koniecznej poprzez nieruchomość uczestników, a w konsekwencji oddaleniem wniosku (zarzut II); art.
227 w związku z art. 278 § 1 w związku z art. 233 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału i w konsekwencji pominięcie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego specjalisty z zakresu szacowania wartości nieruchomości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało, niepoczynieniem przez sąd ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, tj. wysokości adekwatnego wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości uczestników służebnością drogi koniecznej (zarzut III); art. 233 § 1 w związku z art. 292 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału, w tym w szczególności z pominięciem dowodów z dokumentów w postaci wydruków z ksiąg wieczystych nr (...), prowadzonych dla działek nr (...) oraz wydruku ze strony https://geoportal360.pI/map/#l:
391 § 1 zd. I w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). W tych okolicznościach zarzut I nie został uznany za przekonujący. Przystępując do oceny zarzutu II wskazać należy, że opiera się on na błędnej przesłance. Otóż apelujący uznaje, że biegły geodeta mógł dokonać wykładni planu zagospodarowania przestrzennego. Nie jest to jednak trafne przekonanie. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego (art. 14 ust. 8 u.p.z.p. 5). Oznacza to, że stanowi on, na obszarze działania organu, który przepisy ustanowił – w tym wypadku: w granicach gminy N., źródło prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 (...)). Dowód z opinii biegłego może być powołany jedynie celem ustalenia faktów mających dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.), których ustalenie wymaga jednak wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.). Jedynym przypadkiem, gdy opinia biegłego może dotyczyć nie tyle faktów co prawa, jest ustalenie treści prawa obcego lub obcej praktyki sądowej, albo istnienia wzajemności (art. 51a § 3 u.s.p. 7). Oczywiście w sytuacji, gdy przepisy mają charakter wysoce specjalistyczny, może zachodzić uzasadniona potrzeba zasięgnięcia opinii biegłego, jednakże w każdym takim przypadku teza dowodowa odnosić się musi do określonych faktów i pozyskania niezbędnych do ich oceny prawnej wiadomości specjalnych, a nie do subsumpcji, to jest ustalenia konsekwencji wystąpienia ustalonych faktów dla praw i obowiązków podmiotów biorących udział w sprawie. W ramach postępowania sądowego ustalenie i wykładnia przepisów innych aniżeli składających się na prawo obce, a mających znaczenie dla rozstrzygnięcia o żądaniach podmiotów uczestniczących w postępowaniu, należy zawsze ostatecznie do sądu orzekającego w danej sprawie. Z tego obowiązku nie zwalnia nawet wysoce specjalistyczny charakter badanych przepisów. Nie sposób zatem uznać skuteczności zarzutu II w zakresie, w jakim rzeczywiście odnosi się on do kwestii proceduralnych, a dokładniej: pominięcia dowodu. Natomiast w zakresie, w jakim omawiany zarzut odnosi się do wadliwego – w ocenie apelujących – przyjęcia, że treść m.p.z.p. wyklucza uwzględnienie wniosku, w istocie podnoszą oni zarzut naruszenia prawa materialnego, skądinąd prawidłowo zdefiniowany jako zarzut VII, który zostanie omówiony w dalszej części uzasadnienia. Zarzut III mógłby okazać się zasadnym wyłącznie w przypadku, gdyby ustalenie wysokości adekwatnego wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości uczestników służebnością drogi koniecznej, było istotne dla rozstrzygnięcia. Z przyczyn opartych na kwestiach prawnomaterialnych, wniosek o ustanowienie drogi koniecznej nie był zasadny. Prawidłowo zatem Sąd I instancji, doszedłszy do przekonania o bezzasadności wniosku, nie uwzględnił wniosku zmierzającego do ustalenia wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, skoro kwestia ta, w kontekście przewidywanego rozstrzygnięcia, była i jest dla losów postępowania bez znaczenia. Zarzut III nie