kc postanowienia umowy nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Wymienione w treści art. 385 3 kc niedozwolone postanowienia umowne mają wyłącznie charakter przykładowy, stanowiąc swoistą regułę interpretacyjną ułatwiającą stosowanie art.
kc. Powódka nie udowodniła, iż warunki umowy (w tym koszty) były z pozwaną uzgodnione indywidualnie (art.
Sam fakt potwierdzenia przez pozwaną zapisu, że przed zawarciem umowy udzielono jej jednoznacznych, zrozumiałych i kompletnych informacji na temat warunków i kosztów pożyczki, nie oznacza indywidualnego uzgodnienia z pozwaną warunków, ani tym bardziej możliwości negocjowania wysokości kosztów pożyczki. Podstawę prawną roszczenia strony powodowej w zakresie należności dochodzonej pozwem stanowi umowa pożyczki oraz odpowiednie przepisy kc dotyczące tej umowy. W zakresie roszczeń dodatkowych podstawę stanowi zawarta umowa, przy czym jej postanowienia podlegają ocenie z punktu widzenia obowiązujących uregulowań prawnych w zakresie dopuszczalności wysokości tzw. wynagrodzenia pożyczki i kosztów dodatkowych. Zawarta przez strony umowa pożyczki według obowiązującego w dacie zawarcia tej umowy stanu prawnego jest umową o kredyt konsumencki określoną w art. 3 ustawy z dnia 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z treścią tego przepisu przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę, na mocy której przedsiębiorca w zakresie swojej działalności (kredytodawca), udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż polska, a taką umową jest również pożyczka spełniająca warunki z art. 720 § 1 kc. Zaznaczyć przy tym należy, że umowa z dnia 01.02.2021 r. została zawarta po wejściu w życie ustawy z dnia 05.08.2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw. We wprowadzonym tą ustawą przepisie art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim (przepis ten wszedł w życie 11.03.2016 r.) przewidziano maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu. Zgodnie z art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (w brzmieniu obowiązującym do 17.12.2022 r.) maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu obliczano według wzoru: w którym poszczególne symbole oznaczają: - MPKK - maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, K - K - całkowitą kwotę kredytu, n - n - okres spłaty wyrażony w dniach, R - R - liczbę dni w roku. Pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogły być wyższe od całkowitej kwoty kredytu (art. 36a ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim w brzmieniu obowiązującym do 17.12.2022 r.). Całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim). Pozaodsetkowe koszty kredytu wynikające z umowy o kredyt konsumencki nie należały się w części przekraczającej maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone w sposób określony w art. 36a ust. 1 lub całkowitą kwotę kredytu (art. 36a ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim w brzmieniu obowiązującym do 17.12.2022 r.). Zgodnie z art. 36a ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim (w brzmieniu obowiązującym do 17.12.2022 r.) maksymalne pozaodsetkowe koszty pożyczki z dnia 01.02.2021 r. mogły zostać naliczone w kwocie do 4.000 zł. Iloczyn obliczony na podstawie art. 36a ust. 1 ustawy daje kwotę wyższą od całkowitej kwoty kredytu (wynoszącej 4.000 zł) i wynosi 4.629,58 zł [(4.000 x 25%) + (4.000 x 1104/365 x 30%) = 1.000 + 3.629,58 = 4.629,58 zł]. Pozaodsetkowe koszty kredytu zostały zatem naliczone przez pożyczkodawcę w umowie z dnia 01.02.2021 r. w granicach dopuszczalnych wynikających z art. 36a ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim (naliczono je w kwocie 4.000 zł). Należy jednak zwrócić uwagę, że w art. 36a przewidziano jedynie górną granicę pozaodsetkowych kosztów kredytu. Możliwość naliczenia tych kosztów w ramach tych granic jest uzależniona od zasadności uwzględnienia tych kosztów, a w szczególności od ich powiązania z rzeczywistymi kosztami poniesionymi przez pożyczkodawcę w związku z udzieleniem pożyczki. W oczywisty sposób nie zasługuje natomiast na uwzględnienie ograniczenie się przez pożyczkodawcę do ustalenia pozaodsetkowych kosztów kredytu w całkowitym oderwaniu od rzeczywistych kosztów związanych z wykonaniem umowy, a zwłaszcza ich ustalenie wyłącznie jako wynik działania matematycznego odniesionego jedynie do kwoty wypłaconej pożyczkobiorcy. W przypadku umowy z dnia 01.02.2021 r. naliczenie większości pozaodsetkowych kosztów przez powódkę było niezasadne z przyczyn, które zostaną opisane w dalszej części uzasadnienia. Zgodnie z art. 720 § 1 kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa będąca źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń, zawarta została w ramach standardowo stosowanych przez powódkę formularzy oraz ogólnych warunków umownych, które pozwana zaakceptowała nie mając wpływu i możliwości negocjowania szczegółowych warunków umowy. O ile postanowienia zawartej umowy nie naruszają przepisów o kredycie konsumenckim, to jednak zapisy tej umowy w świetle art.
