← Polska

II AKa 470/21

Sygn. akt II A Ka 470/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Apelacyjnego Ewa Leszc

kpk – poprzez orzeczenie obowiązku naprawienia szkody na wniosek prokuratora zgłoszony w mowie końcowej, zamiast przed zamknięciem przewodu sądowego. 2. Art. 46 § 1 kk – poprzez nieuwzględnienie w ramach częściowego obowiązku naprawienia szkody, przekazanych pokrzywdzonemu kwot pożyczek, które zostały przekazane na rzecz postępowania egzekucyjnego oraz zwróconej nadpłaty kosztów komorniczych. ☐ zasadny ☒ częściowo zasadny ☒ niezasadny 1 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Ad. 1 Jakkolwiek zgodnie z przepisem art.

§ 1

kpk pokrzywdzony, a także prokurator, może aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 kk, to możliwość orzeczenia przez sąd obowiązku naprawienia szkody nie jest warunkowana wnioskiem strony, co wprost wynika z treści przepisu art. 46 § 1 kk. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu przedmiotowy środek kompensacyjny „w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka”, co oznacza obligatoryjność jego orzeczenia w sytuacji złożenia wniosku przez podmiot uprawniony w trybie przewidzianym w art.

§ 1

kpk oraz fakultatywność jego orzeczenia niezależnie od wniosku pokrzywdzonego lub prokuratora. W badanych realiach zatem, wobec niezachowania przez prokuratora terminu, o jakim mowa w art.

§ 1

kpk, obowiązek naprawienia szkody mógł być orzeczony przez sąd, jako środek fakultatywny, co zarzut obrazy tego przepisu w zw. z art. 46 § 1 kk czyni niezasadnym. Ad. 2 Zarzut należałoby uznać za częściowo zasadny już choćby z tego tytułu, że Sąd I instancji, orzekając obowiązek częściowego naprawienia szkody w wysokości równej ustalonej minimalnej wartości spornego mieszkania, wartość tę ustalił w oparciu o nieprawidłowe podstawy dowodowe (o czym wyżej), a nie ustaliwszy pełnej wartości szkody, nie stworzył też możliwości ustalenia, czy kwoty przekazane na pokrycie zadłużenia pokrzywdzonego zostały w jakikolwiek sposób uwzględnione. Dla porządku należy jednak poczynić uwagę, że o ile doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem stanowi realizację znamienia występku z art. 286 § 1 kk, to szkoda co do zasady nie stanowi nieodzownego elementu oszustwa. Ewentualna szkoda powstała na skutek takiego rozporządzenia nie należy bowiem do kręgu znamion tego typu czynu zabronionego, zaś orzekanie w jej przedmiocie ma charakter następczy i autonomiczny względem ustaleń w przedmiocie niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Wartość mienia, którym niekorzystnie rozporządzono, nie musi być tożsama z wartością wyrządzonej szkody, co ma przełożenie na kwotę zasądzanego obowiązku naprawienia szkody. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 363 § 2 kc, jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili, co oznacza, że co do zasady w ramach środka kompensacyjnego należałoby uwzględnić cenę mieszkania z chwili wyrokowania. Zarzut ten, podobnie jak i bezpośrednio go poprzedzający, stał się jednak bezprzedmiotowy wobec uchylenia orzeczonego w zaskarżonym wyroku obowiązku naprawienia szkody przez Sąd Apelacyjny z przyczyn wskazanych w dalszej części uzasadnienia. Lp.4 Zarzut rażącej niewspółmierności kary Poprzez wymierzenie oskarżonemu kary 3 lat pozbawienia wolności, której dolegliwość w znacznym stopniu przekracza ewentualny stopień winy oskarżonego. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny O surowości kary – co w orzecznictwie sądów nie budzi żadnych sporów – decyduje nie sam jej wymiar, ale zakres wykorzystania sankcji karnej przewidzianej za dany typ przestępstwa. W sytuacji, gdy czyn oskarżonego zagrożony jest karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności, nie sposób uznać, że kara orzeczona znacznie poniżej połowy przewidzianej sankcji, razi swoją surowością w sytuacji, gdy przedmiotem wyłudzenia było prawo własności mieszkania, stanowiącego ośrodek życia pokrzywdzonego, którego przymusowe położenie i lekkomyślne przekonanie o dobrych intencjach i znacznych możliwościach oraz kompetencjach oskarżonego, sprawca wykorzystał, nie bacząc, że ofiarą oszustwa jest osoba starsza, zagubiona wobec trudnej sytuacji finansowej i pozbawiona jakiegokolwiek wsparcia. Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji jednoznacznie wynika, że oskarżony działał w przemyślany i zaplanowany sposób, wyszukując najpierw ogłoszenie o licytacji lokalu, a następnie wprowadzając w błąd co do swoich intencji jego właściciela, konsekwentnie realizując plan przejęcia jego mieszkania. Późniejsza wprawdzie karalność oskarżonego, za popełnione wcześniej przestępstwo podobne, jak i skazanie za inne przestępstwo na szkodę K. K.