mógł zatem doprowadzić do zmiany zaskarżonego postanowienia. Zarzut IV zarzuca iż nie poczyniono szeregu ustaleń, sprowadzających się do tego, że inna działka z obszaru 11.P.12, jest skomunikowana z drogą krajową (...). Jednakże fakty te są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nawet gdyby przyjąć wersję dla apelujących najkorzystniejszą w ramach tego zarzutu, to jest iż rzeczywiście działka (...) z funkcjonującą na niej stacją paliw, skomunikowana została z drogą krajową (...) z naruszeniem § 137 pkt 14 zd. I m.p.z.p., to nie prowadzi to w żaden sposób do wniosku, że takie ponowne naruszenie winno nastąpić mocą orzeczenia sądu. Wadliwość prawna działań podejmowanych w innym trybie – pozasądowym – nie może być argumentem za tym, by Sąd I bądź II instancji naruszył przepis aktu prawa powszechnie obowiązującego. Jeżeli natomiast apelujący zamierzają w ten sposób argumentować, że nie miał racji Sąd Rejonowy uznając rzeczoną służebność za nadmierną ingerencję, skoro działa tam już stacja benzynowa i ruch kołowy po nieruchomości się odbywa, to na tę okoliczność należy przytoczyć jako przekonujące argumenty z repliki uczestników (k. 221 – 223), w szczególności co do poprowadzenia drogi wyjazdowej przez stanowiska dystrybucyjne, a także braku uwzględnienia położenia zbiorników paliwowych i miejsca obsługi cystern dostarczających paliwo do stacji. Nie trzeba wiadomości specjalnych by dostrzec, że poprowadzenie ruchu z centrum logistycznego, jakim byłaby projektowana hala magazynowa, przez stanowiska dystrybucyjne paliwa w ramach standardowej stacji paliw, stanowi – rzec by można, nawiązując do terminologii Kodeksu postępowania cywilnego – ingerencję w samą osnowę przedsiębiorstwa prowadzonego na nieruchomości mającej stać się obciążoną. Niezwykle trudno byłoby wykazać w tej sytuacji, że mimo takiej ingerencji właśnie przez tę zasadniczą dla prowadzonego na działce (...) przedsiębiorstwa infrastrukturę należy wytyczyć drogę konieczną, a nie przez – skądinąd przeznaczoną na drogę – działkę (...), zgodnie zresztą z cytowanym już oświadczeniem wnioskodawców z umowy przedwstępnej. Trafnie Sąd I instancji tedy przyjął, niezależnie już nawet od uwarunkowań m.p.z.p., że uwzględnienie wniosku stanowiłoby nadmierne ograniczenie praw właścicieli nieruchomości mającej być obciążoną. Zarzut IV nie okazał się zasadnym. Zarzuty V i VI bezpośrednio wiążą się z oczekiwaną zmianą rozstrzygnięcia co do istoty i w tym sensie nie mają samodzielnego bytu. Apelujący nie zarzucają błędu rozstrzygnięcia w tym zakresie, który byłby niezależny od kwestii wadliwego ich zdaniem oddalenia wniosku o ustanowienie drogi koniecznej. W świetle powyższych uwag ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są w istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie prawidłowe, ponieważ mieszczą się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów jako spójne, logicznie powiązane z materiałem dowodowym, niebudzące wątpliwości w świetle życiowego doświadczenia oraz zupełne z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelujących. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjmuje owe ustalenia Sądu I instancji za własne. Zaznaczyć jednak dla porządku należy, że zawarte w części poświęconej ustaleniom faktycznym rozważania Sądu Rejonowego co do treści miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie są ustaleniami faktycznymi, lecz – jak już zaznaczono – badaniem treści prawa obowiązującego powszechnie, choć w terytorialnie ograniczonym zakresie, a mającego zastosowanie w sprawie. Przystępując do oceny zarzutu VII, to jest jedynego zarzutu naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy jego nieskuteczność. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia apelujący wnioskodawcy podnoszą, że Sąd I instancji nadał wadliwe znaczenie § 137 pkt 14 zd. II m.p.z.p. przez to iż nie dostrzegł, że nie ma w przypadku wnioskowanego przez nich przebiegu służebności drogi koniecznej mowy o „obsłudze terenu z drogi krajowej nr (...)”