kc dotyczącego niedozwolonych klauzul abuzywnych budzą wątpliwości. Jak stanowi powołany przepis postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Zgodnie z § 2 jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Za nieuzgodnione indywidualnie uważa się te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z art.
kc na powódce spoczywał obowiązek wykazania, że były to zapisy indywidualnie ustalone. Powódka nie wykazała jakoby warunki umowy pożyczki zostały indywidualnie uzgodnione z pozwaną. Posłużenie się wzorcem umownym i tylko wpisanie kwoty wynagrodzenia prowizyjnego, czy też wynagrodzenia za przyznanie (...) wynikającej z obliczenia ich odpowiednim algorytmem w relacji do wysokości pożyczki sensu stricte i innych świadczeń, samodzielnie nie świadczy jeszcze o indywidualnym charakterze ustaleń stron. Postanowienia umowy łączącej strony nie zostały uzgodnione indywidualnie, bowiem pozwana nie miała na treść umowy jakiegokolwiek wpływu. Mogła jedynie przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie bądź jej nie zawierać. Dowodzi tego treść formularzy i wzoru umowy, którym powszechnie posługuje się powódka w kontaktach z klientami. W tych okolicznościach w rozpoznawanej sprawie omawianą umowę należy zweryfikować również przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art.
– 385 3 kc). W rozumieniu art.
in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (wyrok SA w Warszawie z dnia 27.01.2011 r., VI ACa 771/10). Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi natomiast w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę formułując konkretne postanowienie umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (wyrok SA w Warszawie z dnia 14.09.2011 r., VI ACa 291/11). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (wyrok SA w Warszawie z 14.12.2010 r., VI ACa 487/10). W ocenie sądu w niniejszej sprawie niedozwolonymi klauzulami umownymi są postanowienia dotyczące wysokości wynagrodzenia prowizyjnego. W postanowieniu zawartym w punkcie 1.4 umowy przewidziano uprawnienie pożyczkodawcy do pobrania wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 2.672 zł. Jest to kwota stanowiąca 66,8% kwoty wypłaconej pozwanej na podstawie umowy z dnia 01.02.2021 r. Zaznaczyć należy, że w razie zastrzeżenia w umowie odsetek maksymalnych od wypłaconej pozwanej kwoty, ich suma za cały pierwotnie przewidziany czas trwania umowy (około 3 lat) - przy wysokości tych odsetek z dnia zawarcia umowy - byłaby zbliżona do 864 zł (3 x 4.000 x 7,2%). Nie sposób przy tym pominąć, że w umowie zastrzeżono oprocentowanie w wysokości 6,98%, zatem suma odsetek za pierwotnie przewidziany czas trwania umowy nie mogłaby być znacząco wyższa niż 837,60 zł (4.000 x 6,98% x 3). Zaznaczyć przy tym należy, że umowa nie trwała 3 lata, lecz jedynie 773 dni (wskutek wypowiedzenia ostatnim dniem jej trwania był 15.03.2023 r.). W ocenie sądu nie sposób uznać za okoliczność usprawiedliwiającą naliczenie wynagrodzenia prowizyjnego w tak znacznej wysokości obciążenie powódki podatkiem dochodowym od osób prawnych w zakresie tego wynagrodzenia. Należy zwrócić uwagę, że w takich wypadkach zobowiązanie podatkowe powstaje wskutek zastrzeżenia dla siebie tego wynagrodzenia przez powódkę. Przypomnieć nadto należy, że w umowie pożyczki z dnia 01.02.2021 r. zastrzeżone są na rzecz pożyczkodawcy odsetki umowne w wysokości znacznie powyżej odsetek ustawowych oraz odsetki od zadłużenia przeterminowanego