Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360) (dalej jako ,,k.c.”), co stanowi naruszenie art. 23a uokik i zakazał jego wykorzystywania , II. na podstawie art. 23b ust. 2 oraz art. 23b ust. 2 pkt 1 i 2 uokik Prezes UOKiK nałożył na B. Ł. i A. Ł.- wspólników spółki cywilnej: Podmiot Leczniczy (...) s.c. w P. środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu określonego w art. 23a ww. ustawy, w postaci:
w zw. Z art. 744 k.c. poprzez uznanie, że sposób rozliczenia kosztów jest sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Wobec powyższego powodowie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na odwołanie, Prezes UOKiK wniósł o oddalenie odwołania w całości i zasądzenie od Powodów na rzecz Pozwanego kosztów procesu. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny: B. Ł. i A. Ł.- wspólnicy spółki cywilnej: Podmiot Leczniczy (...) s.c. w P. prowadzą działalność gospodarczą w oparciu o wpisy do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP. W ramach tej działalności Przedsiębiorcy prowadzą Podmiot Leczniczy (...), przy ul. (...) w P.. Ww. placówka jest przeznaczona do stałego i okresowego pobytu osób niepełnosprawnych, przewlekle chorych lub w podeszłym wieku (okoliczności bezsporne, dowód: wydruki z CEIDG B. Ł. i A. Ł.- k. 43-44v akt adm.). Podstawą przyjęcia pensjonariuszy do placówki są umowy o świadczenie usług rehabilitacyjno-opiekuńczych. Zawierane są one w oparciu o przygotowany przez Przedsiębiorców wzorzec umowy o nazwie: „umowa o świadczenie usług rehabilitacyjno-opiekuńczych” ( dowód: pismo Przedsiębiorców z dnia 9 czerwca 2021 r. wraz z wzorcem umowy o świadczenie usług rehabilitacyjno-opiekuńczych- k. 7-14 akt adm.). W wykorzystywanym przez Przedsiębiorców wzorcu umowy zamieszczono postanowienie § 10 ust. 2 pkt 1, o treści: „Ustalona kwota za pobyt podlega zwrotowi za niewykorzystany czas pobytu w przypadkach: 1) śmierci Pacjenta/ki:
postanowienia o treści przytoczonej na wstępie: „Ustalona kwota za pobyt podlega zwrotowi za niewykorzystany czas pobytu w przypadkach: 2) śmierci Pacjenta/ki:
Przepis art.
stanowi natomiast, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jednocześnie, z treści przepisu art.
wynika, że za nieuzgodnione należy uznać te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zakwestionowane postanowienia umowne stanowią wzorzec umowy zaproponowany konsumentom i nie podlegają uzgodnieniu z Pensjonariuszami indywidualnie, a więc nie mają oni rzeczywistego wpływu na jego treść. Kwestię sporną stanowi treść odnosząca się do rozliczenia opłaty za pobyt w sytuacji śmierci Pensjonariusza, a postanowienie to nie dotyczy głównego świadczenia stron. Dalszym kryterium oceny decydującym o uznaniu klauzuli za niedozwoloną jest kształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Uznanie konkretnej klauzuli umownej za niedozwolone postanowienie umowne wymaga więc stwierdzenia łącznego wystąpienia obu przesłanek - sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta. „Przez działanie wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - należy rozumieć wprowadzanie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku; rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków stron, wynikających z umowy” (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Biul. SN 2005, Nr 11, poz. 13 oraz z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006, nr 5-6, poz. 12). Sąd abuzywność powyższej klauzuli wiąże więc z faktem, że jeśli Pensjonariusza nie łączy ze Skarżącymi już żaden stosunek umowny, bo uległ rozwiązaniu na skutek jego śmierci, nie ma powodu, aby Przedsiębiorcy zatrzymali opłatę za pobyt i nie dokonali jej częściowego, bądź całkowitego rozliczenia. Tymczasem, gdyby podejście Powodów do konsumentów było uczciwe, zgodne z zasadami współżycia społecznego i obowiązującymi normami prawnymi, to powinni zwrócić ewentualne nadwyżki wszystkich wpłat dokonanych przez konsumenta na poczet należności związanych z umową. Przedstawiony sposób rozliczenia ustanawia Powodów - profesjonalistów w lepszej sytuacji, aniżeli konsumentów, powodując dysproporcję i uzyskiwanie zysków przez Przedsiębiorcę, kosztem Pensjonariuszy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu wejść w grę także inne aspekty: zdrowia konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe. Pojęcie „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) zdefiniowała judykatura - w orzeczeniu SN z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, IC Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 wskazano, iż za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym. Częstokroć konieczne jest również ustalenie, jak wyglądałyby prawa i obowiązki konsumenta w sytuacji braku analizowanej klauzuli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2007 roku, sygn. akt III SK 21/06 oraz z dnia 11 października 2007 roku, sygn. akt III SK 9/07). Jeżeli przepisy ogólne stawiają konsumenta w lepszej sytuacji niż postanowienia proponowanej umowy, to w zasadzie postanowienia te należy uznać za niedozwolone. Odstępstwo od tej zasady możliwe jest tylko, o ile zmiana jest uzasadniona specyfiką wzajemnych świadczeń lub jest kompensowana innymi postanowieniami wzorca. Podsumowując, zakwestionowany zapis bezsprzecznie kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wedle których Przedsiębiorcy winni, działając rzetelnie i starannie realizować swoje świadczenie, za które konsument uiścił opłatę, rażąco naruszając przy tym interesy konsumentów, Na podstawie przytoczonych informacji, Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art.
