Sygnatura akt XXIII Zs 11/24, XXIII Zs 15/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2024r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych w składzie: Przewodnicząca: sędzia Aleksandra Komór (spr.) Sędziowie: Bernard Litwiniec Sylwia Paschke Protokolant: Weronika Banach po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024r. w Warszawie na rozprawie I. sprawy w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego z udziałem: zamawiającego: Gminy Miasta (...) przeciwnika skargi: (...) spółki akcyjnej w S. ze skargi: (...) spółki akcyjnej w S. od wyroku Krajowej Izby Odwoławczej w W. z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. akt KIO 3462/23 (XXIII Zs 11/24) II. sprawy w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego z udziałem: zamawiającego: Gminy Miasta (...) z udziałem przeciwnika skargi: (...) spółki akcyjnej w S. w postępowaniu ze skargi: (...) spółki akcyjnej w S. od wyroku Krajowej Izby Odwoławczej w W. z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. akt KIO 3462/23 (XXIII Zs 15/24) I. w sprawie sygn. akt XXIII Zs 11/24:
(1)§ 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c. wniósł o udzielenie zabezpieczenia poprzez zakazanie zawarcia umowy przez Uczestnika - Zamawiającego na wykonanie zamówienia w postępowaniu prowadzonym przez Gminę Miasto (...) - Urząd Miasta R. w trybie przetargu nieograniczonego numer (...) pod nazwą „Budowa (...) Centrum Lekkoatletycznego przy ul. (...) w R.”, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania sądowego wywołanego niniejszą skargą; 4. z ostrożności, na wypadek nieuwzględnienia wniosku z punktu 3 i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego przed dniem wydania orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie, jeżeli umowa zostanie zawarta w okolicznościach dopuszczonych w przepisach ustawy Prawo zamówień publicznych, na podstawie art. 554 ust. 3 pkt 3 ustawy PZP w zw. z art. 588 ust. 2 ustawy PZP, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez stwierdzenie naruszenia przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych i obciążenie kosztami postępowania odwoławczego Przeciwnika Skargi - (...)S.A. z siedzibą w S.; 5. na podstawie art. 374 k.p.c. w zw. z art. 579 ust. 2 ustawy PZP, wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Skarga Wykonawcy (...) S.A. została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym – Sądzie Zamówień Publicznych pod sygn. akt XXIII Zs 11/24. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2024 roku Sąd Okręgowy odrzucił wniosek Skarżącego (...) S.A. o udzielenie zabezpieczenia jako niedopuszczalny na podstawie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 579 ust. 2 ustawy PZP. Przeciwnik Skargi (...) S.A. w odpowiedz na skargę wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od Skarżącego (...) S.A. na rzecz Przeciwnika Skargi (...) S.A., zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 7 grudnia 2023 roku wydany w sprawie o sygn. akt KIO 3462/23 zaskarżył także Odwołujący – Wykonawca (...) S.A. w zakresie oddalającym odwołanie tj. co do punktu 3 wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj.: 1. art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP (wiarygodność i moc dowodów w toku postępowania odwoławczego), poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny sprzecznej z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, tj.: 1) Specyfikacji Warunków Zamówienia, z której wynika, że postępowanie dotyczy realizacji robót budowlanych w formule „zaprojektuj i wybuduj” a dla tej formuły ustawodawca nie przewidział żadnego uproszczenia w zakresie szczegółowości i konkretności wyjaśnień rażąco niskiej ceny oraz 2) wyjaśnień rażąco niskiej ceny złożonych przez (...) S.A., w okolicznościach, gdy Zamawiający dodatkowo w piśmie z dnia 21 września 2023 roku czytelnie, komunikatywnie, niedwuznacznie, prosto, przystępnie, zdecydowanie i zrozumiale nawet dla nieprofesjonalisty (oprócz obowiązków z ustawy Prawa zamówień publicznych nałożonych na wykonawcę) wezwał (...) S.A. do m.in.:
- a)przedstawienia kalkulacji kosztów składających się na cenę ofertową, zawierającą wszelkie czynniki cenotwórcze i
- b)zażądał obligatoryjnie wyjaśnień w zakresie określonym w pkt 1-3, 4.4, 4.6 oraz pkt 5, oraz
- c)pouczył (...) S.A., że zobowiązany jest do szczegółowego przedstawienia, opisania i udowodnienia wszystkich czynników (także innych niż wskazane wyżej) które o wysokości jego ceny zadecydowały, a także
- d)zobowiązał (...) S.A. aby wykazał, co spowodowało możliwość obniżenia ceny oraz w jakim stopniu dzięki wskazanym czynnikom cena została obniżona i załączyć odpowiednie dowody,
- e)poinformował (...) S.A. i podkreślił dodatkowo jakie jest jego stanowisko w zakresie szczegółowości i konkretyzacji wyjaśnień rażąco niskiej ceny – wyjaśnienia i dowody, dotyczące wyliczenia ceny muszą: 1) być konkretne i muszą wyczerpująco wskazywać wszelkie czynniki mające wpływ na cenę, tak by potwierdziły prawidłowość obliczenia zaoferowanej ceny i ujęcia wszystkich niezbędnych kosztów, 2) wykonawca, wszelkimi niezbędnymi środkami dostępnymi w danej sprawie i uzasadnionymi w konkretnym stanie faktycznym, powinien wykazać zamawiającemu, że jego oferta nie zawiera ceny rażąco niskiej,
- f)poinstruował jednoznacznie, że możliwe jest przedstawienie zatem każdego dowodu, jednakże musi być on adekwatny do konkretnej sytuacji i stanowić potwierdzenie tego, co wykonawca dowodzi w swoich wyjaśnieniach, wreszcie
- g)przestrzegł kategorycznie, że zawsze należy do wyjaśnień dołączyć dowody w zakresie wyliczenia ceny, co doprowadziło Izbę do błędnego przyjęcia, że (...) S.A. nie był zobowiązany na podstawie ustawy Prawo Zamówień Publicznych i kategorycznego wezwania Zamawiającego do wyjaśnienia wszystkich kosztów składających się na całkowitą cenę oferty i złożenia adekwatnych dowodów potwierdzających realność i rynkowość ceny i to w sytuacji, gdy (...) S.A. nie zaprzeczył w toku rozprawy przed Krajową Izbą Odwoławczą i w piśmie z dnia 28 września 2023 roku, że takie pełne wyjaśnienia i właściwe dowody były możliwe do złożenia, zaś formuła „zaprojektuj i wybuduj” nie stoi temu na przeszkodzie; 2. art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego , tj. dowodów złożonych przez Skarżącego i dokonania ich oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, tj. w zakresie, w jakim: 1) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów wykonania zadaszenia trybun, 2) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów związanych z wykonaniem sieci sanitarnych, 3) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów związanych z wykonaniem dróg i parkingów, 4) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów płytek i wykładzin dla dwóch kondygnacji, 5) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów sufitów podwieszanych, 6) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów wind, 7) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów elewacji budynku wraz z ociepleniem, 8) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów ubezpieczenia budowy, rękojmi i gwarancji, zabezpieczenia należytego wykonania umowy, 9) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie kosztów ogólnych, co w konsekwencji doprowadziło Izbę do błędnego przyjęcia, że (...) S.A. należycie wyjaśnił i ujął ww. koszty w piśmie z dnia 28 września 2023 roku i w cenie, oraz że w tym zakresie złożył Zamawiającemu adekwatne dowody przy piśmie z dnia 28 września 2023 roku; 3. art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny sprzecznej z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, tj. w zakresie, w jakim: 1) Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU), gdzie Zamawiający dopuścił zamiast siatki cięto-ciągnionej stalowej opisanej w koncepcji zastosowanie blachy perforowanej zgodnie z punktem 4, ppkt. 21 Wytycznych do OPZ zamieszczonych w pliku „(...)”, i na dalej tam wskazanych warunkach, 2) (...) S.A. zaoferował wykonanie elewacji z siatek cięto — ciągnionych, oczko romb, jednak z aluminium zamiast stali, oraz nieprawidłowy kolor, na który będzie pomalowana siatka ( (...) zamiast (...)), co w konsekwencji doprowadziło Izbę do błędnego przyjęcia, że (...) S.A. złożył ofertę zgodną z (...). (...) S.A. podniósł także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 16 pkt 1 i pkt 2 ustawy PZP w zw. z art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP, poprzez brak nakazania odrzucenia oferty złożonej przez (...) S.A. z innych powodów niż brak należytych wyjaśnień dotyczących kwestii kosztów pracy ujętych w cenie oferty, pomimo, że również w pozostałym zakresie Wykonawca ten nie złożył wyjaśnień, które można by uznać za wystarczające w rozumieniu art. 224 ustawy PZP, względnie złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny, a tym samym Wykonawca (...) S.A. nie wykazał, że jego oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, a ponadto zaoferowana przez Wykonawcę (...) S.A. cena jest rażąco niska, tzn. jest to cena niepozwalająca na pokrycie wszystkich kosztów niezbędnych do prawidłowego wykonania przedmiotu zamówienia; 2. art. 16 pkt 1 i pkt 2 ustawy PZP w zw. z naruszeniem art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy PZP, poprzez brak nakazania odrzucenia oferty złożonej przez (...) S.A., pomimo, że jej treść jest niezgodna z warunkami zamówienia, co doprowadziło do naruszenia zasad przejrzystości oraz zachowania uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. W opinii Skarżącego (...) S.A. z uwagi na powyższe zaistniały poważne podstawy, by z ww. powodów wyciągać wobec (...) S.A. konsekwencje w postaci odrzucenia oferty tegoż Wykonawcy także z innych powodów niż brak należytych wyjaśnień dotyczących kwestii kosztów pracy ujętych w cenie oferty, czego Izba zaniechała. W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący (...) S.A. wniósł: 1) na podstawie art. 588 ust. 2 ustawy PZP o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania Skarżącego (...) SA. w całości; 2) na podstawie art. 589 ust. 1 ustawy PZP o zasądzenie od Przeciwnika (...) S.A. na rzecz Skarżącego (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności, na wypadek zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, Skarżący (...) S.A. wniósł o zmianę zaskarżonego Wyroku poprzez stwierdzenie naruszenia przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych. Na podstawie art. 374 k.p.c. w zw. z art. 579 ust. 2 ustawy PZP wniesiono również o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W związku ze złożeniem skargi także przez Przystępującego (...) S.A., Skarżący (...) S.A. zawnioskował o połączenie obu spraw do