kc , c/ w odwołaniu się do tego przepisu , zważywszy na status powodów jako konsumentów , Sąd Okręgowy stanął na stanowisku , iż w okolicznościach faktycznych sprawy , zostały zrealizowane wszystkie przesłanki w nim zawarte do tego aby potwierdzić nieważność umowy kredytowej podpisanej w dniu 30 czerwca 2008r J. i M. B. za niedozwolone postanowienia umowy w rozumieniu tego przepisu kodeksu cywilnego uważali te , które składały się na mechanizm waloryzacji kredytu do waluty obcej, zawarte w § 2 pkt. 12 , § 7 ust. 4 oraz § 9 ust. 2 pkt. 1i 2 umowy oraz § 13 ust. 7 Regulaminu. Dopatrywali się się abuzywności kwestionowanych postanowień umowy z dwóch przyczyn. Dlatego, że kursy waluty szwajcarskiej , po których przeliczane były zobowiązania z tytułu umowy, mogły być ustalane przez bank w sposób arbitralny i według nieznanych powodom kryteriów oraz wobec tego , że powodowie jako konsumenci nie byli właściwie poinformowani przez bank o ryzyku kursowym , które przyjęli na siebie podpisując umowę kredytową . Powołując znane i powszechnie aprobowane przy rozstrzyganiu tzw „ spraw frankowych „ orzeczenia TSUE oraz SN , których przytaczanie w tym miejscu po raz kolejny nie jest celowe, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku kwestionowane przez kredytobiorców postanowienia umowy określają główne świadczenia stron. Mechanizm waloryzacji świadczeń z umowy kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez nich oraz na wysokość salda kredytu. Po pierwsze, poprzez przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej im w złotówkach na walutę franka szwajcarskiego po kursie wskazanym w umowie, dochodzi do ustalenia salda kredytu w tej walucie , jakie ma zostać spłacone, stanowiąc podstawę do ustalenia wysokości poszczególnych rat kapitałowych w pieniądzu szwajcarskim. Po drugie, poprzez przeliczanie kwoty poszczególnych rat wyrażonych we franku na złotówki, po kursie wskazanym w umowie, dochodziło do ustalenia wysokości rat spłacanych ostatecznie przez małżonków B. w złotówce. Nie można przy tym pominąć, jak argumentował Sąd , iż zastosowanie mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej pozwala na ustalenie oprocentowania kredytu w odniesieniu do stawki referencyjnej adekwatnej do tej waluty – w przypadku ocenianej umowy był to LIBOR 3M dla CHF. Kwota odsetek także była określona w tej walucie. Klauzula indeksacyjna , zawarta w postanowieniach § 2 pkt. 12 , § 7 ust. 4 oraz § 9 ust. 2 pkt. 1i 2 umowy oraz § 13 ust. 7 Regulaminu, przewidywała , że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych polskich przy zastosowaniu kursu nie niższego niż kurs kupna zgodny z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. (§ 7 ust. 4 regulaminu). Kwoty rat kredytu uiszczane przez powodów w walucie złoty polski miały zaś być przeliczane na kwoty w walucie CHF z zastosowaniem kursu sprzedaży obowiązującym w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności spłaty rat (§ 9 ust. 2 pkt. 1i 2 regulaminu). Ocena tych postanowień z punktu widzenia abuzywności jest ,zdaniem Sądu Okręgowego możliwa , albowiem nie były to postanowienia jednoznaczne w rozumieniu wskazanej wyżej normy kodeksowej. Wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych , instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Zatem warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Ani w umowie kredytu z dnia 24 czerwca 2008 r., ani w znajdującym do niej zastosowanie Regulaminie, nie ma żadnego postanowienia, które wskazywałoby na zasady ustalania kursów sprzedaży i kupna franka szwajcarskiego obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej. Informacje o kryteriach, którymi kieruje się bank przy ustalaniu kursów walut także nie zostały powodom przedstawione. Zatem o wypełnieniu kryterium jednoznaczności tych postanowień nie można