w zw. z art. 744 k.c. poprzez uznanie, że sposób rozliczenia kosztów jest sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Powodowie zarzucili Prezesowi UOKiK również naruszenie przepisów Konstytucji RP, a konkretnie art. 22, art. 32 i art. 38. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wymienionych zarzutów i podziela stanowisko Prezesa uzasadnione wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2002 r. (sygn.. P/12/01). Przedsiębiorca naruszający prawa konsumentów, korzystając z opłaty po śmierci Pensjonariusza, przekracza granicę dopuszczalnej granicy wolności wykonywania działalności gospodarczej, na skutek czego nie może powołać się na przytoczony przepis. Powodowie nie mogą domagać się ochrony prawej, która gdyby została udzielona spowodowałaby, że Powodowie nie ponieśliby konsekwencji swojego nagannego zachowania. Powodowie nie wykazali, również iż Prezes UOKiK potraktował Skarżących w odmienny w stosunku do innych podmiotów tego obowiązku. Należy zauważyć, iż Skarżący nie przedstawili żadnego przypadku, w którym Prezes Urzędu potraktowałby innego przedsiębiorcę, będącego w jednakowej sytuacji, w odmienny sposób. Porównanie przez Powodów sytuacji, iż mogą zatrzymać część uiszczonych przez konsumentów opłat ze względu na śmierci Pensjonariuszy do pobierania czynszu najmu z góry, braku możliwości odwołania rezerwacji hotelowej, obowiązku uregulowania należności z tytułu zarezerwowania pobytu w całości, a także obowiązek uregulowania należności z tytułu turnusów wypoczynkowych, rehabilitacyjnych, nie zasługuje w ocenie Sądu na uwzględnienie, nie odnosi się do jednakowych sytuacji. Różnica polega na tym, iż w pierwszej sytuacji zlecenie wygasa na skutek śmierci zleceniodawcy (opcjonalnie pacjenta), a w drugiej na podstawie wypowiedzenia umowy. Co prawda w obu przypadkach dochodzi, do rozwiązania umowy, ale jego przyczyna jest inna. W postanowieniu z 6 września 2022 r. Sąd Najwyższy określił, iż zasadę równości wynikającą z art. 32 Konstytucji RP w odniesieniu do oceny norm prawnych należy rozumieć jako nakaz nadawania im takich treści, by kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych lub podobnych. Zasada równego traktowania oznacza, że w każdym przypadku podmioty należące niewątpliwie do tej samej kategorii muszą być traktowane równo, a podmioty należące do istotnie różnych kategorii mogą być traktowane różnie (Postanowienie SN z 6.09.2022 r., III USK 508/21, LEX nr 3399520). Następny zarzut w ocenie Sądu również nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak Skarżący wskazali, są ośrodkiem komercyjnym, a więc i profesjonalistami, a więc muszą mieć na uwadze możliwość wystąpienia sporów sądowych i uzyskania na ten cel środków pieniężnych. Dodatkowo możliwości zapłaty kary wskazane w odpowiedzi na odwołanie przez Prezesa UOKiK, tj. odroczenie uiszczenia kary albo rozłożenie jej na raty ze względu na ważny interes wnioskodawcy, stanowią istotną pomoc i pozwalają na niedoprowadzenie do zagrożenia egzystencji prowadzonej działalności. Co więcej, ustalenie, że Powodowie dopuścili się naruszenia zakazu z art. 23a uokik aktualizowało również możliwość nałożenia na nich kary pieniężnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 106 ust. 1 pkt 3a uokik Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a. Na podstawie art. 106 ust. 3 pkt 1 uokik obrót oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat- w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości. Z art. 106 ust. 1 ustawy wynika więc, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Mimo tego, zdaniem Sądu, Prezes UOKIK podjął trafną decyzję o wymierzeniu kary Powodom, biorąc pod uwagę charakter i skutki stosowanego przez nią niedozwolonego postanowienia umownego. W tym kontekście wymierzenie kary zgodne było z zasadą celowości i proporcjonalności. Nałożenie kary pieniężnej służyć będzie jako środek odstraszający Przedsiębiorców od naruszania zakazu stosowania niedozwolonych postanowień w przyszłości (prewencja indywidualna). Rozstrzygnięcie o karze będzie również wyznacznikiem dla innych profesjonalnych uczestników rynku, że tego typu