. Jest to jednak pogląd nietrafny. W ocenie Sądu Okręgowego, owo sporne uregulowanie należy wykładać w ten sposób, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wyklucza możliwość stworzenia takiego układu komunikacyjnego, w którym ruch generowany na obszarze 11.P.12 zostaje wyprowadzony bezpośrednio na drogę krajową nr (...), a nie na inną drogę publiczną. Takie rozumienie owego zastrzeżenia w pełni odpowiada oczywistemu w świetle planu założeniu, że ruch z działki (...) do drogi publicznej i z drogi publicznej do działki (...) prowadzony będzie przez działkę (...). Otóż ta ostatnia działka łączy się z drogą publiczną w postaci ulicy (...), dopiero z tej ulicy dojeżdża się do skrzyżowania z drogą krajową nr (...). Jest oczywistym, że inny ruch – mniejszy – generuje bynajmniej nie największa stacja paliw, inny zaś – zdecydowanie większy – generować będzie centrum logistyczne, stąd też wyprowadzenie owego ruchu do istniejącego układu dróg lokalnych, a dopiero za ich pośrednictwem, na drogę krajową, nie budzi zasadniczych wątpliwości. Nawet zaś, gdyby owe wątpliwości budził, to należy zauważyć iż ma rację Sąd Rejonowy – nawet jeżeli wypowiada się dość enigmatycznie – że kwestionowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego następuje w odmiennym trybie. Rozwijając nieco w tej mierze argumentację Sądu I instancji wskazać należy, że orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego stanowi co do zasady kompetencję ustrojowo zastrzeżoną dla sądów administracyjnych (art. 184 zd. II Konstytucji). Następuje ona w sposób przewidziany przepisami regulującymi działalność samorządu terytorialnego, w tym przypadku – gminnego. Przewidziano mechanizm wykorzystywany przez organy nadzoru administracyjnego: Prezesa Rady Ministrów, wojewodę, a w zakresie spraw finansowych – właściwą regionalną izbę obrachunkową (art. 86 u.s.g. 8), a polegający na władczym stwierdzeniu przez organ nadzoru nieważności uchwały (art. 91 ust. 1 u.s.g.), albo wydania uchwały z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.), z prawem zaskarżenia aktu nadzoru przez jednostkę samorządu terytorialnego do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a. 9), ewentualnie zaskarżeniu uchwały przez organ nadzoru do sądu administracyjnego w przypadku upływu terminu do stwierdzenia nieważności przez ten organ samodzielnie (art. 93 ust. 1 u.s.g.). Istnieje również procedura zaskarżania tego rodzaju uchwał przez podmioty, których interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem (art. 101 ust. 1 u.s.g.). Wobec tych unormowań, ingerencja sądów powszechnych w postaci samodzielnej oceny obowiązywania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jako aktu prawa miejscowego, ograniczać się może wyłącznie do tych absolutnie wyjątkowych przypadków, gdy z racji szczególnych, wyjątkowych uwarunkowań faktycznych konkretnej sprawy, zastosowanie aktu prawa miejscowego byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem konstytucyjnym (art. 8 ust. 2 Konstytucji), przy czym nie miałoby charakteru sprzeczności konstrukcyjnej, tkwiącej w samym akcie normatywnym, a jedynie wspomnianych wyjątkowych uwarunkowaniach danej sprawy. Gdyby bowiem wadliwość miała charakter generalny, powtarzalny w typowych warunkach, do których kwestionowany akt ma mieć zastosowanie, a więc gdyby zachodziła konieczność usunięcia aktu prawa miejscowego z obrotu prawnego przez stwierdzenie jego nieważności, jurysdykcję sądów administracyjnych trzeba uznać za wyłączną. Nie da się w szczególności przenieść tutaj bezpośrednio reguł wypracowanych odnośnie związania sądów powszechnych w sprawach cywilnych decyzjami administracyjnymi, w tym koncepcji bezwzględnej nieważności decyzji (...), zwłaszcza że chodzi tutaj o akty niemające charakteru decyzji administracyjnych, a więc aktów indywidualnego