mówić , a bez znaczenia dla tej oceny pozostają wszystkie zmiany umowy , które miały miejsce po dacie jej podpisania przez strony. Tak ukształtowaną klauzulę indeksacyjną / waloryzacyjną / , Sąd I instancji ocenił jako sprzeczną z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszającą interesy powodów jako konsumentów dlatego , iż kursy kupna i sprzedaży CHF określone przez bank - przedsiębiorcę - wpływały bezpośrednio na wysokość obciążenia finansowego powodów z tytułu umowy kredytu. W braku określenia jakichkolwiek zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży waluty szwajcarskiej , należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany przez bank w sposób dowolny bez żadnego udziału drugiej strony umowy. Z tego punktu widzenia, bez znaczenia jest to , w jaki sposób poprzednik prawny pozwanego rzeczywiście stosowane przez siebie kursy wymiany określał . Sytuacja taka doprowadziła do tego , że kredytobiorcy nie byli w stanie racjonalnie ocenić skali własnego obciążenia ekonomicznego, wynikającego z zawarcia umowy. Dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnione. Taka sytuacja pomiędzy stronami sporu nie może zostać , w świetle dokonanych ustaleń faktycznych , potwierdzona. Te postanowienia, które zakwestionowali małżonkowie B. , składają się łącznie na klauzulę ryzyka kursowego. Podobnie jak w przypadku klauzuli waloryzacyjnej, Sąd ocenił ,że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a są abuzywne dlatego , iż rażąco naruszają dobre obyczaje i usprawiedliwione interesy powodów jako słabszych stron stosunku nawiązanego na podstawie umowy . Po szczegółowej analizie tych postanowień uznał , że bank przerzucił na powodów praktycznie całość ryzyka kursowego nie informując ich o takiej konsekwencji, a równocześnie zabezpieczając się przed wpływem zmiany tego kursu w czasie. Poza tym Sąd Okręgowy w istocie powtórzył tę sama argumentację , którą powołał przy ocenie abuzywności wyróżnionych przez siebie postanowień mających się składać na tzw. klauzulę waloryzacyjną, odnoszącą się do realizacji przesłanek ustawowych stwierdzenia niedozwolonego charakteru tych części umowy stron, d/ ponieważ zasadnie zakwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytowej mają charakter niedozwolony , że nie wiążą one ich od samego początku jej obowiązywania. Ich eliminacja prowadzi do nieważności całej umowy. Postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji do waluty CHF dotyczą głównych świadczeń stron i ich wprowadzenie pozwoliło na zastosowanie w umowie oprocentowania według stawki referencyjnej odpowiedniej dla waluty obcej. Jest oczywistym, zdaniem Sądu Okręgowego , iż bank nie zaoferowałby powodom umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty szwajcarskiej z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną właściwą dla tej waluty , natomiast kredytobiorcy , z uwagi na wysokość rat , nie zawarliby umowy kredytu w złotówce , z wyższym oprocentowaniem, opartym o stawkę referencyjną WIBOR. Gdyby, jak argumentował dalej Sąd, wyeliminować z umowy wyłącznie postanowienie dotyczące przeliczenia kursów waluty przy wypłacie kredytu, de facto pozostawiając waloryzację, która określała jej istotę , to nadal byłby to kredyt waloryzowany walutą obcą, bez kursu przeliczenia złotówki na franka / i odwrotnie / , decydującego o wysokości / saldzie/ zobowiązania kredytobiorców . Stąd wypłacona przez bank kwota nie będzie mogła być skorelowana z kwotą kredytu wskazanego w umowie oraz brak będzie takiej korelacji pomiędzy kwotą zobowiązania a spłatami dokonywanymi przez kredytobiorców w złotówkach. Tym samym umowa , po takich zmianach, byłaby w praktyce niemożliwa do wykonania. Wykluczone jest także dalsze utrzymanie umowy jako wiążącej przy całkowitym usunięciu postanowień dotyczących waloryzacji,. Umowa podpisana w dniu 20 czerwca 2008r jest skonstruowana w ten sposób, że w trakcie jej trwania, zobowiązanie konsumenta jest wyrażone w walucie szwajcarskiej Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku , w tym odsetki , odnoszą się do kwoty zobowiązania we franku. Intencją stron było aby oprocentowanie odnosiło się do zobowiązania wyrażonego w tej walucie , skoro np. harmonogram spłat posłuje się właśnie nią. Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron co do zawarcia umowy kredytu w rozumieniu art. 65 § 2 k.c., umowę tą należy uznać za od początku nieważną w całości. Na końcu tego fragmentu rozważań, Sąd I instancji zaznaczył , iż na rozprawie pouczył powodów o konsekwencjach stwierdzenia nieważności umowy, w tym o obowiązku wzajemnego rozliczenia się stron z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia oraz o ewentualnym roszczeniu banku o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których powodowie nie zdają sobie sprawy i których nie akceptują, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość ustalenia, że umowa jest nieważna, e/ rozważając zgłoszone przez małżonków B. roszczenie pieniężne z tytułu dotąd spełnionych świadczeń wynikających z umowy, Sąd I instancji uznał je za usprawiedliwione co do zasady i właściwie niemal w całości co do rozmiaru ilościowego. Argumentował , że skutkiem nieważności umowy jest konieczność dokonania wzajemnych rozliczeń stron pod postacią m. in. zwrotu spełnionych przez nie świadczeń, na podstawie art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., \f/ niezasadny był wobec tej czyści żądania, zarzut strony pozwanej , iż dochodzone przez powodów roszczenie pieniężne jest przedawnione. Zdaniem Sądu I instancji /podobnie jak w kwestii poprzedniej, odwołującego się do orzeczeń SN / , termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji , co do tego , że nie jest zainteresowany w kontynuacji umowy mimo , iż potwierdzenie jej nieobowiązywania zrodzi obowiązek świadczeń zwrotnych [ także ] na rzecz drugiej strony Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny. Kwoty świadczeń , wyrażonych w złotym i we franku szwajcarskim są powodom należne wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie, zgodnie z art. 481§1 im 2 kc. Za początkowy termin płatności odsetek , Sąd Okręgowy przyjął dzień 26 lipca 2020r. , kiedy upłynął 30 dniowy termin jaki zakreślili powodowie bankowi do spełnienia tego świadczenia w wezwaniu przedsądowym, które druga strona otrzymała 25 czerwca 2020r. Podstawą orzeczenia o kosztach procesu był art. 98 kpc i zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Apelację od tego wyroku złożyła strona pozwana i obejmując jej zakresem punkty 1 , 2 i 4 jego sentencji , we wniosku środka odwoławczego domagała się wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia reformatoryjnego , którym powództwo małżonków B. zostanie oddalone w całości , a ponadto zostaną obciążeni na rzecz skarżącego banku całością kosztów procesu i postępowania apelacyjnego. Środek odwoławczy został oparty na zarzutach : - naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści wyroku doniosłe znaczenie , a to : a/ art. 233 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną czego następstwem było niepoprawne ustalenie Sądu Okręgowego , że ; 1/ postanowienia umowy podpisanej przez strony w dniu z dnia 30 czerwca 2008r nie były indywidualnie uzgadnianie z kredytobiorcami , powodowie nie byli prawidłowo poinformowani przez drugą stronę o ryzyku walutowym wiążącym się z zawarciem kredytu indeksowanego do waluty obcej , 2/ nie potwierdzenie w ustaleniach przyjętych za podstawę orzeczenia mimo , że były ku temu dostateczne podstawy z gromadzonym materiale dowodowym , względnie w treści relacji wnioskowanego przez stronę skarżącą zeznań świadka A. S.