działania nie mogą być podejmowane - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna). Przedsiębiorcy długotrwale, bo od 2020 r. wykorzystywali niedozwolone postanowienie w obrocie konsumenckim, co mogło się przełożyć na wyłączenie odpowiedzialności Przedsiębiorców wobec bardzo dużej liczby konsumentów. Spółka nie wyróżniła się współpracą z Prezesem Urzędu w toku postępowania, odpowiadała jedynie na wezwania organu. Biorąc to pod uwagę, w ocenie Sądu nałożona przez Prezesa UOKIK kara spełni w szczególności swoją funkcję represyjną i prewencyjną, zapobiegając podobnym naruszeniom w przyszłości. Stanowi ona sankcję o odpowiednim stopniu dolegliwości, proporcjonalnym do wagi, stopnia naruszenia przepisów ustawy, nie większym niż to niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu nałożonej kary. Sąd uznał, iż Prezes UOKiK dokonał prawidłowych ustaleń, jak i trafnej oceny prawnej, którą Sąd aprobuje w pełnej rozciągłości. Odnosząc się do wysuwanych przez Powodów w odwołaniu zarzutów naruszenia przez Prezesa UOKiK przepisów postępowania administracyjnego Sąd uznał je za bezzasadne. Zgodnie, bowiem z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem (vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 roku sygn. akt III CRN 120/91 OSNC 1992 Nr 5, poz. 87; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 roku sygn. akt I CKN 265/98 OSP 2000 Nr 5 poz. 68; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 roku sygn. akt 351/99 OSNC 2000 Nr 3 poz. 47; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt I CKN 1036/98 LEX Nr 52708; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2005 roku, sygn. akt III SZP 2/05 OSNP 2006/19-20/312) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie może ograniczyć sprawy wynikającej z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu tylko do funkcji sprawdzającej prawidłowość postępowania administracyjnego, które poprzedza postępowania sądowe. Celem postępowania nie jest przeprowadzenie kontroli postępowania administracyjnego, ale merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór między stronami powstający dopiero po wydaniu decyzji przez Prezesa Urzędu. Postępowanie sądowe przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest postępowaniem kontradyktoryjnym, w którym uwzględnia się materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym, co nie pozbawia jednak stron możliwości zgłoszenia nowych twierdzeń faktycznych i nowych dowodów, według zasad obowiązujących w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Sąd antymonopolowy jest sądem cywilnym i prowadzi sprawę cywilną, wszczętą w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, w tym wypadku Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, według reguł kontradyktoryjnego postępowania cywilnego, a nie sądem legalności decyzji administracyjnej, jak to czynią sądy administracyjne w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Tylko takie odczytanie relacji pomiędzy postępowaniem administracyjnym i postępowaniem sądowym może uzasadniać dokonany przez racjonalnego ustawodawcę wybór między drogą postępowania cywilnego i drogą postępowania sądowo-administracyjnego dla wyjaśnienia istoty sprawy. Sąd uznał, że nawet gdyby przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybień proceduralnych to nie mogą one być przedmiotem postępowania sądowego mającego na celu merytoryczne rozstrzygnięcie sporu, bowiem Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązany jest do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad rozkładu ciężaru dowodu i obowiązku stron w postępowaniu dowodowym. Z tych względów odwołanie na podstawie art. 479 31a k.p.c. należało oddalić wobec braku podstaw do jego uwzględnienia. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Z uwagi na oddalenie odwołania, Powodów należało uznać za stronę, która przegrała proces i zasądzić od nich na rzecz Pozwanego zwrot kosztów procesu, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 720,00 zł ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). SSO Dariusz Dąbrowski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.