stosowania prawa, lecz z podlegającymi promulgacji i omówionej wyżej kontroli legalnej aktami stanowiącymi źródła prawa powszechnie obowiązującego, zbliżonymi w istocie do rozporządzeń, a to z racji wydawania ich również na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego. Podsumowując zatem, zarzut VII w zakresie, w którym dotyczył wadliwego zdaniem apelujących ustalenia konsekwencji prawnych § 137 pkt 14 zd. II m.p.z.p., a to niemożności wyprowadzenia ruchu z działki (...) do drogi krajowej nr (...) bez pośrednictwa innej drogi publicznej, okazał się nietrafny. Natomiast w zakresie, w jakim w zarzucie tym podnoszono naruszenie przez uchwałę Rady Gminy N. ustalającą miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, naruszenie przepisów ustaw przez wyjście Rady Gminy N. poza granice przyznanych jej kompetencji, zarzut VII nie podlega badaniu przez sądy powszechne, jako kwestia zastrzeżona dla sądów administracyjnych. Nie dostrzeżono natomiast konieczności stosowania art. 177 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., przyjmując nawet możliwość stosowania owego przepisu nie tylko o postępowania administracyjnego, ale również sądowoadministracyjnego 11, a to wobec braku podzielenia zastrzeżeń apelujących co do wykroczenia przez Radę Gminy N. poza granice przyznanych jej kompetencji planistycznych. W konsekwencji prawidłowym okazało się rozstrzygnięcie końcowe. Jak wyżej zaznaczono, nie przedstawiono zarzutów przeciwko prawidłowości rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w I instancji, które byłyby niezależne od oczekiwanego wyniku apelacji odnośnie zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Sąd I instancji trafnie zastosował zarówno art. 520 § 3 k.p.c., jak i art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację wnioskodawców oddalono jako bezzasadną (art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 w związku z art. 391 § 1 zd. I w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego uczestników wygrywających postępowanie apelacyjne złożyło się 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym (§ 5 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.r. 12). Uczestnicy są małżeństwem, zatem zasadnym było zasądzenie owego zwrotu kosztów łącznie do majątku wspólnego. Odpowiedzialność wnioskodawców należało uznać za solidarną, jako dotyczącą wspólnego mienia (analogia z art. 370 k.c.), co w konsekwencji przenosi się na solidarną odpowiedzialność za koszty postępowania (art. 105 § 2 zd. I k.p.c.). 1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.). 2 Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1144 z późn. zm.). 3 Uchwała Nr XXXIII/225/05 Rady Gminy N. z dnia 13 czerwca 2005 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy N. (Dz.Urz. (...). z 2005 r. Nr 260, poz. 2592 z późn. zm.). 4 Na marginesie należy zauważyć, że w rzeczonym akcie notarialnym Rep. A (...) z 10 VII 2020 najprawdopodobniej doszło do omyłki w numeracji paragrafów, gdyż po § 3 dzielącym się na litery, a rozpoczynającym się na s. 5 aktu (k. 53), na s. 9 aktu rozpoczyna się nowy § 3, dzielący się już na ustępy numerowane cyframi arabskimi (k. 55). 5 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 977). 6 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). 7 Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 217 z późn. zm.). 8 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.). 9 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1634). 10 Por.: uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 października 2007 r., III CZP 46/07, OSNC z 2008 r., nr 3, poz. 30 oraz powołane tam orzecznictwo. 11 Por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2010 r., IV CSK 206/10, LEX nr 677776. 12 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. – Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). –Strona z –
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.