wspólnego rozpoznania. Skarga Odwołującego – Wykonawcy (...) S.A. została zarejestrowana przed Sądem Okręgowym – Sądem Zamówień Publicznych pod sygnaturą akt XXIII Zs 15/23. Przeciwnik Skargi (...) S.A. wniósł o oddalenie skargi złożonej przez Skarżącego (...) S.A. jako bezzasadnej. Postanowieniem z dnia 12 marca 2024 roku Sąd Okręgowy połączył sprawy o sygn. akt XXIII Zs 11/24 oraz o sygn. akt XXIII Zs 15/24 do wspólnego rozpoznania. W ramach przedmiotowego postępowania udzielenie zamówienia publicznego pod nazwą „Budowa (...) Centrum Lekkoatletycznego przy ul. (...) w R.” prowadzonego przez Zamawiającego – Gmin Miasto (...) – Urząd Miasta R. nie doszło jeszcze do zawarcia umowy. Na rozprawie dnia 13 marca 2024 roku Sąd Okręgowy postanowił pominąć twierdzenia zawarte w piśmie (...) S.A. z dnia 6 marca 2024 roku, jako spóznione. Sąd Okręgowy – Sąd Zamówień Publicznych zważył, co następuje: Sąd Okręgowy nie prowa dził postępowania dowodowego, ani nie zmienił ustaleń faktycznych Krajowej Izby Odwoławczej, na podstawie art. 387 § 2 1 k.p.c. (który na podstawie art. 579 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2019 roku Prawo zamówień publicznych znajduje odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu toczącym się wskutek wniesienia skargi) ograniczy się do przedstawienia jedynie wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. zmiana Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Krajową Izbę Odwoławczą stanowiące podstawę orzekania co do odwołania złożonego przez Wykonawcę(...) S.A. w zakresie stanowiącym odzwierciedlenie czynności podejmowanych przez Zamawiającego oraz Wykonawców w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Skład Orzekający jedynie w części podziela argumentację prawną przedstawioną przez Krajową Izbę Odwoławczą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku tj. jedynie w zakresie uznania przez Izbę, iż Zamawiający zaniechał odrzucenia oferty Przystępującego ze względu na brak należytych wyjaśnień kosztów pracy ujętych w cenie oferty. W pozostałej rozciągłości stanowisko merytoryczne Sądu Okręgowego jest zgoła odmienne od przedstawionego przez Krajową Izbę Odwoławczą, co też zostanie poniżej szczegółowo zaprezentowane poprzez analizę podnoszonych przez Skarżących zarzutów w odniesieniu do poszczególnych skarg. Na marginesie wskazania wymaga, że Krajowa Izba Odwoławcza w uzasadnieniu Wyroku nie odniosła się do zarzutu numer 6 odwołania tj. zarzutu naruszenia art. 16 pkt 1 i pkt 2 ustawy PZP w zw. z naruszeniem art. 239 ust. 1 i ust. 2 ustawy PZP przez bezpodstawne dokonanie wyboru oferty Wykonawcy (...) S.A. Poprzez lekturę treści uzasadnienia jak i sentencji Wyroku Krajowej Izby Odwoławczej, należy wyciągnąć wniosek, że zarzut ten został uwzględniony, albowiem Izba nakazała Zamawiającemu unieważnienie czynności wyboru oferty najkorzystniejszej (ppkt 2.1). Pożądanym byłoby jednak, aby Krajowa Izba Odwoławcza uzasadniając przyjęte stanowisko wskazała, które zarzuty uwzględnia, a którym odmawia waloru zasadności. W sprawie, której nadano sygn. akt XXIII Zs 11/24, Skarżący (...)S.A. cofnął skargę w zakresie punktów 1 i 3 zaskarżonego Wyroku. W przypadku cofnięcia skargi dalsze prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe. W konsekwencji Sąd Okręgowy stosownie do treści art. 588 ust. 3 ustawy PZP umorzył postępowanie skargowe w zakresie punktów 1 i 3 zaskarżonego Wyroku (pkt I ppkt 1). W pozostałym zakresie skarga Wykonawcy (...) S.A. okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu. Istotą sporu w ramach niniejszego postępowania skargowego była interpretacja treści wezwania Zamawiającego do wyjaśnień w zakresie zaoferowanej ceny wystosowanego na podstawie art. 224 ustawy PZP oraz ocena odpowiedzi Wykonawcy (...) S.A. na przedmiotowe wezwanie przez pryzmat wymiaru tegoż wezwania. W dniu 21 września 2023 roku Zamawiający – Gmina Miasto (...) – Urząd Miasta R. skierował do Wykonawcy (...) S.A. „Wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących zaoferowanej ceny” na podstawie art. 224 ustawy PZP. Zamawiający w toku badania oferty Wykonawcy (...) S.A. stwierdził, że wskazana w niej cena budzi wątpliwości Zamawiającego, co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia lub wynikającymi z odrębnych przepisów. Zamawiający zauważył, że cena oferty Wykonawcy (...) S.A. jest niższa o 15,16% (o 29 274 000,00 zł) od ceny kolejnej złożonej oferty. Ponadto cena oferty (...) S.A. jest niższa o 9,05% (o 16 311 626,60 zł) od wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przez Zamawiającego przed wszczęciem postępowania oraz jest niższa o 17,40% (o 34 506 178,53 zł) od średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy PZP. Zamawiający na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 3 ustawy PZP żądał od Wykonawcy wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny w szczególności dotyczących: 1. Czy cena podana w ofercie jest ceną ofertową sporządzoną na podstawie wszystkich materiałów przetargowych: PFU wraz z załącznikami i późniejszymi zmianami, projekt umowy, odpowiedzi na pytania, udzielone w trakcie przetargu; 2. Czy cena określona w ofercie jako cena brutto faktycznie zawiera podatek VAT, jeżeli tak to w jakiej stawce %; 3. Czy wybór tej oferty spowoduje powstanie u Zamawiającego obowiązku podatkowego w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. 4. Czy cena podana w ofercie uwzględnia wszystkie elementy zamówienia i ich składowe, w tym w zakresie: 4.1) zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług oraz metod i technologii wykonywania robót budowlanych oraz przyjętych metod; 4.2) wybranych rozwiązań technicznych i materiałowych, wyjątkowo korzystnych warunków dostaw, usług albo związanych z realizacją robót budowlanych; 4.3) oryginalności metod realizowanych dostaw, usług oraz robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę dla tego zamówienia; 4.4) zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie; 4.5) zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej; 4.6) zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie; 4.7) zgodności z przepisami z zakresu ochrony środowiska; 4.8) wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcy. 5. Przedstawienie kalkulacji kosztów składających się na cenę ofertową, zawierającą wszelkie czynniki cenotwórcze. Zamawiający żądał obligatoryjnie wyjaśnień w zakresie określonym w pkt 1-3, 4.4, 4.6 oraz pkt. 5. W wezwaniu zaznaczono, że pozostałe elementy stanowią katalog otwarty, zaś Wykonawca mając na uwadze wiedzę o czynnikach, które wpłynęły na ukształtowanie ceny jego oferty zobowiązany jest do szczegółowego przedstawienia, opisania i udowodnienia wszystkich czynników (także innych niż wskazane wyżej) które o wysokości jego ceny zadecydowały. Zamawiający zwrócił się o wyjaśnienie czy przedmiot zamówienia został wyceniony zgodnie ze Specyfikacją Warunków Zamówienia i załącznikami do Specyfikacji Warunków Zamówienia, oraz o potwierdzenie, że zaproponowana w ofercie cena jest realna, a w związku z tym będzie możliwe wykonanie przedmiotu zamówienia zgodnie ze Specyfikacją Warunków Zamówienia i załącznikami do Specyfikacji Warunków Zamówienia. Wykonawca winien wykazać, co spowodowało możliwość obniżenia ceny oraz w jakim stopniu dzięki wskazanym czynnikom cena została obniżona i załączyć odpowiednie dowody. Zamawiający powołując się na obowiązujące przepisy oraz aktualne orzecznictwo, podkreślił, iż wyjaśnienia i dowody, dotyczące wyliczenia ceny muszą: 1) być konkretne i muszą wyczerpująco wskazywać wszelkie czynniki mające wpływ na cenę, tak by potwierdziły prawidłowość obliczenia zaoferowanej ceny i ujęcia wszystkich niezbędnych kosztów, 2) wykonawca, wszelkimi niezbędnymi środkami dostępnymi w danej sprawie i uzasadnionymi w konkretnym stanie faktycznym, powinien wykazać zamawiającemu, że jego oferta nie zawiera ceny rażąco niskiej. Przepisy nie określają przykładowego katalogu dowodów, które wykonawca zobowiązany jest złożyć zamawiającemu w celu uzasadnienia racjonalności i rynkowej wyceny swojej oferty. Możliwe jest przedstawienie zatem każdego dowodu, jednakże musi być on adekwatny do konkretnej sytuacji i stanowić potwierdzenie tego, co wykonawca dowodzi w swoich wyjaśnieniach. Zamawiający wskazał, iż zawsze należy do wyjaśnień dołączyć dowody w zakresie wyliczenia ceny. Dowodem mogą być w szczególności dokumenty potwierdzające kalkulację ceny ofertowej a także dodatkowo inne dokumenty dot. posiadania lub uzyskania preferencyjnych cen, nabycie materiałów po promocyjnych cenach, szczegółowe wyliczenia zawarte w wyjaśnieniach, czy dokumenty wskazujące na brak kosztów własnych np. darmowy lokal czy własny sprzęt bez konieczności jego zakupu czy innej odpłatnej formy korzystania. Zamawiający pouczył Wykonawcę, że zgodnie z art. 224 ust. 5 ustawy PZP, obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny spoczywa na Wykonawcy. Wskazano także na rygor wynikający z art. 224 ust. 6 ustawy PZP, a stanowiący, że odrzuceniu, jako oferta z rażąco niską ceną, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny. Przechodząc do analizy przedmiotowego wezwania z dnia 21 września 2023 roku, wskazać należy, że jak stanowi art. 244 ust. 1 ustawy PZP, na którym oparto omawiane wezwanie, jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają się rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia lub budzą wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia lub wynikającymi z odrębnych przepisów, zamawiający żąda od wykonawcy wyjaśnień, w tym złożenia dowodów w zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, lub ich istotnych części składowych. Zauważenia przy tym wymaga, że zwroty użyte w art. 224 ust. 1 ustawy PZP „wydaje się” czy „budzi wątpliwości” są nieostre i zostały przez ustawodawcę wprowadzone po to, aby dać zamawiającemu szerokie spektrum działania oraz aby mógł on korzystać z tej regulacji w sytuacjach, gdy w wyniku badania złożonych ofert, czy to cena jako całość, czy też jej składowe wydają mu się rażąco niskie i nabierze podejrzeń, że za te ceny nie jest możliwa realizacja zamówienia publicznego. Nie zmienia to jednak tego, że adresatem tego przepisu jest zamawiający, a tym samym uzależnia możliwość skierowania takiego wezwania od oceny dokonanej przez zamawiającego ( A. Gawrońska-Baran [w:] E. Wiktorowska, A. Wiktorowski, P. Wójcik, A. Gawrońska-Baran, Prawo zamówień publicznych. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 224). Ponadto ustawodawca w art. 224 ust. 1 ustawy PZP użył również sformułowania „zamawiający żąda”, czym podkreśla, że na zamawiającym spoczywa obowiązek wezwania do złożenia wyjaśnień w omawianym zakresie, nie jest to jedynie jego uprawnienie ( Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 718). W tym miejscu podkreślić należy, że przedmiotowej sprawie nie zaktualizowały się przesłanki obligatoryjne skierowania wezwania do wyjaśnień zawarte w art. 224 ust. 2 ustawy PZP. Zamawiający bowiem zwraca się (ma obowiązek zwrócenia się) o udzielenie wyjaśnień, w przypadku gdy cena całkowita oferty złożonej w terminie jest niższa o co najmniej 30% od: 1) wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przed wszczęciem postępowania lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 1 i 10, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia; 2) wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, zaktualizowanej z uwzględnieniem okoliczności, które nastąpiły po wszczęciu postępowania, w szczególności istotnej zmiany cen rynkowych, zamawiający może zwrócić się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1. Zamawiający wyraźnie zaznaczył w wezwaniu stosunek procentowy ceny oferty Wykonawcy (...) S.A. do ceny kolejnej złożonej oferty, do wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przez Zamawiającego przed wszczęciem postępowania oraz do średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy PZP. Te obliczenia nie potwierdziły ziszczenia się obligatoryjnych przesłanek do skierowania wezwania do wyjaśnień zaoferowanej ceny stosownie do art. 224 ust. 2 ustawy PZP. Zamawiający nie wezwał do wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny opierając się na obligatoryjnych przesłankach z art. 224 ust. 2 ustawy PZP, tylko na przesłankach wynikających z konieczności badania realności tejże ceny i zasadzając się na konieczności wykazania przez Wykonawcę, że wykonanie tego przedmiotu zamówienia jest możliwe i realne. Wykonawca (...) S.A. nie złożył odwołania na czynność Zamawiającego polegającą na skierowaniu do niego wezwania do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy PZP. W ramach przedmiotowego postępowania opierając się na wezwaniu z dnia 21 września 2023 roku – jego treści, wytycznych w nim zawartych konieczna jest weryfikacja wyjaśnień z dnia 28 września 2023 roku w zakresie ceny zaoferowanej przez Wykonawcę (...)S.A. stosownie do procedury uregulowanej w art. 224 ustawy PZP. Ustalenia w tym miejscu wymaga kiedy mamy do czynienia z rażąco niską ceną lub kosztem w rozumieniu regulacji zawartej w art. 224 ust. 1 ustawy PZP. Ilekroć w niniejszej ustawie Prawo zamówień publicznych jest mowa o cenie - należy przez to rozumieć cenę w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 roku o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz.U. z 2023 r. poz. 168), nawet jeżeli jest płacona na rzecz osoby niebędącej przedsiębiorcą (art. 7 pkt 1 ustawy PZP). Cena to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. W cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru lub usługi podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług lub podatkiem akcyzowym. Przez cenę rozumie się również stawkę taryfową (art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 roku o informowaniu o cenach towarów i usług). Z kolei wobec braku definicji legalnej wyrażanie „rażąco niskiej ceny lub kosztu” należy odwołać się także do językowego znaczenia słowa „rażący”. Zatem rażący to taki, który jest tak znaczący rozmiarem, że nie może zostać niedostrzeżony lub zaakceptowany ( źródło: Wielki słownik języka polskiego, wsjp.pl). Z wykładni językowej pojęcia „rażący” wynika, że w przepisie tym jest mowa o przypadkach oczywistych, wyraźnych, bezspornych, niewątpliwych, „rzucających się w oczy” zaniżenia ceny lub kosztu ( B. Dunaj [red.], Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996, s. 933). W świetle orzecznictwa rażąco niska cena to cena niewiarygodna, nierealna, odbiegająca od cen rynkowych, oderwana całkowicie od realiów rynkowych ( Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2008 roku, sygn. akt XIX Ga 128/08, Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 23 maja 2018 roku, sygn. akt XXIII Ga 209/18). Za cenę rażąco niską w stosunku do przedmiotu zamówienia należy uznać cenę, która odbiega od jego rzeczywistej wartości, natomiast różnica taka nie jest uzasadniona obiektywnymi względami pozwalającymi konkretnemu wykonawcy bez poniesienia strat finansowych, takie zamówienie zrealizować ( Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 23 stycznia 2023 roku, sygn. akt KIO 51/23). Punktem odniesienia przy ocenie czy mamy do czynienia z rażąco niską ceną winien być przedmiot zamówienia. Zatem należy przyjąć, że rażąco niska cena to taka, która jest nierealistyczna, niewiarygodna w kontekście aktualnej sytuacji rynkowej. Nie wystarczy więc, aby cena zasadniczo odbiegała od wartości zamówienia lub średniej arytmetycznej cen pozostałych ofert złożonych w postępowaniu. Istotne, aby była to cena taka, że przy zachowaniu reguł rynkowych wykonanie umowy przez wykonawcę byłoby nieopłacalne. Musi to być cena rażąco niska w stosunku do konkretnego przedmiotu zamówienia, uwzględniającego specyfikę rynku ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2021 roku, sygn. akt XXIII Zs 116/21). Z kolei o tym czy mamy do czynienia z ceną rażąco niską, decyduje każdorazowo badanie, czy jest ona realna, a więc każdorazowo należy ją odnieść do danego opisu przedmiotu zamówienia, jego specyfiki oraz rynku danego rodzaju zamówienia. W jednym bowiem przypadku kilkunastoprocentowa różnica cenowa pomiędzy złożonymi w postępowaniu ofertami może świadczyć o cenie rażąco niskiej, w innym zaś, wprost przeciwnie, różnice w cenie oferty nawet przekraczające 30% w stosunku do średniej arytmetycznej wszystkich złożonych ofert czy w odniesieniu do szacunkowej wartości zamówienia - mogą być w danych okolicznościach uzasadnione ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 maja 2023 roku, sygn. akt XXIII Zs 30/23). Dla aktywizacji obowiązku zamawiającego wszczęcia postępowania wyjaśniającego z art. 224 ust. 1 ustawy PZP wystarczające będzie już samo podejrzenie rażącego zaniżenia, jak również tylko obawa o brak możliwości wykonania zamówienia, a także sytuacja, gdy te dwa czynniki wystąpią łącznie. W wezwaniu do złożenia wyjaśnień w zakresie ceny lub kosztu lub ich istotnych części składowych zamawiający musi określić swoje wątpliwości, aby wykonawca wiedział, co należy wyjaśnić i z jakiego powodu zamawiający powziął wątpliwości. Po otrzymaniu wyjaśnień, zamawiający musi dokonać ich rzetelnej oceny ( Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 718). W ocenie Sąd Okręgowego Zamawiający w treści wezwania z dnia 21 września 2023 roku poprawnie określił swoje wątpliwości w zakresie zaoferowanej przez Wykonawcę (...) S.A. ceny zaprezentowanej w ofercie. Zamawiający bowiem wskazał, na szereg okoliczności, które Wykonawca może uwzględnić w wyjaśnieniach, a dodatkowo określił także elementy obligatoryjne wyjaśnień, wskazując tym samym obszar, który wzbudził największe wątpliwości Zamawiającego. Obowiązkiem Wykonawcy było zatem udzielenie odpowiedzi na pytania: „Czy cena podana w ofercie jest ceną ofertową sporządzoną na podstawie wszystkich materiałów przetargowych: PFU wraz z załącznikami i późniejszymi zmianami, projekt umowy, odpowiedzi na pytania, udzielone w trakcie przetargu” (pkt 1); „Czy cena określona w ofercie jako cena brutto faktycznie zawiera podatek VAT, jeżeli tak to w jakiej stawce %” (pkt 2); Czy wybór tej oferty spowoduje powstanie u zamawiającego obowiązku podatkowego w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług” (pkt 3); Czy cena podana w ofercie uwzględnia wszystkie elementy zamówienia i ich składowe, w tym w zakresie: zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie” (ppkt 4.4) oraz zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie (ppkt 4.6). Ponadto Zamawiający za niezbędne uznał zobowiązanie Wykonawcy do przedstawienia kalkulacji kosztów składających się na cenę ofertową, zawierającą wszelkie czynniki cenotwórcze (pkt 5). Wykonawca (...) S.A. w dniu 28 września 2023 roku przedstawił wyjaśnienia wskazując, że zaoferowana cena wykonania przedmiotu zamówienia ustalona została w sposób rzetelny. Obejmuje koszty wykonania określonych robót, w tym koszty materiałów, logistyczne, operacyjne oraz robocizny, jak również zysk w należytej wysokości. Wykonawca potwierdził, iż złożona oferta sformułowana została w oparciu o kompleksową analizę koniecznych kosztów. Odnosząc się do kosztów pracy wynikających z przepisów prawa pracy i przepisów o zabezpieczeniu społecznym Wykonawca podał, że wartość przedmiotowej roboty budowlanej pozostaje w zależności od wdrożonych u Wykonawcy wysokich standardów zarządzania, w tym zarządzania jakością oraz niwelowania kosztów operacyjnych. Wykonawca zwrócił uwagę na posiadanie przez niego długoletniego doświadczenia w realizacji zamówień z zakresu robót budowlanych, w związku z tym jest w stanie należycie zorganizować przebieg prac, niwelując niepotrzebne koszty dzięki posiadanej wiedzy i umiejętnościom. Ponadto podkreślono, że korzystny wpływ na wysokość oferty ma zatrudnianie przez Wykonawcę własnej kadry technicznej, która jest doświadczona i odpowiednio wykwalifikowana. W związku z zatrudnianiem – na umowę o pracę – tych samych pracowników, realizujących udzielone Wykonawcy zamówienia publiczne, Wykonawca wskazywał na brak konieczności poszukiwania przez niego pracowników i wydatkowania na rekrutację dodatkowych środków. Jak twierdził Wykonawca (...) S.A. cena zaoferowana przez niego uwzględnia koszty wynikające z przepisów prawa pracy i przepisów o zabezpieczeniu społecznym pracowników. W wyjaśnieniach Wykonawca zawarł oświadczenie, że zatrudnia pracowników na umowę o pracę za wynagrodzeniem nie niższym niż minimalne wynagrodzenie za pracę albo w wysokości minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207). Wykonawca dodatkowo oświadczył, iż celem obliczenia ceny zawartej w ofercie uwzględnił osoby pracujące na podstawie umów o pracę, które będą brały bezpośrednio udział w realizacji na rzecz Zamawiającego części zamówienia, przyjmując poziom ich wynagrodzenia nie niższy niż wynikający z przepisów ww. ustawy. Jednocześnie zaznaczono, iż dokonując szacowania ceny wynikającej z oferty Wykonawca uwzględnił również pracowników o wyższych kwalifikacjach i zakresie obowiązków szerszym niż podstawowy, świadczących usługi wyspecjalizowane, których wynagrodzenie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dodatkowo Wykonawca wskazał, iż wynagrodzenie należne pracownikom oraz pozostałym osobom świadczącym na jego rzecz pracę będzie obejmować oprócz samego wynagrodzenia także obowiązkowe obciążenia finansowe pracodawcy związane z tym wynagrodzeniem (część składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ubezpieczenie wypadkowe, składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Wykonawca podkreślił, że prowadzi działalność zgodnie z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, a ponadto nie generuje oszczędności kosztem pracowników i współpracowników, przeciwnie uwzględnia koszt ich wynagrodzenia na zasadach zgodnych z prawem powszechnie obowiązującym. Poza wskazanymi twierdzeniami na okoliczność kosztów pracy wynikających z przepisów prawa pracy i przepisów o zabezpieczeniu społecznym nie przedstawiono żadnych innych wyjaśnień i adekwatnych dokumentów. Zamawiający uznał przedmiotowe wyjaśnienia za prawidłowe i dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty Wykonawcy (...) S.A. Izba uznała, że za wyjątkiem kwestii kosztów pracy Przystępujący w wystarczający sposób udzielił odpowiedzi na zadane mu przez Zamawiającego pytania dotyczące ceny oferty. Zdaniem Krajowej Izby Odwoławczej Odwołujący słusznie zarzucił Zamawiającemu zaniechanie odrzucenia oferty Przystępującego ze względu na brak należytych wyjaśnień kosztów pracy ujętych w cenie oferty, które zostały zakwalifikowane wręcz jako nie złożone z powodu stopnia ogólności oraz uznając, że wyjaśnienia w tej materii nie zostały uzupełnione żadnym dowodem. Należy w tym miejscu podzielić stanowisko Krajowej Izby Odwoławczej, iż biorąc pod uwagę treść wezwania do wyjaśnień ceny oferty, oraz fakt, że Zamawiający podkreślił, że wyjaśnienia dotyczące zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie mają obligatoryjny charakter, powyższe wyjaśnienia Wykonawcy (...) S.A. uznać należało za niewystarczające. Z żadnego z dokumentów złożonych przez (...) S.A. nie wynika jaki jest udział kosztów pracy w cenie całkowitej oferty. Brak jest choćby podstawowych informacji o założeniach na których oparł się (...) S.A. ujmując te koszty w kalkulacji ceny. Wyjaśnienia sprowadzają się w praktyce do deklaracji zatrudnienia pracowników na umowę o pracę (na co brak było jakichkolwiek dowodów) i wynagradzaniu tych pracowników w sposób zgodny z przepisami prawa pracy (co nie zostało w ogóle ujęte w kalkulacji ceny zatem nie dawało się zweryfikować). Skarga (...) dotyczyła zatem jedynie punktu drugiego wyroku Krajowej Izby Odwoławczej, w którym uwzględniono zarzut numer 1 odwołania w zakresie kosztów pracy i nakazano Zamawiającemu: unieważnienie czynności wyboru oferty najkorzystniejszej (ppkt 2.1), odrzucenie oferty wykonawcy (...) S.A. w S. na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP (ppkt 2.2) oraz powtórzenie czynności badania i oceny ofert (ppkt 2.3). W ocenie Sądu Okręgowego wszystkie zarzuty zawarte w skardze Wykonawcy (...) S.A. stanowiły jedynie polemikę z orzeczeniem Krajowej Izby Odwoławczej i nie zasługiwały na aprobatę. Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska prezentowanego przez Wykonawcę (...) S.A. oraz przez Zamawiającego. Co prawda w ramach postępowania skargowego Zamawiający nie zajął stanowiska w sprawie, natomiast w toku postępowania odwoławczego przed Krajową Izbą Odwoławczą przychylił się do zdania prezentowanego przez Wykonawcę (...) S.A. Przechodząc do poszczególnych zarzutów wskazać należy, że Skarżący (...) S.A. w pierwszej kolejności zarzucił naruszenie art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny sprzecznej z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, co doprowadziło do przyjęcia, że (...) S.A. zobowiązany był do wyjaśnienia udziału kosztów pracy w cenie całkowitej oferty, czy też założeń, na których się oparł ujmując te koszty w kalkulacji oferty, w sytuacji gdy powyższe ani nie wynikało z treści wezwania Zamawiającego, ani nie było możliwe do wykonania przy zamówieniu realizowanym w formule „zaprojektuj i wybuduj” przy braku szczegółowego kosztorysu. Wydając wyrok, Izba bierze za podstawę stan rzeczy ustalony w toku postępowania odwoławczego (art. 552 ust. 1 ustawy PZP). Ustalony stan rzeczy to taki, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym ocenionym wedle reguł wyrażonych w art. 542 ustawy PZP i reguł dowodowych ustanowionych w oddziale 6 rozdziału 2 działu IX Prawa zamówień publicznych. Postępowanie dowodowe w postępowaniu odwoławczym służy zgromadzeniu dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skład orzekający ocenia wiarygodność oraz moc każdego z dowodów odrębnie według własnego uznania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 542 ust. 1 ustawy PZP). Należy wskazać, iż Krajowa Izba Odwoławcza ma swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, natomiast zarzut naruszenia tego uprawnienia może być usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby Izba zaprezentowała rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź doświadczeniem życiowym. Sąd Okręgowy rozważając przedstawiony zarzut w pierwszej kolejności pragnie odnieść się do formuły w jakiej zorganizowany jest przedmiotowy przetarg, a mianowicie „zaprojektuj i wybuduj”. Należało przychylić się do stanowiska Krajowej Izby Odwoławczej i Przeciwnika Skargi (...) S.A., że wezwaniu do wyjaśnienia realności ceny nie może zadośćuczynić Wykonawca przez wskazanie na sam fakt ryczałtu i formułę „zaprojektuj i wybuduj”. Te okoliczności nie uzasadniają wysokiego stopnia ogólności wyjaśnień przedstawionych w ramach procedury opartej na art. 224 ust. 1 ustawy PZP. Wykonawca jest zobligowany przez ustawę Prawo zamówień publicznych do wykazania realności ceny, która podlega ocenie Zamawiającego i nie może zostać ustalona dowolnie. Będąc profesjonalistą na rynku usług budowlanych, winien mieć świadomość, że w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego występuje konieczność porównania ceny w stosunku do innych wykonawców, którzy złożyli oferty w postępowaniu. Oferta musi odnosić się do szczegółowych elementów wynikających z dokumentacji przetargowej, żeby zamawiający miał możliwość zbadania jej konkurencyjności, a z drugiej strony realności tej ceny. Sąd Okręgowy nie zgadza się ze stanowiskiem (...) S.A., że oferta w ramach zastosowanej formuły przetargowej to tylko koncepcja, która ma charakter dowolny. Krajowa Izba Odwoławcza i Zamawiający wskazywali i Sąd Okręgowy zdaje sobie sprawę, że w formule „zaprojektuj i wybuduj” nie ma możliwości szczegółowego opisu wszystkich pozycji jakie finalnie wpłyną na koszt inwestycji, bo jesteśmy na innym etapie postępowania, natomiast szereg elementów już jest znanych z dokumentacji przetargowej i na jej podstawie możliwym było sporządzenie bardziej szczegółowych wyjaśnień. Z charakterystyki formuły „zaprojektuj i wybuduj” zastosowanej w przedmiotowej sprawie wynika, że w ramach jednej inwestycji (umowy) musi zostać wykonana zarówno kompleksowa dokumentacja projektowa (obejmująca prace koncepcyjne, na bazie których sporządzany jest następnie projekt budowlany i projekty wykonawcze), jak i kompleksowe roboty budowlane, za które to pełną odpowiedzialność ponosi wykonawca. Innymi słowy realizacja prowadzona w trybie „zaprojektuj i wybuduj” oznacza wykonanie dokumentacji projektowej (wykonanie koncepcji oraz wszystkich projektów wymaganych przepisami prawa), uzyskanie wszystkich niezbędnych pozwoleń i decyzji administracyjnych oraz ich następną realizację w postaci wykonania robót budowlanych w wymaganych dla tej inwestycji branżach ( tak też: Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych w wyroku z dnia 21 maja 2021 roku, sygn. akt XXIII Zs 15/21). Tego rodzaju postępowania przetargowe charakteryzują się tym, iż zamawiający oferuje wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie zamówienia (ustalone z góry i co do zasady niezmienne), które określane jest przez wykonawców w składanych ofertach na podstawie opisu przedmiotu zamówienia. Pomimo, że z racji przyjętego trybu, opis ten jest uproszczony, to stanowi on dla uczestników przetargu fundament do przygotowania (skalkulowania) ofert, a następnie dla wybranego wykonawcy, jest punktem wyjścia do opracowania dokumentacji projektowej, która w dalszej kolejności, na etapie wykonawstwa służy do realizacji umówionych robót budowlanych ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - XXV Wydział Cywilny z dnia 23 sierpnia 2019 roku, sygn. XXV C 508/14). Z każdą ofertą tworzoną w przyjętej formule przetargowej wiążą się konkretne rozwiązania przyjęte przez wykonawcę oparte o zapisy Specyfikacji Warunków Zamówienia, w tym Programu Funkcjonalno-Użytkowego, które warunkują złożenie oświadczenia o gotowości do realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego wraz z kalkulacją zobowiązania. Podkreślić należy, iż jak wynika z powyżej przytoczonego opisu formuły przedmiotowego postępowania, wykonawcy przygotowując ofertę w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w konwencji „zaprojektuj i wybuduj”, muszą dokonać wstępnych złożeń, oszacować zakres robót, sporządzić kalkulację, ocenić ryzyka, skonfrontować swoje możliwości – zaplecze osobowe, sprzętowe, logistyczne z postanowieniami Specyfikacji Warunków Zamówienia, a w tym przypadku w szczególności z postanowieniami Programu Funkcjonalno-Użytkowego, stanowiącego załącznik do Specyfikacji Warunków Zamówienia i jego integralną część. Projektowanie i budowa winny odbywać się każdorazowo w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania realizacji, uzasadnionych interesów osób trzecich. Nawet jeżeli wykonawcy nie są obowiązani do przedstawienia wraz z ofertą szeregu dokumentów, a jedynie do przedłożenia formularza, stosownych oświadczeń, to i tak dokumenty te w pewnej części już posiadają i dysponują stosownymi informacjami dotyczącymi realizacji zamówienia. W innym wypadku należałoby przyjąć, że ich oferta została stworzona nierzetelnie i nie uwzględnia wszystkich aspektów zamówienia. W rezultacie wiele informacji dotyczących wykonania zamówienia zostaje ustalonych przy tworzeniu oferty, nawet jeśli w samym formularzu ofertowym wykonawcy nie są obowiązani tychże danych uwzględnić w sposób szczegółowy, a jedynie przez oświadczenie zgodności oferty z zapisami Specyfikacji Warunków Zamówienia. Ponadto szereg założeń przyjmowanych na etapie przygotowywania oferty opiera się o przepisy prawa, które obowiązują każdorazowo przy realizacji danego rodzaju inwestycji i kreują niejako w części finalny kształt oferty. Podmioty profesjonalnie trudniące się wykonywaniem tego rodzaju zamówień z całą pewnością mają wiedzę na temat tychże regulacji i ich wpływu na zamówienie, już w momencie analizowania ogłoszeń o zamówienie publiczne, na które są w stanie potencjalnie odpowiedzieć w postaci złożenia oferty. Rzetelność przygotowania oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia nakłada na