w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie. W ocenie sądu nie znajduje również uzasadnienia obciążenie pozwanej wynagrodzeniem prowizyjnym z uwagi na korzystanie przez powódkę z usług pośredników oraz koszty uzyskania kapitału pożyczek. Byłoby to przerzucanie na pożyczkobiorcę kosztów związanych z organizacją funkcjonowania powódki, przy czym nie sposób nie zauważyć, że pożyczkobiorca nie ma wpływu na to jakie warunki współpracy z pośrednikiem ustala powódka oraz na jakich warunkach powódka pozyskuje kapitał. Nie sposób również uznać za uzasadnione zwiększanie obciążenia pożyczkobiorcy z uwagi na ryzyko braku spłaty pożyczki. Pożyczkodawca powinien jako podmiot prowadzący w tym zakresie profesjonalną działalność w należyty sposób sprawdzić zdolność pożyczkodawcy do wywiązania się z zobowiązań. W razie negatywnej oceny tej zdolności zwiększanie obciążeń pożyczkodawcy z tytułu pozaodsetkowych kosztów kredytu zamiast odmowy jego udzielenia jawi się jako działanie całkowicie niezrozumiałe. Stwierdzenie, że zapisy umowy z dnia 01.02.2021 r. zobowiązujące pozwaną do zapłacenia wynagrodzenia prowizyjnego spełniają definicję niedozwolonego postanowienia umownego, prowadzi do wniosku, że postanowienia powyższe nie są wiążące dla pozwanej i są wobec niej bezskuteczne. Przesądza to o niezasadności powództwa w tym zakresie, gdyż niezasadnie naliczane przez stronę powodową wynagrodzenie prowizyjne stanowi świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 kc. W kontekście powyższego objęte pozwem postanowienia umowne dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego, zdaniem sądu w sposób nieusprawiedliwiony nakładają na konsumenta - pozwaną obowiązek płacenia wynagrodzenia bez możliwości określenia jakie świadczenie wzajemne od strony pożyczkodawcy jej się należy. Pozwana nie ma zatem możliwości stwierdzenia, czy jej świadczenie jest ekwiwalentne i uzasadnione. Godzi to w zasadę równowagi kontraktowej stron, uniemożliwiając pozwanej ochronę jej praw. Powódka dysponuje natomiast prostym mechanizmem obliczania wynagrodzenia prowizyjnego, a wysokość tego wynagrodzenia określa dowolnie. Mechanizm ten jest przy tym niezależny od poniesionych kosztów oraz związanego z umową ryzyka. Tego rodzaju dysproporcja praw przekracza zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej. Wobec tego, w ocenie sądu, objęte sporem klauzule rażąco naruszają interes ekonomiczny pozwanej, która została obciążona świadczeniami nie mającymi związku z poniesionymi kosztami. Kwestionowane zapisy rażąco naruszają interes pozwanej, gdyż prowadzą do uzyskiwania przez powódkę znacznych korzyści kosztem pozwanej. Te wszystkie przyczyny powodują, że zapisy umowne o wynagrodzeniu prowizyjnym są nieważne i nie wiążą pozwanej. W ocenie sądu niezasadnym jest również obciążenie pozwanej przez powódkę wynagrodzeniem z tytułu przyznania (...) w kwocie 800 zł. Umowa z dnia 01.02.2021 r. obejmuje wprawdzie punkt 15 dotyczący dodatkowych uprawnień w ramach (...), należy jednak zwrócić uwagę, że uprawnienia te polegały na możliwości odroczenia i obniżenia rat, przy czym uprawnienie to przysługiwało jednorazowo w całym okresie kredytowania i mogło mieć postać albo bezpłatnego odroczenia maksymalnie 2 kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. (...) obejmował również uprawnienie do przyspieszonej wypłaty pożyczki oraz pakiet powiadomień klienta (powiadomienie o przelewie, terminie płatności na 