4 ust. 2 Dyrektywy z 5 kwietnia 1013 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich - dalej jako dyrektywa 93/13 /EWG poprzez to , że Sąd nietrafnie uznał , że postanowienie umowy stron składające się na tzw. klauzulę kursową [ sreadu walutowego ] określają [ wespół] z klauzulą ryzyka walutowego ] główne świadczenia stron , chociaż tak zdaniem skarżącego nie jest , a pierwsza z wymienionych klauzul takiego znaczenia nie ma. Tym samym, wyrażając odmienne stanowisko, Sąd I instancji naruszył art. 65 kc i art. 69 ustawy Prawo bankowe, 3/ art.
zd 2 oraz art.
kc w zw. z art. 58 §1 kc wobec przyjęcia , iż postanowienia umowy stron dotyczące indeksacji nie były sformułowane w sposób jasny oraz – w konsekwencji - mają charakter niedozwolony, 4/ art. 56 kc w zw. z art. 58 §1 kc oraz 358 §2 kc oraz 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe i art. 6 Dyrektywy nr 93/13 /EWG , poprzez wyrażenie oceny , że umowa stron jest w całości nieważna i nie ma w polskim systemie prawnym norm , które mogłyby zastąpić te postanowienia podpisanej w dniu 30 czerwca 2008 r umowy , które Sąd I instancji / błędnie / ocenił jako abuzywne. Z tym zarzutem został połączony ściśle zarzut naruszenia art. 358 1§2 kc w zw z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 EWG , którego realizacji strona skarżąca upatrywała w tym , iż Sąd niepoprawnie nie przyjął , że umowa nadal może obowiązywać pomiędzy stronami jako kredyt złotowy , oprocentowany według stawki referencyjnej WIBOR oraz marży banku. 5 / art. 405 kc w z art. 410 §1 i 2 kc poprzez uznanie , że roszczenie pieniężne powodów powinno być kwalifikowane jako wywodzone z przepisów o zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia , 5/ art. 411pkt 2 i 4 kc i zasądzenie na rzecz kredytobiorców roszczenia pieniężnego mimo , że spłacanie przez nich poszczególnych rat kredytowych było zgodne z zasadami współżycia społecznego a płacili je przed nadejściem terminu ich wymagalności, 6/ art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r o zmianie ustawy Prawo bankowe , w ten sposób , że Sąd I instancji nie wziął pod rozwagę ,przy ocenie roszczeń powodów tego , iż na podstawie tej normy strony zawarły aneks do umowy z 30 czerwca 2008r , Ponadto bank , powołując się na art. 380 kpc , domagał się przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka A. S.
i 2 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez bank przepisami kodeksu cywilnego czy art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG oraz art. 56 kc w zw z art. 58 §1i 2 kc i art. 69 ust. 3 ustawy prawo bankowe oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 13/93/EWG . Nietrafnie powołuje także zarzut naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r o zmianie ustawy Prawo bankowe Zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem strona pozwana kwestionuje w istocie trzy elementy oceny Sądu I instancji. To , że postanowienia umowy kredytowej, wskazane przez powodów w ogóle mogą podlegać ocenie Sądu z punktu widzenia abuzywności skoro nie przynależą do elementów kształtujących główne świadczenia stron , to , że mają charakter niedozwolony , w warunkach wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji / zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego powodów zobowiązania oraz ryzyka walutowego, trzecim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z dnia 30 czerwca 2008r , ustalając jej nieważność w całości. Przepisy art.
i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej /por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./. Przewidziana przez art.
kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 kc oraz 353 1 kc. Trzeba przy tym dodać że regulacja odnosząca się do umów z konsumentem nie przewiduje możliwości oceny, czy przedsiębiorca, bez niedozwolonych postanowień, zawarłby określoną umowę. Bezskuteczność klauzuli umownej oznacza, że , co do zasady, ma on obowiązek wykonania umowy pomimo tego, że została z niego usunięta niedozwolona klauzula. W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę
k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 §1 i 2 oraz 3 kc oraz art. 353 1kc. W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej w dniu 30 czerwca 2008r , mogą być oceniane z punktu widzenia tylko tego przepisu, a nie ogólnych, wskazanych wyżej, norm kodeksowych. Odeprzeć należy, jako nietrafny, należy zarzut naruszenia art. 4 ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 lipca 2011r gdyż , jak już była o tym mowa, decydująca dla oceny niedozwolonego charakteru postanowień umownych jest data podpisania umowy kredytowej oraz to, czy podmiot profesjonalny miał chociażby potencjalną możliwość, na ich podstawie , jednostronnego kształtowania zakresu obowiązków umownych konsumentów ,w tym poprzez mechanizm waloryzacji ich zobowiązania walutą franka szwajcarskiego. Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art.
i 2 kc ,w powiązaniu z innymi powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według tabeli kursów obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej. To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci – konsumenci - nie mieli żadnego wpływu . Ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie małżonkom B. udostępnione przez bank oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego. Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące powodów. Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami indywidualnie uzgodnione. W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie. / por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /. Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z powodami nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie. W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczyły świadczeń głównych stron. Po wahaniach w orzecznictwie sądowym ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ] / por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /. Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji. Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art.
drugie k.c.) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13. Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych. Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy J. i M. B. mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz i w szczególności , co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu trzech lat. W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego kredytobiorców wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie tabeli kursów, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony. / por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /. Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż powodowie zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego kredytobiorcy. Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany. / por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /. Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art.
nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. / por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis / Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/. / por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem L. /. W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy, podpisanej w dniu z 30 czerwca 2008 r w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku tabel kursów, uznać należy, za niedozwolone Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej zawarciu , zmieniała się jej treść. / por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex. Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powodów było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami. Potwierdzili swoje stanowisko w sposób nie budzący wątpliwości, właściwie pouczeni przez Sąd I instancji w tym m. in. o skutkach rozliczeniowych uznania umowy za nieważną, a miało to miejsce na rozprawie w dniu 16 czerwca 2021r , w obecności pełnomocnika procesowego strony przeciwnej. / por. k.248 v -249 akt/. Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - otrzymali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz są zobowiązani spełniać na rzecz banku , w ramach umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez pozwany bank, wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu małżonków B.. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę. Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak. Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w 2008r było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych , w tym w ich odmianie , kredycie waloryzowanym do takiego zagranicznego pieniądza. Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia. Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank motywując omawiany zarzuty materialne , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy, jako kredytu złotówkowego , przy wykorzystaniu wskaźnika referencyjnego WIBOR , a przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych, są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony. Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach]. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce. Stawiając zarzut naruszenia art. 405 kc w zw. z art. 410 §2 kc i widząc jego realizację w tym , iż Sąd niższej instancji niezasadnie przyjął , iż powodowie mogą w sposób usprawiedliwiony upatrywać podstawy dla roszczenia pieniężnego o zwrot spełnionych świadczeń w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu . Już tylko to wyklucza zasadność stawianego zarzutu , że bank opiera go na tezie , iż nie jest wobec nich wzbogacony w ten sposób. Tymczasem roszczenie zwrotne jest wynikiem uznania , iż podstawa świadczeń wzajemnych od samego początku nie istniała, wobec nieważności umowy , która była dla spełnionego świadczenia kredytobiorców źródłem i racją prawną. Już tylko na marginesie i dla porządku dodać należy , wobec dalszej argumentacji banku , że norma art. 411pkt 2 i 4 i kc. Bank nawet nie twierdził , iż powodowie spełniali swoje świadczenia - objęte obecnie żądaniem zwrotu , nie mając ku temu prawnego zobowiązania ale byli zobligowani do niego moralnie wobec przyjmującej te świadczenia strony pozwanej. / por. także uwagi W. Dubisa w komentarzu do kodeksu cywilnego pod redakcją ja E. Gniewka i P. Machnikowskiego k. 761 / Niezasadnie także bank odwołuje się do do art. 411 pkt 4 kc . Zgodnie z utrwalonym i podzielanym przez Sąd II instancji stanowiskiem SN, iż do wzajemnych rozliczeń stron umowy kredytowej uznanej z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień za nieważną, teoria salda / na której opiera się ta część zarzutu / , nie ma zastosowania. Apelacja banku została natomiast uznana za taką , która prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie określenia początkowego terminu od którego należne są powodom odsetki od świadczeń pieniężnych podlegających zwrotowi. Jakkolwiek bank nie powołuje zarzutu materialnego naruszenia normy art. 481 §1 kc tym nie mniej Sąd Odwoławczy był obowiązany , w graniach zaskarżenia , ten błąd Sadu niższej instancji uwzględnić z urzędu. Sad Okręgowy przyjął , że ten początkowy termin należy utożsamić z datą dnia następnego po dniu w którym upłynął trzydziestodniowy termin , który powodowie zakreślili bankowi na dobrowolny zwrot dotąd spełnionych świadczeń , w ramach pisma zatytułowanego „reklamacja „ z dnia 24 czerwca 2020r / por. k. 41-45 akt / Nie wziął jednak pod uwagę treści tak uzasadnienia „ reklamacji „ ani odpowiedzi banku na to wezwanie z dnia 25 czerwca 2020 / por. 41-45 akt / w którym nie tylko odmówił on spełnienia świadczenia wskazując , iż ,w jego ocenie, umowa stron jako ważna nadal obowiązuje , wykluczając podstawę dla obowiązku banku. Ani z treści pisma powodów ani z odpowiedzi banku nie wynika jednak to , że strony poruszały wówczas kwestię powstania oraz rozmiarów ilościowych wzajemnych rozliczeń i roszczeń z tego tytułu , które wobec małżonków B. miałby potencjalnie także bank, w sytuacji niwalności umowy kredytowej. Taka treść obu dokumentów wyklucza uznanie , iż powodowie, żądając spełnienia świadczenia zwrotnego rzeczywiście, w sposób jednoznaczny, a przy tym uświadomiony w zakresie opisanych następstw już wówczas uznawali , że dalsze niezwiązanie stron umowa kredytową będzie dla nich rzeczywiście korzystne z punktu widzenia ochronnych uprawnień konsumenckich , w relacji z mającym silniejszą pozycję kontraktową przedsiębiorcą. W tych okolicznościach , odwołując się do powszechnie przyjmowanego w ukształtowanym orzecznictwie sądowym