(1), również wskazuje na potrzebę dłuższej resocjalizacji penitencjarnej, w szczególności, że przedmiotowy czyn oskarżony popełnił, gdy toczyło się wobec niego postępowanie karne w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Okręgowego w Warszawie XII K 110/15, w którym K. C. był tymczasowo aresztowany do 11 września 2013 r. Należy również mieć na względzie, że oskarżony jednym czynem zrealizował znamiona dwóch przestępstw, co na wymiar kary nie pozostaje bez wpływu. Tym samym orzeczona kara 3 lat pozbawienia wolności, jawi się karą umiarkowaną. Wniosek o
  1. uniewinnienie oskarżonego,
  2. uchylenie orzeczenia środka kompensacyjnego lub obniżenie jego wartości,
  3. zwolnienie oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych,
  4. zmianę wysokości kosztów z tytułu wyznaczenia pełnomocnika,
  5. orzeczenie kary w dolnej granicy ustawowego zagrożenia,
  6. zwolnienie oskarżonego od zapłaty kosztów postępowania sądowego ☒ zasadny 4 ☒ częściowo zasadny 2 ☒ niezasadny1, 3, 5,
  7. Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności zarzutów podniesionych w środku odwoławczym i braku innych uchybień wyroku podlegających uwzględnieniu z urzędu, o czym wyżej, wnioski z punktów 1, 3, 5 są niezasadne. Pomimo częściowej zasadności zarzutu z punktu 2 dotyczącego wysokości obowiązku naprawienia szkody, wniosek o uchylenie tego środka okazał się finalnie skuteczny, ale z innych przyczyn niż podniesione w zarzucie. Zarzut z punktu 4 jest zasadny wobec nieprawidłowego obliczenia przez Sąd I instancji należności pełnomocnika. Wniosek z punktu 6 jest niezasadny, bowiem nie wykazano, aby oskarżony nie był w stanie uiścić kosztów postępowania przed sądem II instancji, a okoliczności wynikające z akt sprawy również nie wskazują na ubóstwo oskarżonego.
  8. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
  10. na podstawie art. 105 § 1, 2 i 3 kpk sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w punkcie 1 sentencji poprzez zastąpienie daty „22 września 2016 r.” wskazanej jako data czynu, datą „22 września 2014 r.”;
  11. prawidłowa podstawa skazania i wymiaru kary za przypisany czyn.
  12. obowiązek naprawienia szkody w kontekście śmierci pokrzywdzonego K. K.
(1)po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, a przed rozpoznaniem apelacji. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności Ad. 1 Omyłka miała charakter oczywisty, co wynikało - ze wskazanej w tymże punkcie 1 sentencji wyroku - daty umowy pożyczki stanowiącej czynność rozporządzającą mieniem, a będącej przedmiotem zarzutu. Ad. 2 Powołując w podstawie skazania oskarżonego przepis art. 4 § 1 kk, Sąd I instancji nie wskazał, jaki stan prawny uwzględnił, uznając go za względniejszy dla sprawcy. Sąd Apelacyjny doprecyzował zatem, że podstawę skazania stanowią wskazane w zaskarżonym wyroku przepisy w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 maja 2020 r. przed zmianą wprowadzoną w art. 8 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)2 (DZ.U. 2020 poz. 875), na co wskazuje również powołanie przez Sąd I instancji w postawie skazania oskarżonego art. 304 kk bez paragrafu. Powołaną ustawą wprowadzono bowiem do art. 304 kk paragrafy, dodając § 2 i 3, które określają nowe typy czynów zabronionych. W art. 304 § 2 kk przewidziano karę od 3 miesięcy do lat 5 pozbawienia wolności za przestępstwo polegające na zażądaniu od kontrahenta osoby fizycznej zapłaty kosztów innych niż odsetki w kwocie co najmniej dwukrotnie przekraczającej maksymalną wysokość tych kosztów określoną w ustawie w zamian za udzielone tej osobie z obowiązkiem zwrotu świadczenie pieniężne wynikające z umowy niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby. Mając na uwadze warunki umowy i zachowanie oskarżonego, w istocie względniejsza dla sprawcy pozostaje ustawa przed wyżej wskazaną nowelizacją. Ad. 3 Orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody w postępowaniu karnym, wydane na podstawie art. 46 § 1 kk, ostać się nie mogło. Oskarżyciel posiłkowy – pokrzywdzony K. K.