5 dni przed jego nadejściem, zaksięgowaniu płatności). Pozwana nie korzystała z odroczenia terminu płatności ani obniżenia raty, a jedyne pisma skierowane do pozwanej przez powódkę przedłożone w toku postępowania to pismo obejmujące wypowiedzenie umowy i pismo obejmujące wezwanie do zapłaty. W tej sytuacji doliczenie do zobowiązania pozwanej kwoty 800 zł z tytułu wynagrodzenia za (...) jest w ocenie sądu sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Kwota 800 zł za samą możliwość skorzystania z usług objętych (...) jest przy tym w oczywisty sposób nieadekwatna do świadczenia, które zaoferowała pozwanej powódka. W konsekwencji braku uwzględnienia przy ustalaniu zobowiązania pozwanej z umowy z dnia 01.02.2021 r. wynagrodzenia prowizyjnego i wynagrodzenia z tytułu przyznania (...), stwierdzić należy, że zobowiązanie pozwanej wynikające z umowy z dnia 01.02.2021 r. wynosi 5.134,35 zł i obejmuje: a) całkowitą kwotę pożyczki – 4.000 zł, b) opłatę przygotowawczą – 528 zł, c) odsetki umowne z tytułu braku spłaty rat w terminie – 15,07 zł, d) odsetki naliczone za czas trwania umowy – 591,28 zł. W przypadku odsetek za czas trwania umowy sąd miał na względzie, że odsetki te zostały zastrzeżone w umowie w wysokości 6,98%. Na zobowiązanie pozwanej z tytułu odsetek umownych składają się kwoty: a) za 2021 r. – 255,48 zł (4.000 zł x 6,98% x 334/365), b) za 2022 r. – 279,20 zł (4.000 zł x 6,98%), c) za 2023 r. – 56,60 zł (4.000 zł x 6,98% x 74/365). Sąd uwzględnił po stronie zobowiązania pozwanej opłatę przygotowawczą w kwocie 528 zł uznając, że strona powodowa przed zawarciem umowy podjęła czynności związane z rozpoznaniem wniosku o udzielenie pożyczki, a nadto - pomimo sformułowania umowy według ustalonego wzoru - dla przygotowania jej tekstu konieczne było uwzględnienie szczególnych okoliczności związanych z czasem pandemii i zmieniających się uregulowań związanych z wysokością oprocentowania. Kwotę spłaconą przez pozwaną w wykonaniu umowy z dnia 01.01.2018 r. sąd ustalił na 5.854 zł, w tym do dnia wniesienia pozwu pozwana spłaciła 5.187 zł. Pozwana spłaciła zatem – jeszcze przed wniesieniem pozwu - kwotę wyższą od wysokości jej zobowiązania z umowy z dnia 01.02.2021 r., wskutek czego powództwo należało oddalić. Sąd miał na względzie fakt, że pozwana w dniu 17.02.2023 r. złożyła oświadczenie o uznaniu długu wobec powódki w kwocie 3.720,07 zł z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie, nie sposób jednak uwzględnić tego oświadczenia w sytuacji, gdy całe zobowiązanie pozwanej wobec powódki było już w czasie składania tego oświadczenia wykonane. Należy przy tym zwrócić uwagę, że pozwana składając to oświadczenie działała samodzielnie, podczas gdy w niniejszym postępowaniu, w którym kwestionowała żądanie strony powodowej, była reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Zgodnie z art. 98 § 1 kpc strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 kpc). Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu (art. 98 § 1 1 kpc). Pozwana wygrała sprawę w całości, dlatego też należało w całości uwzględnić jej wniosek o zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu. Koszty procesu poniesione przez pozwaną wyniosły 917 zł, co stanowi sumę wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 900 zł i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 kpc orzekł jak w punkcie 2 wyroku. sędzia Karol Dryjański
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.