Kkw), a niektóre zakłady karne ograniczyły w wewnętrznych regulaminach prawo do korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego raz w tygodniu, przy czym skarżący poruszyli w skargach kwestie osadzenia w zakładach karnych znajdujących się daleko od miejsca zamieszkania, co było przyczyną dodatkowo utrudniającą kontakt z rodziną i Sąd I instancji nie uwzględnił, iż ww. decyzją ETPCz na podstawie art. 35 ust. 3 Konwencji uznano te skargi za niedopuszczalne oraz decyzją łączoną je odrzucono, a także wskazano, iż stan faktyczny w nich zawarty nie wskazuje na wystąpienie jakiegokolwiek naruszenia praw i wolności zapisanych w Konwencji i jej protokołach, a tym samym uzasadnione jest twierdzenie w niniejszej sprawie, iż zgodnie z wykładnią art. 8 Konwencji przeprowadzoną przez ETPCz wbrew twierdzeniu Sądu I instancji stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie sądowej, w tym kwestie możliwości utrzymywania przez powoda kontaktu z osobami bliskimi i rodziną w ZK K. za pomocą rozmów telefonicznych jeden raz w tygodniu po 17.09.2022 r. nie naruszyły art. 8 Konwencji i w okresie osadzenia powoda w ZK K. nie naruszone było jego prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, a działania strony pozwanej w tym zakresie wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie były bezprawne; 2. błędną wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji, gdyż Sąd I instancji pominął przy wykładni art. 8 ust. 1 Konwencji treść art. 8 ust. 2 Konwencji, a w niniejszej sprawie interpretacja art. 8 ust. 1 Konwencji w zakresie prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego powoda w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności wymaga uwzględnienia treści art. 8 ust. 2 Konwencji, który dopuszcza ingerencję władzy publicznej w korzystanie z prawa określonego w art. 8 ust. 1 Konwencji w drodze ustawowej, którą w przypadku niniejszej sprawy sądowej jest ustawa Kodeks karny wykonawczy, w tym art.
Kkw i art.
§ la Kkw, przy czym ustawowe ograniczenia oraz zasady w zakresie korzystania z różnych form kontaktu z osobami bliskimi i rodziną przez osoby osadzone w zakładach karnych są określone w Kkw i nie mogą być dowolnie rozszerzane, z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, co określa art. 8 ust. 2 Konwencji, a także Sąd I instancji pominął przy wykładni art. 8 Konwencji treść postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie III Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (dalej w skrócie jako Sąd Penitencjarny w O.) z dnia 23.11.2022 r. (sygn. akt III Kow 2902/22/s) oraz jego uzasadnienie, które zostało załączone do pozwu oraz odpowiedzi na pozew i dotyczyło powoda, w którym to orzeczeniu Sąd Penitencjarny nie stwierdził naruszenia art. 8 Konwencji oraz działania bezprawnego strony pozwanej wobec powoda w zakresie zastosowania art.
Kkw i art.
§ la Kkw, które obowiązywały od dnia 17.09.2022 r.; 3. błędną wykładnię art.
w sprawie ustalenia porządku wewnętrznego w Zakładzie Karnym w K.: nr (...) z dnia 14.09.2022 r.; nr (...) z dnia 23.03.2023 r. i nr (...) z dnia 01.08.2023 r., polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż bezpodstawnie i bezprawnie ograniczono skazanym, w tym powodowi od 17.09.2022 r. w ZK K. na podstawie ww. przepisów możliwość rozmów z rodzinami i osobami bliskimi do jednej rozmowy raz na tydzień, przy czym Sąd I instancji pominął, iż z treści art.
Kkw jednoznacznie wynika, iż skazany co najmniej raz w tygodniu ma prawo korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego na własny koszt lub na koszt rozmówcy w sposób i w terminach ustalonych w porządku wewnętrznym obowiązującym w zakładzie karnym, a użyty w wyżej wskazanym przepisie art.