(1)zmarł w dniu 18 lutego 2023 r. (k. 1568 - akt zgonu). Zgodnie z art. 52 § kpk w razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu, a w wypadku ich braku lub nieujawnienia - prokurator, działając z urzędu. W myśl zaś § 2 tego artykułu w przypadku gdy organ prowadzący postępowanie dysponuje informacjami o osobach najbliższych dla pokrzywdzonego lub osobach pozostających na jego utrzymaniu, poucza o przysługujących uprawnieniach co najmniej jedną z nich. Pomimo, że od śmierci pokrzywdzonego upłynął rok, żadna z osób najbliższych nie wstąpiła do postępowania, jak też nie została ujawniona. Pokrzywdzony był rozwiedziony, mieszkał sam w lokalu uzyskanym w drodze spadkobrania po zmarłej matce i nie ustalono, aby posiadał jakichkolwiek spadkobierców, nie sygnalizował ich istnienia również pełnomocnik pokrzywdzonego. W konsekwencji w postępowaniu nie funkcjonuje już pokrzywdzony w znaczeniu wynikającym z art. 49 § 1 kpk, na rzecz którego możliwe byłoby orzeczenie obowiązku naprawienia szkody. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak osób uprawnionych do spadku po pokrzywdzonym lub ich nieustalenie w toku postępowania karnego (albo odrębnego postępowania spadkowego) powinien prowadzić do wykluczenia możliwości orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. Sąd w toku postępowania karnego nie jest też zobowiązany do ustalania istnienia spadkobierców i ewentualnie ich kręgu, gdy nie dysponuje żadnymi informacjami, aby istniała jakakolwiek osoba najbliższa dla zmarłego pokrzywdzonego, co do której możliwe byłoby ustalenie miejsca pobytu i skuteczne doręczenie jej pism procesowych, w szczególności celem pouczenia jej o przysługujących uprawnieniach (art. 52 § 2 kpk). Taki stan rzeczy należy uznać za równoznaczny z brakiem lub nieujawnieniem osoby najbliższej w rozumieniu art. 52 § 1 kpk in fine. I choć taka sytuacja uprawnia prokuratora do wykonywania praw pokrzywdzonego, to w przypadku, gdy pokrzywdzony nie żyje, a spadkobiercy, na rzecz których ten obowiązek naprawienia szkody mógłby zostać ewentualnie zasądzony, nie są znani, Sąd nie powinien orzekać tego środka kompensacyjnego z powodu braku podmiotów uprawnionych. Należy w tym kontekście wskazać, że w świetle art. 935 k.c., w przypadku braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu, a jeśli takiego ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo jego ostatnie miejsce zamieszkania znajdowało się za granicą, to wówczas spadek przypada Skarbowi Państwa. Orzeczenie obowiązku naprawienia szkody z takim skutkiem nie realizowałoby celu, jakiemu środek kompensacyjny (z woli ustawodawcy nie będący środkiem karnym) jest dedykowany.
  1. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.
  2. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
  3. Przedmiot utrzymania w mocy W zakresie nie objętym zmianą Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Z przyczyn wyżej wskazanych. 5.
  4. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
  5. Przedmiot i zakres zmiany
  6. w ramach czynu przypisanego w punkcie I (pierwszym) przyjęto, że oskarżony doprowadził pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci praw majątkowych do mieszkania o wartości nie mniejszej niż 260.900 zł oraz za podstawę skazania i wymiaru kary za ten czyn przyjęto wskazane tam przepisy w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 maja 2020 r. przed zmianą wprowadzoną w art. 8 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)2 (DZ.U. 2020 poz. 875);
  7. uchylono zawarte w punkcie II (drugim) orzeczenie obowiązku częściowego naprawienia szkody;
  8. obniżono orzeczoną w punkcie III (trzecim) od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego kwotę zwrotu wydatków poniesionych w związku z ustanowieniem pełnomocnika do wartości 2880 zł; Zwięźle o powodach zmiany Z przyczyn wyjaśnionych wyżej. 5.
  9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.
  10. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.
  11. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 2.
  12. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 3.
  13. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.
  14. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.
  15. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 5.
  16. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności na podstawie art. 105 § 1, 2 i 3 kpk sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w punkcie 1 sentencji zaskarżonego wyroku poprzez zastąpienie daty „22 września 2016 r.” wskazanej jako data czynu, datą „22 września 2014 r.”, która odpowiada wymienionej dalej faktycznej dacie zawarcia umowy pożyczki.
  17. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności zasądzono od oskarżonego K. C. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za drugą instancję, w tym 400 zł (czterysta złotych) tytułem opłaty.
  18. PODPIS Dorota Tyrała Ewa Leszczyńska-Furtak Anna Zdziarska 1.
  19. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację obrońca Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja wina, kara 1.3.
  20. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
  21. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
  22. Wnioski ☐ Uchylenie ☒ zmiana

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.