wykonawców obowiązek dochowania maksimum dokładności już przy precyzowaniu przedmiotu oferty w oparciu o warunki i dyspozycje określone przez zamawiającego w Specyfikacji Warunków Zamówienia (w tym w projekcie umowy, w Programie Funkcjonalno-Użytkowym) oraz przepisy obowiązujących regulacji prawnych ( tak też: Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych w wyroku z dnia 27 września 2023 roku, sygn. akt XXIII Zs 6/23). Sąd Okręgowy ma świadomość, że Zamawiający prowadzi postępowanie w formule „zaprojektuj i wybuduj”, co oznacza, iż szereg dokumentów stanowiących podstawę do przygotowania oferty może mieć charakter roboczy i nie były one załącznikiem do oferty, ale wykonawcy są w ich posiadaniu. W związku z tym tak skonstruowany przedmiot zamówienia jakim jest zaprojektowanie i budowa (...) Centrum Lekkoatletycznego przy ul. (...) w R., już na etapie tworzenia oferty, wymagał posiadania bądź opracowania licznej dokumentacji, w tym dotyczącej kosztów pracy. Jednocześnie przyznać należy, że przy realizacji inwestycji w ramach formuły „zaprojektuj i wybuduj” naturalną konsekwencją swobody wykonawców w ustaleniu i sprecyzowaniu sposobu uzyskania założeń ujętych w Programie Funkcjonalno-Użytkowym jest dowolność wyboru metod i sposobu realizacji prac budowlanych. Swoboda ta jest jednak ograniczona efektami założeń funkcjonalnych ujętych w powyższym dokumencie, a więc z jednej strony wykonawca ma pewną swobodę, ale w granicach wytyczonych przez Program Funkcjonalno-Użytkowy. To właśnie te granice pozwalają na realne dokonanie kalkulacji oferty, która jest jednym z kluczowych elementów oferty, albowiem stanowi o jej rentowności i konkrecyjności. Powyższe prowadzi do wniosku, że pomimo, iż wykonawca ma pewną swobodę przy realizacji zamówienia, to jednak założenia funkcjonalne przedmiotu zamówienia mogą pociągać za sobą konieczność wezwania do szczegółowych wyjaśnień pewnych kwestii już na etapie wyboru ofert, w tym kierowania wezwań do wyjaśnienia rażąco niskiej ceny w trybie art. 224 ust. 1 ustawy PZP wraz ze zobowiązaniem do przedstawienia stosownych dowodów na podnoszone okoliczności. Należy zgodzić się z Przeciwnikiem Skargi (...) S.A., iż brak jest przepisu który w przypadku prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w formule „zaprojektuj i wybuduj” zwalniałby Wykonawcę z obowiązku dochowania staranności i szczegółowości w składaniu wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Ta koncepcja postępowania nie wprowadza obniżenia wymagań Wykonawcy na którym spoczywa obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu (art. 224 ust. 5 ustawy PZP). Wykonawca wezwany do złożenia wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny zobowiązany jest wskazać co spowodowało obniżenie ceny, jak również podać jak te czynniki faktycznie wpłynęły na jej obniżenie. Udzielone wyjaśnienia mają bowiem potwierdzić, iż złożona oferta jest rzetelnie przygotowana, a cena prawidłowo oszacowana. Tymczasem (...) S.A. udzielił ogólnikowych wyjaśnień, nie przedstawiając przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie podniesionych w wyjaśnieniu argumentów, zasłaniając się formułą postępowania i ryczałtowym charakterem wynagrodzenia. Kolejno zdaniem Sądu treść wezwania sformułowana przez Zamawiającego bez wątpienia rodziła po stronie Wykonawcy obowiązek obligatoryjnego przedstawienia wyjaśnień m. in. co do zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie (ppkt 4.4) oraz w zakresie zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie (ppkt 4.6) oraz przedstawienie kalkulacji kosztów składających się na cenę ofertową, zawierającą wszelkie czynniki cenotwórcze (ppkt 5). Ponadto Zamawiający podkreślił, iż wyjaśnienia i dowody, dotyczące wyliczenia ceny muszą: być konkretne i muszą wyczerpująco wskazywać wszelkie czynniki mające wpływ na cenę, tak by potwierdziły prawidłowość obliczenia zaoferowanej ceny i ujęcia wszystkich niezbędnych kosztów, a ponadto wykonawca, wszelkimi niezbędnymi środkami dostępnymi w danej sprawie i uzasadnionymi w konkretnym stanie faktycznym, powinien wykazać zamawiającemu, że jego oferta nie zawiera ceny rażąco niskiej. Przepisy nie określają przykładowego katalogu dowodów, które wykonawca zobowiązany jest złożyć zamawiającemu w celu uzasadnienia racjonalności i rynkowej wyceny swojej oferty. Możliwe jest przedstawienie zatem każdego dowodu, jednakże musi być on adekwatny do konkretnej sytuacji i stanowić potwierdzenie tego, co wykonawca dowodzi w swoich wyjaśnieniach. Zamawiający wskazał, iż zawsze należy do wyjaśnień dołączyć dowody w zakresie wyliczenia ceny. Tak skonstruowane wezwanie z dnia 21 września 2023 roku należało ocenić jako jasne, przejrzyste i nie budzące wątpliwości. Wykonawca natomiast potraktował owe wezwanie wybiórczo i przedstawił dowody jedynie na wybrane przez siebie elementy cenotwórcze, podczas gdy ppkt 5 wyraźnie wskazywał na obligatoryjne uwzględnienie w wyjaśnieniach wszelkich czynników cenotwórczych. Zabrakło m. in. kompleksowych wyjaśnień ze stosownymi dowodami na przedstawienie zasadności przyjętych kosztów pracy. Wykonawca winien wykazać koszty związane z wynagrodzeniami pracowników, w szczególności w zakresie obowiązku zatrudnienia pracowników na umowę o pracę wynikającym z przepisów prawa. Słusznie Przeciwnik Skargi (...)S.A. wskazał m. in. na koszty delegacji z uwagi, że siedziba Wykonawcy nie znajduje się w miejscu realizacji zamówienia, co niewątpliwie będzie rodziło takowe koszty. Co prawda Skarżący podnosił, iż posiada oddziały zamiejscowe znajdujące się bliżej R. niż siedziba Skarżącego, co nie zmienia faktu, że koszty delegacji (z dojazdem bliższym czy dalszym) pojawią się w trakcie realizacji zamówienia w odniesieniu chociażby do części pracowników. Dodatkowo Zamawiający w sposób prawidłowy pouczył Wykonawcę, że obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny spoczywa na Wykonawcy, zaś odrzuceniu, jako oferta z rażąco niską ceną, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny. Skarżący (...) S.A. zobowiązany był zatem na podstawie wezwania z dnia 21 września 2023 roku do wyjaśnienia udziału kosztów pracy w cenie całkowitej oferty, czy też założeń, na których się oparł ujmując te koszty w kalkulacji oferty wraz ze stosownymi dowodami. W wyniku powyższych rozważań za chybiony należało uznać omawiany zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP, albowiem Izba dokonała prawidłowej oceny zastosowanej formuły postępowania „zaprojektuj i wybuduj” oraz treści wezwania w kontekście ustaleń co do kosztów pracy przedstawionych w wyjaśnieniach Wykonawcy (...) S.A. Drugim zarzutem przedstawionym przez Skarżącego (...) S.A. był zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 532 ust. 1 ustawy PZP poprzez brak wszechstronnego rozważenia wyjaśnień (...) S.A. z dnia 28 września 2023 roku, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że (...) S.A. nienależycie wyjaśnił koszty pracy ujęte w cenie, wyjaśnienia w tym zakresie nie zostały uzupełnione żadnym dowodem oraz że koszty pracy nie zostały ujęte w kalkulacji ceny. Strony są zwolnione z obowiązku dowodzenia faktów powszechnie znanych oraz faktów znanych z urzędu, pomimo że mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Fakty powszechnie znane (notoryjne) to okoliczności, zdarzenia czynności lub stany, które powinny być znane każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi miejscowości, w której znajduje się siedziba sądu. Za powszechnie znane uważa się np. wydarzenia historyczne, polityczne, zjawiska przyrodnicze, procesy ekonomiczne lub zdarzenia normalnie i zwyczajnie zachodzące w określonym miejscu i czasie. Przede wszystkim jednak uznanie, że dany fakt jest faktem powszechnie znanym w znaczeniu procesowym należy do oceny sądu (zob. post. SN z 12.6.2019 r., II UK 226/18, Legalis). Za fakty powszechnie znane nie można natomiast uznać wpisów w księgach wieczystych ani informacji o danym fakcie zamieszczonych w prasie i Internecie ( tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17 marca 2016 r., II CSK 122/15, Legalis, Prawo zamówień publicznych. Komentarz red. Marzena Jaworska, Dorota Grześkowiak-Stojek, Julia Jarnicka, Agnieszka Matusiak, 2023, wydanie 5). Skarżący powoływał się na korzystanie przy sporządzaniu wyceny z cennika (...), tj. „Katalogu cen jednostkowych robót i obiektów inwestycyjnych” III kwartał 2023 roku opracowanego przez zespół specjalistów (...) sp. z o.o., który jest ogólnie dostępny. Skarżący twierdził, że jak powszechnie wiadomo, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 roku w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym, publikacja spełnia wszystkie warunki potrzebne do sporządzania kosztorysów i wycen w systemie zamówień publicznych. Powołana przez Skarżącego publikacja zawiera ceny jednostkowe robót inwestycyjnych w poziomie cen średniokrajowych rynkowych, które zostały opracowane na bazie normatywów z dostępnych na rynku katalogów z nakładami rzeczowymi: KNR; KNNR i innych oraz bazę obiektów modelowych inwestycyjnych, które prezentowane są tematycznie ułożonych działach w zależności od rodzaju budownictwa jakich dotyczą ( (...) ). Sam fakt powołania się na publikację branżową przy sporządzeniu kalkulacji ceny nie może stanowić dowodu na jej rzetelne i prawidłowe skonstruowanie. To materiały źródłowe wskazujące na to skąd możliwe jest uzyskanie takiej a nie innej ceny, takiego a nie innego kosztu mogą stanowić dowód na wysokość danego kosztu, nie zaś samo wskazanie swego rodzaju metodologii czy też kierunku wykonania obliczeń. Ponadto treści zawarte w powołanej publikacji nie sposób uznać za fakty powszechnie znane oceniając je przez pryzmat powołanego powyżej stanowiska doktryny i judykatury. Co więcej dokument stanowiący załącznik do wyjaśnień czyli „Wskaźniki”, wbrew twierdzeniom (...) S.A. nie przedstawiał szczegółowego wyjaśnienia odnośnie do przyjętych wskaźników. Dokument zawierał wycinki publikacji, na którą powoływał się Skarżący z komentarzem i wskazaniem, czy Skarżący przyjmuje ceny jednostkowe tam wskazane czy modyfikuje je w przyjęty przez siebie sposób. Przedstawione dane powinny zostać jednakże odniesione do założeń inwestycji przez pryzmat Specyfikacji Warunków Zamówienia, czyli chociażby do przewidywanych ilości zatrudnionych pracowników przy danej czynności czy zakresie planowanych prac, ilości przewidywanych roboczogodzin, kwalifikacji pracowników generujących stosowną wysokość wynagrodzenia. Koszty pracy w dokumencie „Wskaźniki” nie zostały przejrzyście przedstawione, stanowią niedookreśloną, niejasną część wskazanych kwot. Ponadto należy zgodzić się z Przeciwnikiem Skargi, że Zamawiający nie może bezrefleksyjnie przyjmować oświadczeń wykonawcy, skoro możliwym było złożenie innych dowodów. Dla przykładu zanonimizowanych umów o pracę. Istotnie nie wiadomo, czy osoby, których umowy zostaną przedstawione, będą nadal pracowały u Wykonawcy w czasie realizacji umowy o wykonanie zamówienia publicznego, ale dają one obraz tego na jakich warunkach wykonawca ustala warunki współpracy ze swoimi pracownikami oraz jak liczną kadrą może zarządzać. Tak więc nie doszło do naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 532 ust. 1 ustawy PZP, albowiem Izba zasadnie uznała, że Skarżący (...)S.A. nienależycie wyjaśnił koszty pracy ujęte w cenie. Kolejno przedstawiono zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny sprzecznej z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, tj. wyjaśnień (...) S.A. z dnia 28 września 2023 roku i załączonych do nich kalkulacji ceny i ofert podwykonawców, co doprowadziło do błędnego uznania, że (...) S.A. nie przedstawił żadnych dowodów o wynagradzaniu pracowników. Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska Skarżącego jakoby z wyjaśnień (...) S.A. z dnia 28 września 2023 roku i załączonych do nich kalkulacji ceny i ofert podwykonawców, jasno wynikało, że cena ofertowa zawiera wszystkie elementy, jakich żądał Zamawiający w warunkach zamówienia, w tym koszty robocizny w należytej wysokości. Nie wynika to z przedstawionych dokumentów. Wyjaśnienia Skarżącego w zakresie kosztów pracy są ogólnikowe i w gruncie rzeczy zasadzają się na stwierdzeniu, że Wykonawca potwierdził, że prowadzi działalność zgodnie z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Istotnie Skarżący wskazał, że koszty pracy i zabezpieczenia społecznego uwzględnione zostały w każdej pozycji kalkulacji ceny załączonej do wyjaśnień jako dowód i oparte zostały na: ogólnych wskaźnikach również uwzględnionych w kalkulacji ceny załączonej do wyjaśnień jako dowód, którą należy odczytywać wraz z załącznikiem pn. Wskaźniki, jak również na ofertach podwykonawców (...) S.A. załączonych do wyjaśnień jako dowody. Jednakże załączone kalkulacje i oferty podwykonawców nie wyodrębniają w sposób przejrzysty i kompleksowy kosztów pracy, a jedynie uwzględniają je w poszczególnych pozycjach, nie opisując szczegółowo o jakie koszty pracy chodzi i w jakiej wysokości – czy związane z wynagrodzeniem pracowników, kosztami zakwaterowania, zakupem specjalistycznej odzieży ochronnej itp. Sama deklaracja Skarżącego, że w przedstawionych pozycjach kalkulacji i ofert podwykonawczych zawarto koszty pracy w wysokości zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa nie stanowi wykazania tychże okoliczności. Jest to jedynie gołosłowne twierdzenie. Konsekwencją prawną wezwania do złożenia wyjaśnień w trybie art. 224 ust. 1 ustawy PZP jest bowiem powstanie domniemania faktycznego, że zamawiający ma do czynienia z rażąco niską ceną lub kosztem. Domniemanie zaoferowania rażąco niskiej ceny lub kosztu ma charakter wzruszalny, gdyż może zostać obalone przez wykonawcę składającego wyjaśnienia. W postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez zamawiającego ciężar dowodu spoczywa na wykonawcy i to on powinien obalić powyższe domniemanie stosownymi wyjaśnieniami. Przepis ten koreluje z regulacją właściwą dla rozkładu ciężaru dowodu w zakresie rażąco niskiej ceny lub kosztu w postępowaniu odwoławczym (art. 537 pkt 1 ustawy PZP) oraz w postępowaniu skargowym (art. 586 pkt 1 ustawy PZP) ( Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 721-722). Istotne jest, aby składane wyjaśnienia nie miały charakteru ogólnego. Celem składanych wyjaśnień jest bowiem stworzenie podstaw do stwierdzenia, że podejrzenie dotyczące rażąco niskiej oferty było nieuzasadnione. Na konieczność przedstawienia szczegółowych wyjaśnień dodatkowo wskazuje fakt, iż wykonawca zobowiązany jest nie tylko do sformułowania twierdzeń dotyczących ceny lub kosztu oferty, ale również do przedstawienia dowodów na ich poparcie, tak aby na ich podstawie zamawiający mógł zweryfikować złożone wyjaśnienia. Prawo zamówień publicznych nie określa katalogu dowodów, które wykonawca zobowiązany jest złożyć zamawiającemu w celu uzasadnienia racjonalności i rynkowej wyceny swojej oferty. Oznacza to więc, że każdy dowód, który w ocenie wykonawcy potwierdza stanowisko prezentowane w wyjaśnieniach, może okazać się przydatny i pomocny zamawiającemu przy dokonywanej ocenie. Zamawiający po otrzymaniu odpowiedzi na swoje wezwanie kierowane do wykonawcy w trybie art. 224 ust. 1 PZP powinien poddać ją bardzo gruntownej analizie. W pierwszej kolejności powinien ustalić, czy taką odpowiedź można w ogóle uznać za wyjaśniania składane przez wykonawcę w trybie art. 224 ust. 1 ustawy PZP ( Prawo zamówień publicznych. Komentarz red. Marzena Jaworska, Dorota Grześkowiak-Stojek, Julia Jarnicka, Agnieszka Matusiak, 2023, wydanie 5). Zdaniem Sądu Okręgowego w ramach przedmiotowego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prawidłowym byłoby uznanie przez Zamawiającego, iż wyjaśnienia Skarżącego (...) S.A. nie zawierały dowodów na sposób obliczenia kosztów pracy jako elementu cenotwórczego, a wskazywane przez Skarżącego dokumenty nie odnoszą się precyzyjnie do tejże kategorii. Omówiony zarzut naruszania art. 542 ust. 1 ustawy PZP oraz art. 522 ust. 1 ustawy PZP należało uznać za nienależycie uargumentowany. Jako czwarty wystosowano zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. Specyfikacji Warunków Zamówienia, wezwania Zamawiającego do złożenia wyjaśnień dotyczących zaoferowanej ceny z dnia 21 września 2023 roku, wyjaśnień (...) S.A. z dnia 28 września 2023 roku i wyprowadzenie z tego materiału dowodowego wniosków wewnętrznie sprzecznych. Sąd Okręgowy w ramach zakresu zaskarżenia – dotyczącego kosztów pracy – nie dostrzegł sprzeczności w rozumowaniu przeprowadzonym przez Krajową Izbę Odwoławczą na podstawie wezwania, wyjaśnień i Specyfikacji Warunków Zamówienia. Skład Orzekający uznał, że wyjaśnienia (...) S.A. były ogólne i nawet w zestawieniu z kalkulacją ceny nie dawały obraz sposobu, w jaki obliczył on cenę. Skarżący może i ujął stosowne koszty w kalkulacji czy wyjaśnieniach, ale wynika to jedynie z jego oświadczenia nie zaś z przedstawionych dokumentów. Na powyższą okoliczność Skarżący mógł przedstawić odpowiednie dowody czego jednakże nie uczynił. W zestawieniu z wezwaniem wyjaśnienia Wykonawcy nie czyniły zadość treści zobowiązania. Nawet gdyby uznać, że wezwanie było ogólne to nawet temu – w mniemaniu Wykonawcy ogólnemu wezwaniu – Wykonawca nie sprostał. Ponadto przedstawienie kosztów pracy przez Wykonawcę nie zasadzało się na wszystkich istotnych elementach zamówienia, możliwych do weryfikacji na etapie składania ofert na podstawie Specyfikacji Warunków Zamówienia w szczególności określonych w Programie Funkcjonalno-Użytkowym. Z kolei podkreślić należy ponownie, że treść wezwania wskazywała na elementy, których wyjaśnienia Zamawiający żąda obligatoryjnie i nie sposób uznać, że budziło ono wątpliwości co do zgodności z zasadami rządzącymi postępowaniem o udzielnie zamówienia publicznego. Natomiast gdyby takowe rzeczywiście się pojawiły, to jak już wyżej wskazano, wtedy to czynność wezwania do złożenia wyjaśnień powinna być wtedy przedmiotem odwołania. Nie mniej jednak nawet ogólne, zasadzające się na przepisach Prawa zamówień publicznych wezwanie Zamawiającego w stosunku do profesjonalnego wykonawcy, który jest uczestnikiem tego typu zamówień publicznych, gdzie wskazywany jest przepis, który osadza przedmiotowe wezwanie w kategorii badania rażąco niskiej ceny, wskazane jest jak szeroki to jest zakres, gdzie jest obowiązek wykazania okoliczności dokumentacją oraz wskazany jest rygor należałoby uznać prawidłowe. Co więcej w przypadku dość ogólnego wezwania do złożenia wyjaśnień rażąco niskiej ceny wykonawca, przygotowując odpowiedź na takie wezwanie, ma szerokie możliwości co do sposobu wyboru argumentacji służącej obronie swojej oferty. W przedmiotowym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego Zamawiający pozostawił swobodę w doborze dowodów jakie mógł przedstawić Skarżący, ale winny to być niewątpliwie dowody wykazujące określone koszty. Należało by też zwrócić uwagę, że sposób sformułowania wezwania koreluje z formułą postępowania „zaprojektuj i wybuduj”, gdzie wykonawcy mają w pewnym zakresie (ograniczonym zapisami SWZ w tym PFU) swobodę co do tworzenia oferty, a tym samym kalkulacji. Niewątpliwie zatem takie skonstruowanie wezwania przez Zamawiającego w realiach przedmiotowego postępowania czyni zadość jednej z naczelnych zasad zamówień publicznych, a więc zasadzie proporcjonalności. Dlatego też, odwoływanie się tylko do tego, że Wykonawca nie został szczegółowo wezwany do wykazania określonych kosztów w ofercie w ocenie Sądu jest niewystarczające do usprawiedliwienia złożenia tak nieprecyzyjnych wyjaśnień. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Krajowej Izby Odwoławczej, że (...) S.A. nienależycie wyjaśnił koszty pracy ujęte w cenie oferty, nie uzupełnił ich żadnym dowodem, nie przedstawił udziału kosztów pracy w cenie całkowitej oferty czy założeń, nie ujął w kalkulacji oferty wynagradzania pracowników w sposób zgodny z przepisami pracy. W świetle regulacji zawartej w ar. 224 ust. 5 oraz ust. 3 w zw. z ust. 4 nie sposób uznać, że Zamawiający jedynie oczekiwał potwierdzenia przez (...) S.A., że będzie on działał w zgodzie z przepisami prawa pracy w ramach zaoferowanej ceny. Jak już wyżej przedstawiono przy zamówieniu realizowanym w formule „zaprojektuj i wybuduj” możliwe jest określenie tych kosztów przy uwzględnieniu założeń Specyfikacji Warunków Zamówienia w tym Programu Funkcjonalno-Użytkowego. Wręcz pożądanym jest, aby na etapie kalkulowania ceny zryczałtowanej Wykonawca rzetelnie i holistycznie zebrał elementy cenotwórcze, tak aby zamówienie było możliwe do realizacji, a przy tym rentowne dla samego Wykonawcy, zaś sama oferta konkurencyjna. Przyjęcie w ofercie wynagrodzenia ryczałtowego wcale nie powoduje, że cena nie musi być skalkulowana w sposób realny. Sposób realizacji zamówienia w formule „zaprojektuj i wybuduj” nie powoduje, że cena oferty może być oderwana od przedmiotu zamówienia albo bliżej nieustalona na etapie składania ofert. Skoro bowiem wykonawca cenę tę kalkuluje w momencie składania oferty, to powinien sposób tej kalkulacji przedstawić w ramach wyjaśnień ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 października 2020 roku, sygn. akt XXIII Ga 1131/20). (...) S.A. mógł bazować na wskaźnikach, jedynie pomocniczo, jako drogowskaz do przyjętych kosztów jednostkowych, natomiast wykazanie kosztów winno odbywać się za pomocą stosownych dowodów. Jako przykłady dowodów na potwierdzenie