Kkw zwrot „co najmniej” oznacza zgodnie z wykładnią językową tego pojęcia „nie mniej niż, nie rzadziej niż”, a więc zgodne z prawem wbrew twierdzeniu Sądu I instancji było zapewnienie powodowi przez stronę pozwaną możliwości korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego raz na tydzień, a nie obligatoryjnie powinno to następować częściej jak błędnie przyjął Sąd I instancji, przy czym Sąd I instancji pominął, iż fakt działania strony pozwanej zgodnie z prawem w tym zakresie potwierdziła treść ww. postanowienia Sądu Penitencjarnego w O. z dnia 23.11.2022 r. (sygn. akt III Kow 2902/22/s) oraz jego uzasadnienie, które zostało załączone do pozwu oraz odpowiedzi na pozew i dotyczyło powoda; 4. błędne zastosowanie art. 67 § 3 Kkw polegające na przyjęciu, iż powodowi nie zapewniono zgodnego z tym przepisem podtrzymywania kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym po 17.09.2022 r. w sytuacji, gdy strona pozwana zapewniła powodowi możliwości podtrzymywania kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, w tym Kkw, albowiem powód miał możliwość utrzymywania kontaktów z rodziną poprzez różne formy, w tym rozmowy telefoniczne, dodatkowe rozmowy telefoniczne, korespondencję, rozmowy poprzez komunikator S., dodatkowe rozmowy przez S., czy paczki, a także możliwość korzystania z widzeń (nie był pozbawiony tego prawa przez stronę pozwaną) w zakresie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym powód miał możliwość korzystania z rozmów telefonicznych zgodnie z wyżej wskazanym art.
i art.
a Kkw, a działania strony pozwanej w tym zakresie nie były w żadnym razie bezprawne co potwierdził w ww. decyzji Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz w ww. postanowieniu Sąd Penitencjarny w O., a sam Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu do ww. wyroku, iż „brak jest dowodów na to, że wcześniej tj. przed 17 września 2022 r. powód utrzymywał stały kontakt z dzieckiem. Podobnie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do pełnoletniej już córki powoda, czy też jego matki.”, a ponadto przy zastosowaniu i stwierdzeniu naruszenia przez stronę pozwaną art. 67 § 3 Kkw Sąd I instancji nie uwzględnił orzeczenia EPTCz z dnia 25.06.2024 r. B. przeciwko Rumunii (skarga nr (...)) z którego wynika, iż przeniesienie osadzonego do zakładów karnych położonych w odległości od 500 km do 800 km od miejsca zamieszkania jego rodziny nie narusza art. 8 Konwencji (w przypadku powoda ta odległość między miejscowością zameldowania - C., a K. wynosiła ok. 200 km) i braku podstaw prawnych do przyjęcia przez Sąd I instancji, iż powód nie korzystając z widzeń powinien mieć możliwość częstszego korzystania z rozmów telefonicznych i ze S., niż wynika to z regulacji wewnętrznych obowiązujących w ZK K., w tym ustanowionych na podstawie ww. art.
i art.
