k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Pozwana zawarła umowę o dochodzenie roszczeń jako konsument. Powodowa spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą na dochodzeniu odszkodowań powypadkowych z OC sprawcy. Niewątpliwie umowa o dochodzenie roszczeń z dnia 21 czerwca 2013 roku wraz z aneksem nr (...) została zawarta przez strony w ramach standardowo stosowanych przez powodową spółkę formularzy oraz warunków umów. W ocenie Sądu nie ulega żadnej wątpliwości, iż postanowienia umowy nie podlegały indywidualnym uzgodnieniom z pozwaną, która nie miała żadnego wpływu na ich treść, zostały one bowiem narzucone w ramach stosowanego przez powodową spółką wzorca umowy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby pozwana zawierając z powodową spółką umowę w oparciu o przedmiotowy wzorzec umowy miała rzeczywisty wpływ na kształtowanie treści tej umowy i aby treść ta w zakresie wysokości i sposobu ustalania wynagrodzenia podlegała indywidualnym negocjacjom między stronami. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umowy nie może w żadnym wypadku świadczyć to, że na postanowienia te pozwana wyraziła zgodę składając stosowne oświadczenie, tj. podpisując umowę o dochodzenie roszczeń wraz z aneksem. Również możliwość zapoznania się przez pozwaną z treścią tych dokumentów przed ich podpisaniem oraz idąca za tym możliwość rozważenia przez nią wszystkich konsekwencji wynikających z zawarcia umowy, także nie świadczy jeszcze o tym, że postanowienia te zostały uzgodnione z pozwaną indywidualnie. Wskazać przy tym należy, iż ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
k.c.), a zatem w niniejszej sprawie ciężar ten spoczywał na powodowej spółce, która jednakże, w ocenie Sądu, obowiązkowi temu nie sprostała. Aby móc przejść do analizy abuzywności postanowień umowy należy także ustalić, że nie określały one głównych świadczeń stron. Prawidłowe określenie tego, czy dane postanowienie dotyczy świadczenia głównego ma fundamentalne znaczenie dla możliwości uznania postanowienia umownego za abuzywne. Z uwagi na to, że stanowi to wyjątek od mechanizmu kontroli treści postanowień niedozwolonych, przyporządkowanie postanowienia umownego jako świadczenia głównego podlega wykładni zawężającej ( wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie o sygn. C-143/13 p. 49). Przy trudnościach w prawidłowym zdefiniowaniu świadczenia głównego, wszelkie wątpliwości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta. W umowach nazwanych ich elementy konieczne ( essentialia negotii) określają niewątpliwie główne świadczenia stron. Brak możliwości uznania ich za postanowienia niedozwolone jest oczywisty także z tego względu, że bardzo trudno sobie wyobrazić, aby nie były one przedmiotem indywidualnych uzgodnień. W ocenie Sądu postanowienia umowne dotyczące sposobu obliczenia wynagrodzenia powodowej spółki w przypadku rozwiązania przez klienta umowy o dochodzenie roszczeń przed prawomocnym zakończeniem postępowania sądowego, nie dotyczą świadczeń głównych stron. Do essentialia negotii zawartej między stronami umowy zaliczyć należy zobowiązanie powodowej spółki do dochodzenia wszelkich roszczeń od zakładów ubezpieczeń i/lub instytucji ubezpieczeniowych ponoszących odpowiedzialność za zaistniałą szkodę w wyniku wypadku komunikacyjnego pozwanej z dnia 29 czerwca 2006 roku. Przedmiotem świadczenia głównego powoda było zatem spełnienie usługi polegającej na określonych czynnościach faktycznych, które miały doprowadzić do uzyskania przez pozwaną należnego jej od ubezpieczyciela zadośćuczynienia i odszkodowania za wypadek. Do elementów koniecznych zawartej między stronami umowy nie należała odpłatność, zarówno umowa zlecenia, jak i umowa o świadczenie usług mogą być bowiem czynnościami odpłatnymi, jak i nieodpłatnymi. Strony mogły zatem swobodnie zdecydować, czy usługa wykonana przez powodową spółkę będzie miała charakter umowy darmej (np. grzecznościowej), czy też odpłatnej. Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że postanowienia umowy o dochodzenie roszczeń oraz aneksu nr (...) do umowy, podlegają w tym zakresie kontroli na podstawie art.