wysokości przyjętych w kalkulacji kosztów pracy należy wskazać: wewnętrzne dokumenty spółki dotyczące zarządzania, zanonimizowane umowy o pracę pracowników długofalowo zatrudnionych lub przewidzianych do oddelegowania do realizacji danego zamówienia, umowy cywilnoprawne ze specjalistami, dokumenty potwierdzające regulowanie przez wykonawcę składek odprowadzanych w związku z zatrudnieniem pracowników na umowę o pracę, certyfikaty posiadane przez zatrudnionych pracowników, dokumenty wskazujące na koszty delegacji – transportu czy też zakwaterowania pracowników, informacje kadrowe o pracownikach stale współpracujących z Wykonawcą w zakresie posiadanych przez nich kwalifikacji, dokumenty dotyczące podobnych uprzednio wykonanych realizacji z wykazaniem jak w tych przedsięwzięciach ostatecznie ukształtowały się koszty pracy. Wykonawca przedkładając dowody winien także wyjaśnić jak okoliczności w nich zawarte wpływają na kształtowanie się kosztów pracy. Dla zobrazowania wskazać można, że zatrudnienie na umowę o pracę wysoko wykfalifikowanych pracowników może wpływać na koszty pracy. Gdy pracodawca nie musi szukać wykfalifikowanej kadry w momencie realizacji zamówienia, bo zatrudnia osoby z odpowiednimi umiejętnościami, to okoliczność ta niewątpliwie jawi się jako obniżająca koszty pracy. Wykonawca miał czas na negocjacje warunków pracy z pracownikami, nie podejmował decyzji o zatrudnieniu kadry pod presją czasu wynikającą z zawartej umowy z Zamawiającym. Pomocnym mógłby w tej sytuacji okazać się dokument od pracownika wykonawcy bądź od firm zajmujących się rekrutacją pracowników wskazujący na jakim poziomie kształtują się wynagrodzenia pracowników na danym stanowisku obecnie na rynku, co w zestawieniu z wykazem wysokości wynagrodzeń u wykonawcy pozwoliłoby na realne wskazanie przewidywanych oszczędności. Także dokument dotyczący kosztów związanych z rekrutacją pracowników, w tym przypadku wskazywałby na realną oszczędność. Sąd Okręgowy jednakże w tym miejscu chce z całą mocą podkreślić, że wskazywane okoliczności na wysokość kosztów pracy muszą wynikać w pierwszej kolejności z przedstawionych dokumentów, a następnie koniecznym jest przedstawienie przez wykonawcę wpływu tych okoliczności na wysokość kosztów. Dopiero takie wykazanie należy uznać za spełnienie obowiązku wykonawcy wynikającego z art. 224 ust. 5 ustawy PZP. Akceptacja ogólnych oświadczeń wykonawcy prowadziłaby do wypaczenia procedury wyjaśnień prowadzonych w trybie art. 224 ust. 1 ustawy PZP. Przepisy art. 542 ust. 1 ustawy PZP oraz art. 522 ust. 1 ustawy PZP także w powyższym zestawieniu nie zostały naruszone, albowiem Izba w zakresie kosztów pracy dokonała spójnej interpretacji wezwania, wyjaśnień oraz Specyfikacji Warunków Zamówienia. Jako ostatni Skarżący (...) S.A. wystosował zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP poprzez ich wadliwe zastosowanie i uznanie, że (...) S.A w sposób nienależyty wyjaśnił koszty pracy ujęte w cenie oferty, skutkiem czego Zamawiający odrzucił ofertę (...) S.A.. Jak stanowi art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP Zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli zawiera rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia. Z kolei stosownie do art. 224 ust. 6 ustawy PZP odrzuceniu, jako oferta z rażąco niską ceną lub kosztem, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny lub kosztu. Wykonawca składający wyjaśnienia musi udowodnić, że cena lub koszt jego oferty nie są rażąco niskie, jeśli jednak tego nie uczyni, jest to równoznaczne z potwierdzeniem, że oferta zawiera rażąco niską cenę lub koszt i podlega odrzuceniu m.in. na podstawie art. 224 ust. 6 ustawy PZP. Ustawodawca zakłada, że wykonawcy biorący udział w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego są profesjonalistami, stąd składane przez nich wyjaśnienia muszą cechować się podwyższonym miernikiem staranności. Niespełnienie tego warunku powoduje, że ponoszą oni negatywne skutki niewykazania zasadności swoich twierdzeń co do tego, że zaoferowana cena lub koszt nie są rażąco niskie. Badając ofertę pod kątem wystąpienia rażąco niskiej ceny lub kosztu, zamawiający weryfikuje zaoferowaną cenę lub koszt w kontekście wyjaśnień wykonawcy. Nie jest możliwe odrzucenie oferty tylko i wyłącznie na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP, gdyż odrzucenie oferty z powodu rażąco niskiej ceny lub kosztu może nastąpić wyłącznie po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego mającego na celu obalenie domniemania wystąpienia rażąco niskiej ceny lub kosztu. Jeżeli wykonawca nie złoży wyjaśnień – przy czym za niezłożenie wyjaśnień w rozumieniu art. 224 ust. 6 ustawy PZP należy uznać również złożenie wyjaśnień lakonicznych – lub złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie doprowadziły do obalenia tego domniemania, oferta podlega odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP ( Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 722). Wykonawca, który nie składa wyjaśnień w przedmiocie rażąco niskiej ceny, lub którego wyjaśnienia w sposób przekonujący nie wykazują bezzasadności takiego zarzutu, musi liczyć się z tym, że jego oferta zostanie odrzucona ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 października 2020 roku, sygn. akt XXIII Ga 1131/20). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, iż Krajowa Izba Odwoławcza zasadnie uznała, że wyjaśnienia w zakresie kosztów pracy złożone przez Wykonawcę (...) S.A. w ramach procedury prowadzonej przez Zamawiającego na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy PZP były zbyt ogólne i niepoparte dowodami i dlatego zasadnie uznała, że nie zostały złożone. Zatem twierdzenia w zakresie poprawności ceny nie zostały wykazane, a Izba słusznie nakazała odrzucić ofertę tegoż Wykonawcy na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP. Na brak zasadności zarzutów dotyczących odrzucenia oferty Skarżącego, z uwagi na rażąco niską cenę istotne znaczenie ma fakt, iż Skarżący nie podołał ciężarowi dowodowemu w przedmiocie wykazania braku rażąco niskiej ceny. Wykonawca (...) S.A. w toku postępowania odwoławczego próbował podejmować próby wykazania, że oferta nie zawiera cech rażąco niskiej ceny. Przepisy prawa zamówień publicznych wprost nakładają na wykonawcę, który został wezwany do złożenia wyjaśnień, obowiązek wykazania, że złożona przez niego oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny. Złożone przez wykonawcę wyjaśnienia w zakresie ceny oferty lub kosztu, lub ich istotnych części składowych, winny być konkretne, wyczerpujące i rozwiewające wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w specyfikacji lub wynikającymi z odrębnych przepisów. To na wykonawcy bowiem ciąży obowiązek wykazania, jakie obiektywne czynniki pozwoliły mu na obniżenie ceny oferty oraz w jakim stopniu dzięki tym czynnikom cena oferty została obniżona. Jednocześnie wskazać należy, iż sytuacja prawna wykonawcy, który w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego do złożenia wyjaśnień, w tym dowodów, w przedmiocie rażąco niskiej ceny, w ogóle ich nie złożył oraz wykonawcy, który złożył wyjaśnienia ogólnikowe i niepoparte dowodami, jest taka sama. W obu bowiem przypadkach oferta wykonawcy podlega odrzuceniu ( tak też: Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z dnia 19 maja 2016 roku, sygn. akt KIO 722/16). Wykonawca wezwany do złożenia wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny zobowiązany jest wskazać co spowodowało obniżenie ceny, jak również podać jakie czynniki faktycznie wpłynęły na jej obniżenie. Udzielone wyjaśnienia mają bowiem potwierdzić, iż złożona oferta jest rzetelnie przygotowana, a cena prawidłowo oszacowana. Tymczasem (...) S.A. udzielił ogólnikowych wyjaśnień, nie przedstawiając przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie podniesionych w wyjaśnieniu argumentów. Niedostateczne wyjaśnienia stanowią podstawę odrzucenia oferty, gdyż same wyjaśnienia, a tym bardziej zawierające niekonkretne i ogólnikowe stwierdzenia można uznać za niezłożone, ponieważ to na wykonawcy spoczywa obowiązek złożenia wyczerpujących wyjaśnień ( tak też: Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z dnia 4 czerwca 2013 roku, o sygn. akt KIO 1187/13). Wskazówką dla wykonawcy składającego wyjaśnienia winien być art. 224 ust. 6 ustawy PZP w którym jest mowa nie tylko o złożonych wyjaśnieniach, ale również o dowodach na ich potwierdzenie. Informacje i dowody przedstawione przez wykonawcę muszą być znane Zamawiającemu na konkretnym etapie postępowania przetargowego celem umożliwienia mu podjęcia decyzji co do ewentualnego przyjęcia oferty lub jej odrzucenia, a nie w toku postępowania odwoławczego przed Krajową Izbą Odwoławczą ( Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 października 2022 roku, sygn. akt XXIII Zs 65/22). Podsumowując nie zasługiwał na aprobatę także zarzut naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP. W świetle przytoczonych ustaleń i wniosków, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uznania zasadności zarzutów podniesionych przez Skarżącego (...) S.A., co na podstawie art. 588 ust. 1 ustawy PZP musiało skutkować oddaleniem skargi jako bezzasadnej (pkt I, ppkt 2). Na podstawie art. 589 ust. 1 ustawy PZP zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, Sąd Okręgowy kosztami postępowania skargowego obciążył Skarżącego – Wykonawcę(...) S.A., jako stronę przegrywającą. Koszty postępowania wywołanego wniesieniem skargi, poniesione przez Przeciwnika Skargi – Wykonawcę (...) S.A. sprowadzają się do kwoty wynagrodzenia reprezentującego go radcy prawnego w kwocie 3 600,00 zł ustalonej na podstawie § 14 ust. 2a pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 98 § 1 1 k.p.c. koszty zostały przyznane wraz odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty. W rezultacie Sąd zasądził od (...) spółki akcyjnej w S. na rzecz (...) spółki akcyjnej w S. 3 600,00 zł tytułem kosztów postępowania skargowego wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt I ppkt 3). Przechodząc do sprawy o sygn. akt XXIII Zs 15/24, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że skarga Wykonawcy (...) spółki akcyjnej w S. okazała się słuszna w całości i skutkowała zmianą Wyroku Krajowej Izby Odwoławczej w zaskarżonej części, w której Izba oddaliła odwołanie. Przedmiotowa skarga dotyczyła zaskarżenia punktu 3 Wyroku Krajowej Izby Odwoławczej oddalającego odwołanie. Izba oddaliła odwołanie w zakresie zarzutu numer 1 co do innych niż koszty pracy czynników cenotwórczych, a także w zakresie zarzutu numer 2 odwołania tj. zarzutu naruszenia art. 16 pkt 1 i 2 ustawy PZP w zw. z naruszeniem