kc z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, co musi zostać wykazane przez proferenta ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2021 roku sygn. akt II Ca 1485/20, publ. LEX nr 3183739). Stosownie do treści art.
kc, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Judykatura jednolicie przyjmuje, że w rozumieniu przywołanej regulacji prawnej „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Określenie „rażąco” należy przy tym interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków, a oceny tej nie należy ograniczać do kwestii czysto ekonomicznych, lecz uwzględniać również i inne okoliczności, jak np. niewygodę, na jaką konsument został narażony, mitręgę, stratę czasu. Przy ocenie dysproporcji świadczeń w zobowiązaniach wzajemnych należy brać zaś pod uwagę nie tylko formalną równość praw i obowiązków stron, ale i równość materialną. „Działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się zaś w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta czy wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Do dobrych obyczajów, uczciwości kupieckiej zalicza się przede wszystkim wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowne w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. Jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014 roku sygn. akt VI ACa 1733/13, publ. LEX nr (...), wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 24 sierpnia 2018 roku sygn. akt II Ca 575/18, publ. LEX nr 2571808, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 lipca 2021 roku sygn. akt I ACa 674/21, publ. LEX nr 3231525, wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 30 listopada 2016 roku sygn. akt II Ca 1437/16, publ. LEX nr 2382209). Na gruncie umowy pożyczki świadczeniem głównym jest kwota pożyczki, przy czym z punktu widzenia pożyczkodawcy chodzi o udostępnienie określonej kwoty środków pieniężnych do korzystania na ustalony cel, co dla pożyczkobiorcy równoznaczne jest z następczym obowiązkiem zwrotu po upływie ustalonego w umowie okresu czasu. Z kolei pozostałych świadczeń przewidzianych w umowie pożyczki, a w szczególności prowizji, stanowiących wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki nie można uznać za świadczenie główne w rozumieniu art.
akt III CZP 43/20, publ. LEX nr 324682). Jest tak między innymi dlatego, że zastrzeżenie prowizji w umowie nie jest jej konstytutywnym elementem przedmiotowym. Poza tym co do zasady typowym wynagrodzeniem dla pożyczkodawcy z tytułu korzystania z jego kapitału przez pożyczkodawcę są odsetki, nie zaś prowizja, będąca niczym innym jak odzwierciedleniem kosztów zawarcia samej umowy. Według art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei art. 385 2 kc stanowi, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W ocenie Sądu konstrukcja umowy pożyczki nr (...) jednoznacznie wskazuje, że została ona zawarta pomiędzy konsumentem (pozwanym) a powodem, który jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie udzielania pożyczek stosującym w ramach swojej działalności wzorce umowne (formularze) i czerpiący z tego tytułu dochody. Okoliczności te pozwalają zaś uznać, że pozwany nie miał rzeczywistego wpływu na treść postanowień zawieranej umowy pożyczki. O możliwości wpływu nie może bowiem świadczyć jego zgoda, czy też możliwość zapoznania się z treścią udostępnionych dokumentów. Tym bardziej, że powód nie zdołał udowodnić okoliczności przeciwnej. W treści umowy pożyczki nr (...) ustalono, że całkowita kwota do zapłaty z tytułu zawarcia przedmiotowej umowy wynosi 7.679,84 złotych, przy czym składa się na nią kwota 4.000 złotych tytułem udostępnionego pozwanej kapitału, kwota 2.780 złotych tytułem prowizji oraz kwota 899,84 złotych tytułem odsetek naliczonych za okres obowiązywania umowy, zaś czas obowiązywania pożyczki określony został na okres 18 miesięcy. Następnie strony w ramach planu spłaty wydłużyły okres obowiązywania umowy o 2 miesiące, tj. do grudnia 2023 roku, a także ustaliły, że pozwany winien spłacać zobowiązanie w 10 miesięcznych ratach po 401,62 złotych, płatnych 28-dnia każdego miesiąca, począwszy od marca 2023 roku do grudnia 2023 roku. Analiza umów wskazuje, że poprzednik prawny powoda ustalił prowizję w wysokości dopuszczalnej w myśl art. 36a ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Niemniej jednak zauważyć należy, że ustalona przez niego prowizja w kwocie 2.780 złotych stanowi 69,50 % kwoty pożyczki udostępnionej pozwanemu. Jednocześnie po dokonaniu weryfikacji postanowień umownych pożyczki przedłożonej do akt zauważyć należy, że pożyczkodawca nie wskazał w niej, w jaki sposób wyliczona została prowizja na poziomie 2.780 złotych. W dokumentach dotyczących umowy pożyczki nr (...) nie określono składników prowizji, a więc tego co składa się na jej całkowitą wysokość. W ocenie Sądu określenie wysokości kwoty prowizji w sposób ryczałtowy, bez odzwierciedlenia w rzeczywistych kosztach ponoszonych przez pożyczkodawcę budzi uzasadnione wątpliwości i ma charakter czysto fikcyjny. W takich przypadkach nie sposób jest bowiem ustalić, czy wysokość wynagrodzenia prowizyjnego znajduje odzwierciedlenie w kosztach, jakie w rzeczywistości poniósł pożyczkodawca w związku z udzieleniem pożyczki, czy też została określona przez pożyczkodawcę nacechowany dowolnością. Brak możliwości zbadania tego stanu rzeczy wskazuje zaś na zaburzenie równowagi kontraktowej stron oraz powstanie nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. W świetle poczynionych ustaleń oraz przywołanych rozważań prawnych, Sąd uznał, że postanowienia umowy pożyczki nr (...) obejmujące prowizję stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Uwzględniając zaś okoliczność w postaci spłaty pożyczki dokonanej przez pozwanego w łącznej kwocie 4.396,52 złotych, która to kwota pokryła kapitał główny w kwocie 4.000 złotych, jak i część odsetek (które obejmowały również kwotę nienależnej prowizji), stwierdzić należało brak podstaw do uwzględnienia dochodzonego pozwem roszczenia. Mając powyższe na uwadze – na podstawie art. 720 kc i art.
O kosztach procesu orzeczono w punkcie II wyroku – stosownie do jego wyniku – na podstawie art. 98 § 1 i 1 1 i 3 kpc w zw. § 15 ust. 1 i w zw. § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokatów ( tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1964), zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. /-/ sędzia Krzysztof Połomski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.