w tzw. „sprawach frankowych „ w tym m. in. w uchwale SN z dnia 16 lutego 2021r , sygn. III CZP 11/20 , /powołanej za zbiorem Legalis/ stanowiska , iż po dniu złożenia , w ten sposób kwalifikowanego oświadczenia przez kredytobiorcę o braku zainteresowania w dalszym utrzymaniu umowy z postanowieniami abuzywnymi jako nadal pomiędzy stronami wiążącej, powstaje nie tylko stan wymagalności wzajemnych świadczeń rozliczeniowych będących konsekwencją upadku w sposób definitywny i czytelny także dla drugiej strony , podstawy świadczeń dotąd wzajemnie spełnionych ale także [ przy spełnieniu warunku uprzedniego wezwania do jego wykonania przez dłużnika] także[ dopiero ] stan opóźnienia w jego spełnieniu , uprawniający do naliczenia przez wierzyciela odsetek ustawowych za opóźnienie, Sąd II instancji ocenił , że stan opóźnienia po stronie pozwanej można potwierdzić dopiero z dniem 17 czerwca 2021. Jest to dzień następny po tym , w którym w obecności pełnomocnika banku powodowie stanowczo wyrazili brak zgody na dalsze obowiązywanie umowy podpisanej w dniu 30 czerwca 2008r / por. k. 248v-249 akt/. Na ostateczną treść orzeczenia wydanego po rozpoznaniu apelacji wpływ miało także skorzystanie przez stronę pozwaną z dylatoryjnego zarzutu zatrzymania. Wbrew argumentacji , którą podnosili powodowie wobec niego w piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2024r / k. 449-450 akt / , strona pozwana mogła taki zarzut , do kwoty 420 000 zł , która , co było niesporne pomiędzy stronami , odpowiadała udzielonemu powodom kapitałowi , skutecznie sformułować , wobec dochodzenia przez kredytobiorców pieniężnego roszczenia zwrotnego, opartego na twierdzeniu , że jego podstawa umowna od początku była nieważna. Trzeba przy tym dodać , iż bank mógł tak uczynić albowiem umowa kredytowa jest umową wzajemną. Takie stanowisko wyraża także Sąd Najwyższy w większości /chociaż nielicznych / wypowiedzi orzeczniczych. / por. w tej materii dla przykładu stanowisko SN w uchwale z dnia 16 lutego 2021, sygn. III CZP 11/20 , powołanej za zabiorem Legalis / Sąd II instancji przy tym uznaje , że kredytodawca sięgając po środki prawne służące rozliczeniu świadczeń wzajemnych lub też zapewnieniu ich skuteczności w przyszłości , może dokonać wyboru pomiędzy jedynie hamującym zarzutem zatrzymania i prowadzącym do umorzenia wzajemnych wierzytelności zarzutem potrącenia. Możliwość sięgnięcia po zarzut prowadzący do tego, dalej idącego, materialnego skutku , nie powoduje , iż zarzut zatrzymania nie mógłby być wykorzystany. Dlatego Sad zarzut ten uwzględnił ale nie wpłynęło to na ocenę stanu opóźnienia po stronie formułującego zarzut z punktu widzenia obowiązku spełnienia na na rzecz powodów należnego im świadczenia o tym charakterze. Takie stanowisko pozostaje w zgodzie z najnowszą, służącą ocenie tego zagadnienia w prawie krajowym , wykładnią postanowień dyrektywy nr 93/ 13/ EWG , dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia 2023r , sygn. C- 28/ 22. Zaaprobował ja także Sąd Najwyższy/ dotąd prezentując utrwalone stanowisko przeciwne / w judykacie z dnia 15 lutego 2024r , sygn. I CSK 409/23 , powołanym za zbiorem Legalis. Z podanych powodów i tylko w zakresie określonym w punkcie II 1 sentencji uzasadnianego orzeczenia , uwzględniając apelację , na podstawie art. 386 §1 kpc , Sąd Odwoławczy orzekł reformatoryjnie. W pozostałym zakresie , środek odwoławczy banku , jako nieuzasadniony, oddalił w oparciu o art. 385 kpc. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc, w ramach zastosowania której , Sąd uwzględnił ostateczny wynik sporu na jego odwoławczym etapie. Ocenił , że w warunkach, gdy apelacja strony pozwanej została uwzględniona jedynie w niewielkiej części , tylko w konsekwencji uznania za usprawiedliwiony zarzutu dylatoryjnego, i nieznacznej korekty przez , Sąd II instancji tej części orzeczenia , którym zasądzono na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie, jest ona zobowiązana zwrócić w całości koszty postępowania apelacyjnego, celowo poniesione przez powodów. Ich suma odpowiada wynagrodzeniu reprezentującego ich zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego , ustalonym , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265]. Kwota należna z tytułu rozliczeń kosztowych została zasądzona , po myśli art. 98 §1 1kpc , wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , o których Sąd II instancji był obowiązany orzec z urzędu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.