art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy PZP przez zaniechanie odrzucenia oferty złożonej przez (...) S.A., mimo, że jej treść jest niezgodna z warunkami zamówienia – z wyłączeniem prac projektowych oraz zarzutu numer 6 odwołania tj. art. 16 pkt 1 i pkt 2 ustawy PZP w zw. z naruszeniem art. 239 ust. 1 i ust. 2 ustawy PZP przez bezpodstawne dokonanie wyboru oferty Wykonawcy (...)S.A. Skarżący (...) S.A. w pierwszej kolejności wystosował zarzuty naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania jego oceny sprzecznej z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, tj.: Specyfikacji Warunków Zamówienia, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że Uczestnik nie był zobowiązany do wyjaśnienia wszystkich kosztów składających się na całkowitą cenę oferty i złożenia adekwatnych dowodów potwierdzających realność i rynkowość ceny. W tym miejscu należy odwołać się do poczynionych powyżej rozważań na temat formuły przedmiotowego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego czyli „zaprojektuj i wybuduj”, które pozostają aktualne także w zakresie pozostałych elementów cenotwórczych do których wyjaśnienia wezwany był Przeciwnik Skargi (...) S.A. (zatem nie tylko do kosztów pracy, których dotyczyła skarga o sygn. XXIII Zs 11/24). Prowadzenie postępowania w formule „zaprojektuj i wybuduj” oraz ryczałtowy charakter ceny przesądzają o tym, że wykazanie realności ceny wymaga zaprezentowania przez wykonawcę założeń przyjętych do kalkulacji i uwzględnionych rodzajów ryzyka, którymi realizacja zamówienia - ze względu na wskazaną wyżej formułę - jest szczególnie obarczona. Okoliczność, że na etapie kalkulacji ceny obiekt nie jest jeszcze zaprojektowany, nie może przecież świadczyć o tym, że podstawy i założenia przyjęte do kalkulacji nie zostały poddane analizie i opracowaniu, a zaoferowana cena jest wynikiem dowolnej decyzji wykonawcy. Również ryczałtowy charakter ceny nie oznacza, że wykonawca jest zwolniony z jej prawidłowej kalkulacji i z obowiązku wykazania jej realności. Jeżeli wykonawca rzetelnie skalkulował cenę oferty, to musiał tę kalkulację oprzeć na szczegółowych analizach i założeniach, które w wyjaśnieniach powinien ujawnić (por. Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 15 czerwca 2020 roku, KIO 981/20, LEX nr 3043855). W wyjaśnieniach (...) S.A. znajdujemy oświadczenie, że cena ofertowa zawiera wszystkie elementy, jakich Zamawiający żądał od Wykonawców na etapie całego postępowania przetargowego oraz że cena podana w ofercie jest ceną ofertową sporządzoną na podstawie wszystkich materiałów przetargowych: PFU wraz z załącznikami i późniejszymi zmianami, projektem umowy, odpowiedziami na pytania udzielonymi przez Zamawiającego w trakcie przetargu. Wykonawca (...) S.A. podkreślił, że opracowując ofertę w przedmiotowym postępowaniu procedował zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi normami prawa, dobrymi zwyczajami handlowymi, najlepszą wiedzą z zakresu robót budowlanych, stanowiących przedmiot zamówienia, wynikami analizy uwarunkowań rynkowych, własnym doświadczeniem, jak również racjonalnym rachunkiem ekonomicznym, obejmującym kalkulację kosztów i przychodów na poziomie dającym rękojmię opłacalności przedsięwzięcia. W dalszej części wyjaśnień wskazano jedynie opisowo na posiadane doświadczenie i prowadzenie działalności zgodnie z prawem oraz dokonanie kalkulacji zgodnie z dokumentami zamówienia. Zasadnym w tym miejscu byłoby przedstawienie poszczególnych elementów cenotwórczych z dowodami i wyjaśnieniami, skąd wynika przyjęta cena. Należałoby odnieść posiadane doświadczenie do poszczególnych pozycji z wyjaśnieniem w jakim stopniu wpływają na kształtowanie ceny. Dokument załączony przez Wykonawcę (...) S.A. pod nazwą „(...)” zawiera bardzo ogólną i skrótową kalkulację ceny. Na jego podstawie nie sposób uznać czy wszystkie elementy jakie zostały przewidziane w Specyfikacji Warunków Zamówienia zostały uwzględnione. Podanie globalnej kwoty pewnych zgrupowanych przez Wykonawcę (...) S.A. w jednej pozycji prac nie zwalniało Wykonawcy od ujawnienia szczegółów, jak taka globalna kwota jest wyliczona i co się na nią składa. Bez takiego rozbicia i ujawnienia założeń elementów składowych, podawana przez Wykonawcę kwota jest jedynie niewiele znaczącą liczbą. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Krajowej Izby Odwoławczej, że Zamawiający nie wezwał wprost Wykonawcy (...) S.A. do wyjaśnienia cen poszczególnych, szczegółowo określonych elementów przedmiotu zamówienia. Sąd Okręgowy nie tracił z pola widzenia, że to treść dokumentacji przetargowej warunkowała kształt sporządzenia rzetelnej kalkulacji, a tym samym kształt w jakim przedstawione winny być wyjaśnienia w zakresie rażąco niskiej ceny. I tym samym Sąd Okręgowy doszedł do odmiennych wniosków niż Izba uznając, że nieuwzględnienie elementów wynikających z dokumentacji przetargowej należało uznać za sporządzenie kalkulacji nie wykazującej wszystkich niezbędnych czynników cenotwórczych oferty, czego żądał obligatoryjnie w punkcie 5 wezwania z dnia 21 września 2023 roku Zamawiający. W konsekwencji należało uznać, że Wykonawca (...) S.A. nie przedstawił dowodów obalających domniemanie rażąco niskiej ceny, co powinno skutkować odrzuceniem jego oferty. Zasadny okazał się więc zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP w zakresie nieprawidłowych wniosków poczynionych przez Krajową Izbę Odwoławczą na temat pozostałych elementów cenotwórczych zawartych w wyjaśnieniach rażąco niskiej ceny. Kolejno Skarżący (...) S.A. podniósł zarzut naruszenia art. 542 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 552 ust. 1 ustawy PZP, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego tj. w zakresie, w jakim Specyfikacja Warunków Zamówienia (w tym PFU) poprzez opis przedmiotu zamówienia wymagała uwzględnienia w cenie: kosztów wykonania zadaszenia trybun, kosztów związanych z wykonaniem sieci sanitarnych, kosztów związanych z wykonaniem dróg i parkingów, kosztów płytek i wykładzin dla dwóch kondygnacji, kosztów sufitów podwieszanych, kosztów wind, kosztów elewacji budynku wraz z ociepleniem, kosztów ubezpieczenia budowy, rękojmi i gwarancji, zabezpieczenia należytego wykonania umowy, kosztów ogólnych, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że (...) S.A. należycie wyjaśnił i ujął ww. koszty w piśmie z dnia 28 września 2023 roku i w cenie, oraz że w tym zakresie złożył Zamawiającemu adekwatne dowody przy piśmie z dnia 28 września 2023 roku. Stosownie do treści rozdziału III pkt 4 ppkt 4.1. Specyfikacji Warunków Zamówienia szczegółowy opis przedmiotu zamówienia określa Program Funkcjonalno-Użytkowy. W rozdziale 4. Programu Funkcjonalno-Użytkowego (Ogólne właściwości funkcjonalno-użytkowe) w pkt 4.1.1.6 Zadaszenie widowni wskazano: „Zadaszenie trybun należy projektować i wykonać zgodnie z koncepcją w konstrukcji stalowej przekrytej poliwęglanem o przezierności min. 50 %. Należy stosować nowoczesne i estetyczne rozwiązania konstrukcyjne, umożliwiające przekrycie całości widowni, począwszy do pierwszego, wewnętrznego (od strony płyty boiska) rzędu trybun. Pokrycie dachowe należy wykonać z poliwęglanu komorowego, trwałego, odpornego na zmienne warunki atmosferyczne, nieprzepuszczającego wody, gwarantującego jednocześnie odpowiednie nasłonecznienie naturalnej nawierzchni płyty boiska (analiza nasłonecznienia). Konstrukcja zadaszenia powinna umożliwiać podwieszenie do jego konstrukcji niezbędnych urządzeń i instalacji, w tym przede wszystkim oświetlenia, nagłośnienia, telebimów wraz z odpowiednim, wymaganymi do prawidłowej obsługi tych urządzeń pomostami technicznymi; żadne nie mogą ograniczać widoczności. Wymaga się aby zadaszenie trybun było ciągłe wokół areny stadionu zgodnie z koncepcją programowo-przestrzenną – załącznik nr 8, Części informacyjnej PFU.”. Niewątpliwie koszt wykonania zadaszenia trybun był istotnym kosztem, który należało uwzględnić w cenie oferty. (...) S.A. odniósł się do zadaszenia w kalkulacji ceny w pozycji „Konstrukcja stalowa + zadaszenie”. Oparto wskazaną tam kwotę na ofercie podwykonawcy (...). Koszt ten, co prawda został uwzględniony w cenie, jednakże nie wiadomo w jakiej wysokości. Wykonawca nie sprostał ciążącemu na nim obowiązkowi wykazania tej pozycji w kosztorysie ujmując ją zbiorczo i traktując wezwanie Zamawiającego w sposób uproszczony przedstawiając niejasne kalkulacje. Przechodząc do kosztów związanych z wykonaniem sieci sanitarnych, podkreślenia wymaga, że stosownie do rozdziału 2 pkt 2.4 PFU projektowany Stadion należy lokalizować w miejscu istniejącego obiektu, zasadniczo zachowując dotychczasowy układ lokalizacyjny obiektu. Nie przewiduje się zachowania istniejącej murawy oraz innych nawierzchni sportowych. Wszystkie elementy projektowane i wykonane , muszą być zrealizowane z materiałów nowych , o określonych w PFU i Dokumentacji projektowej parametrach. W ramach realizacji przewiduje się wykonanie m. in. następujących robót budowlanych: - roboty instalacyjne przyłącza kanalizacji sanitarnej do obiektu; - roboty instalacyjne przyłącza ciepłowniczego do obiektu; - roboty instalacyjne przyłącza zasilania elektroenergetycznego do obiektu; - roboty instalacyjne zewnętrznej instalacji kanalizacji deszczowej wraz z przyłączem do sieci istniejącej; - roboty instalacyjne zewnętrznej sieci ciepłowniczej wraz z węzłem ciepłowniczym dla ogrzewania obiektu i nawierzchni boiska piłkarskiego; - roboty instalacyjne przyłącza i zewnętrznej instalacji kanalizacji teletechnicznej dla terenu przedsięwzięcia wraz z lokalizacją węzłów. Wskazany zakres prac nie został szczegółowo uwzględniony w kalkulacji przedstawionej przez Wykonawcę (...) S.A. Można jedynie domniemywać, czy i gdzie Wykonawca chciał uwzględnić te wprost wynikające z PFU koszty tj. w pozycji 6 „Część budowlana + instalacje sanitarne”. Jako dowód powołano się na tabelę „Wycena wskaźnikowa”. Tabela ta nie określa szczegółowo tj. adekwatnie do zakresu czynności wskazanych w PFU jak rozkłada się koszt instalacji sanitarnych w rozłożeniu na szczegółowe wymagane do uwzględnienia roboty. Ponadto jako podstawę ustalenia kwoty przypisanej do instalacji sanitarnych wskazano „Wskaźnik”. Dokument ten stanowi: „Instalacje sanitarne - Wycena zgodnie z Katalogiem dla tej pozycji wynosi 349,03 zł w przeliczeniu na m2 powierzchni użytkowej. W przypadku stadionu instalacje będą w pewnych zakresach bardziej skomplikowane. Na podstawie ustaleń z działem instalacyjnym, analizie poszczególnych rozwiązań dla takiego obiektu oraz doświadczeń własnych przy realizacji tego typu obiektów sportowych Wykonawca dokonał zwiększenia wyceny przedmiotowej pozycji przyjmując wartość 402,13 zł/m