k.c. Do essentialia negotii tej umowy należy zobowiązanie przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 KC) Do essentialia negotii tej umowy należy zobowiązanie przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 KC) Do essentialia negotii tej umowy należy zobowiązanie przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 KC) Do essentialia negotii tej umowy należy zobowiązanie przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 KC) Za abuzywne uznać należy postanowienia, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zgodnie z przeważającym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać te postanowienia umowne, które godzą w równowagę kontraktową stron, zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta można rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (zob. wyr. SA w Warszawie z 4.7.2017 r., VI ACa 345/16, Legalis; wyr. SN z 13.6.2012 r., II CSK 515/11, Legalis; przegląd orzecznictwa polskiego i unijnego zob. R. Trzaskowski, w: J. Gudowski, Komentarz KC, t. 4, 2017, art. 3851, Nt 27 i n.). Artykuł 385 3 k.c. zawiera listę postanowień, które – jeśli nie zostały uzgodnione indywidualnie i są poddane testowi abuzywności zgodnie z art.
k.c. – w razie wątpliwości powinny być uznane za niedozwolone (tzw. lista klauzul szarych). Komentowany przepis ma charakter dyrektywy interpretacyjnej (tak E. Ł., Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz, W. 2001, art. 3853 KC, s. 112, Nb 85; C. Ż., w: B., Komentarz. Zobowiązania, t. I, 2011, art. 3853 KC, s. 170). Zgodnie z art. 385 3 pkt 16, 17 i 22 k.c. w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności: nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy, nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego, przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta. W rozpoznawanej sprawie powodowa spółka, na wypadek rozwiązania przez pozwaną umowy o dochodzenie roszczeń przed prawomocnym zakończeniem postępowania sądowego, zastrzegła na swoją rzecz uprawnienie do naliczenia wynagrodzenia od uzyskanych przez pozwaną w wyniku postępowania kwot zgodnie z umową oraz aneksem nr (...) do umowy. Zauważyć należy, że obowiązek ten został nałożony na pozwaną bez względu na przyczynę rozwiązania umowy. Nawet zatem skrajnie nierzetelne prowadzenie sprawy przed sądem, skutkujące rozwiązaniem przez pozwaną umowy z winy spółki, rodziłoby po stronie pozwanej obowiązek zapłaty umówionego wynagrodzenia. Na pozwaną, jako konsumenta, został zatem nałożony obowiązek wykonania zobowiązania poprzez zapłatę wynagrodzenia nawet w przypadku niedochowania należytej staranności w wykonaniu zobowiązania przez jej kontrahenta. Co więcej, pozwana została dodatkowo obciążona obowiązkiem poinformowania powodowej spółki o wysokości przyznanych jej świadczeń oraz przesłania odpisu orzeczenia sądowego lub ugody w terminie 14 dni od prawomocnego zakończenia postępowania sądowego, w przeciwnym razie narażała się na możliwość wyliczenia wynagrodzenia należnego powodowej spółce w oparciu o wartość roszczeń zgłoszonych w pozwie. W ocenie Sądu stanowi to nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść pozwanej, a co za tym idzie zapisy § 5 ust. 1-3 aneksu nr (...) do umowy o dochodzenie roszczeń należy uznać za niedozwolone klauzule umowne. W przekonaniu Sądu zastrzeżenie wyliczenia wynagrodzenia od wartości roszczeń zgłoszonych w pozwie stanowi próbę osiągnięcia dodatkowego zysku przez powodową spółkę kosztem pozwanej. Sąd nie kwestionuje prawa powodowej spółki do uzyskania wynagrodzenia za świadczone usługi, jednakże obliczenie należnego powodowi świadczenia od kwoty (...) zł i ustalenie go w rozpoznawanej sprawie na kwotę (...),50 zł brutto musi być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zauważyć należy, że powodowa spółka nie miała żadnych problemów z uzyskaniem informacji o wydanym w sprawie I C 869/15 wyroku. Prezes zarządu powodowej spółki najpóźniej w toku niniejszego postępowania dowiedziała się, że roszczenie S. L. zostało w sprawie I C 869/15 uwzględnione jedynie w części, mimo tego nie dokonała modyfikacji powództwa, domagając się zasądzenia wynagrodzenia od pozwanej w wysokości obliczonej w oparciu o wartość roszczeń zgłoszonych w pozwie ((...) zł). Świadczy to niewątpliwie o tym, że zawarte w § 5 aneksu nr (...) klauzule stwarzały realne zagrożenie dla praw pozwanej jako konsumenta, albowiem gwarantowały powodowej spółce prawo do uzyskania wynagrodzenia w wysokości kompletnie nieadekwatnej do kwoty uzyskanej faktycznie przez pozwaną w postępowaniu sądowym w wyniku działań spółki. Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art.
zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Sąd uwzględnił żądanie pozwu w odniesieniu do kwoty, którą pozwana faktycznie otrzymała na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie sygn. akt I C 869/15, pomniejszonej o kwotę od niej ściągniętą z uzyskanego świadczenia, tytułem opłaty od pozwu (§ 3 umowy o dochodzenie roszczeń z dnia 21 czerwca 2013 roku). Sąd wziął pod uwagę zapis umowny (§ 4 ust. 1 aneksu nr (...)), że w przypadku zasądzenia na rzecz klienta odsetek, wynagrodzenie powoda miało zostać naliczone od wartości świadczeń skapitalizowanych na dzień uprawomocnienia się wyroku. Sąd Okręgowy zasądził na rzecz pozwanej kwotę (...) zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 lipca 2012 roku do dnia 3 grudnia 2015 roku i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, które to odsetki wyniosły łącznie na dzień uprawomocnienia się wyroku (...),64 zł. Tym samym łączna kwota z tytułu zadośćuczynienia wyniosła(...) ,(...) zł ((...) zł + (...),64 zł). Kolejno, Sąd Okręgowy zasądził tytułem odszkodowania kwotę(...) zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 lipca 2012 roku do dnia 3 grudnia 2015 roku i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, które to odsetki wyniosły łącznie na dzień uprawomocnienia się wyroku(...),11 zł. Tym samym łączna kwota z tytułu odszkodowania wyniosła(...) ,11 zł ((...) zł + (...),11 zł). Po zsumowaniu świadczeń z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania wraz z należnymi odsetkami należna pozwanej kwota wyniosła (...),75 zł . Kwotę tę należało pomniejszyć o (...),72 zł, która została ściągnięta od pozwanej z zasądzonego jej świadczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie tytułem nieuiszczonej przez poszkodowaną opłaty od pozwu (pkt Va wyroku). Ostateczna kwota, od której należało obliczyć należne powodowej spółce odszkodowanie wyniosła (...),03 zł ((...),75 zł –(...),72 zł). Zgodnie z § 3 umowy o dochodzenie roszczeń z dnia 21 czerwca 2013 roku, należne powodowej spółce wynagrodzenie miało wynosić 25% świadczenia przyznanego pozwanej, tj. (...) zł ((...),03 zł x 25%). Kwotę tę należało powiększyć o należną powodowej spółce stawkę 23% podatku od towarów usług, tym samym uwzględniono powództwo do kwoty(...) ,33 zł ((...) zł + 23% VAT). Podstawę rozstrzygnięcia w zakresie odsetek stanowił art. 481 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Termin spełnienia świadczenia może być oznaczony (w ustawie lub umowie) albo wynikać z właściwości zobowiązania – w pozostałych zaś sytuacjach świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Sąd uwzględnił żądanie powodowej spółki o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie jedynie w części, tj. od dnia 21 listopada 2019 roku do dnia zapłaty, nie zaś jak wskazano w pozwie od dnia 25 maja 2017 roku, albowiem w niniejszej sprawie powód wezwał pozwaną do zapłaty żądanej przez niego kwoty dopiero pismem z dnia 30 października 2019 roku, nadanym w dacie sporządzenia wezwania. Sąd wziął pod uwagę termin co najmniej 7 dni celem uregulowania należności przez pozwaną oraz uwzględnił czas doręczenia wezwania, łącznie 21 dni. Skoro termin do zapłaty upłynął z dniem 20 listopada 2019 roku, tym samym roszczenie stało się wymagalne od dnia następnego, tj. 21 listopada 2019 roku. Skutkiem powzięcia przez powodową spółkę informacji o wypłacie świadczeń dla poszkodowanej powinno być wezwanie skierowane przez spółkę do pozwanej co do zapłaty kwoty wynagrodzenia. Termin spełnienia świadczenia o wynagrodzenie umowne nie wynika z umowy, ani z właściwości zobowiązania, zatem świadczenie o wynagrodzenie jest wymagalne od wezwania – w oparciu o art. 455 k.c. Brak wykonania przez pozwaną obowiązku informacyjnego mógłby być podstawą, co najwyżej, do odpowiedzialności odszkodowawczej, jednak tej powód w sprawie nie żądał. Biorąc pod uwagę powyższe, należało oddalić roszczenie odsetkowe w pozostałym zakresie. Sąd oddalił również powództwo co do kwoty(...)zł brutto tytułem kosztów związanych z zastępstwem procesowym w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w W. o sygn. akt I C 869/15 (tj. (...) zł netto + 23% VAT) oraz co do kwoty 34 zł tytułem kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictw dla adw. B. Ś. oraz r.pr. M. S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.