błędne zastosowanie art. 77 ust. 1 Konstytucji i art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, dalej w skrócie jako Kc , w sytuacji gdyż działania strony pozwanej w zakresie stwierdzonego stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie sądowej wbrew twierdzeniu Sądu I instancji nie były bezprawne, co potwierdził wyżej wskazaną decyzją z dnia 28.05.2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Z. przeciwko Polsce (nr (...)) i inni, które to sprawy dotyczyły tożsamego stanu faktycznego i prawnego co roszczenia powoda objęte niniejszą sprawą sądową, tj. naruszenia art. 8 Konwencji ze względu na naruszenie prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego, przy czym rozstrzygnięcie ETPCz nie wskazuje na wystąpienie jakiegokolwiek naruszenia praw i wolności zapisanych w Konwencji i jej protokołach, w związku z czym zgodnie z wykładnią art. 8 Konwencji przeprowadzoną przez ten Trybunał również stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie sądowej oraz kwestie utrzymywania przez powoda kontaktu z osobami bliskimi i rodziną, w tym za pomocą rozmów telefonicznych w żadnym razie nie naruszyły wbrew twierdzeniom Sądu I instancji art. 8 Konwencji i działania strony pozwanej w tym zakresie nie były bezprawne, a ponadto powód nie wykazał, jakoby odniósł szkodę lub krzywdę, zaś przepisy te mają zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdyby bezprawnym działaniem Skarbu Państwa wyrządzonoby powodowi szkodę (krzywdę), a taka sytuacja nie miała miejsca biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny objęty niniejszą sprawą sądową; 6. art. 8 ust. 1 Konwencji w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej jako Konstytucja) i art. 23 Kc, wyrażające się ich błędnym zastosowaniem w tej sprawie, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia praw powoda związanych z poszanowaniem życia rodzinnego i utrzymywania więzi rodzinnych, w tym jego dóbr osobistych, albowiem powód miał możliwość utrzymywania kontaktów z rodziną poprzez różne formy, w tym rozmowy telefoniczne, w tym dodatkowe rozmowy telefoniczne, korespondencję, rozmowy poprzez komunikator internetowy S. i dodatkowe rozmowy w tym zakresie, otrzymywanie paczek, możliwość korzystania z widzeń co najmniej w zakresie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym art.
Kkw i art.
§ la Kkw, których zastosowanie zgodnie z wykładnią zawartą w wyżej wskazanej decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28.05.2024 r. nie naruszało art. 8 Konwencji, a o zwiększenie częstotliwości rozmów telefonicznych i korzystania ze S. z członkami rodziny powód mógł zabiegać i skutecznie zabiegał w ZK K.; 7. błędne zastosowanie art. 24 § 2 Kc w związku z art. 448 Kc polegające na przyjęciu , iż roszczenie powoda znajduje swoje materialne odzwierciedlenie w tych przepisach, w sytuacji kiedy materiał dowodowy w sprawie wskazuje, iż nie zostały naruszone dobra osobiste powoda, a działania pozwanego nie były bezprawne i zapewniono powodowi możliwości kontaktu z osobami bliskimi i rodziną zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie, co potwierdził wyżej wskazaną decyzją z dnia 28.05.2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka i ww. postanowieniem Sąd Penitencjarny w O., a powód nie doznał krzywdy, gdyż nie naruszono jego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K. i związku z tym brak jest podstaw do zastosowania w sprawie art. 24 § 2 Kc w związku z art. 448 Kc oraz brak jest podstaw do zasądzenia powodowi określonej kwoty w punkcie I ww. wyroku, a ponadto brak jest podstaw do zastosowania art. 24 § 2 Kc, który dotyczy wyrządzenia szkody majątkowej wskutek naruszenia dobra osobistego, a jak wskazał Sąd I instancji w innym miejscu w uzasadnieniu ww. wyroku powód nie odniósł takiej szkody na skutek działania strony pozwanej. II. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, iż regulacje dotyczące zapewnienia jednej rozmowy w tygodniu z rodziną i osobami bliskimi „nie łagodziła możliwość składania przez powoda wniosków o dodatkowe telefony lub rozmowy przez S., nawet jeśli były uwzględniane. Składanie dodatkowych wniosków o rozmowy telefoniczne jest zawsze utrudnieniem i uzależnieniem od arbitralnej decyzji dyrektora zakładu karnego. Możliwość ich złożenia nie może więc być uznawana za realizację konstytucyjnie zagwarantowanego prawa, a brak ich złożenia formą zarzutu.” w sytuacji gdy zebrany w toku postępowania materiał dowodowy uznany przez Sąd za wiarygodny wskazuje, iż decyzje Dyrektora ZK K. w tym zakresie nie były arbitralne, bowiem mogły być i były przez powoda zaskarżane do właściwego Sądu Penitencjarnego w O. na zasadach określonych w Kkw, czego dowodem jest ww. postanowienie Sądu Penitencjarnego w O. z dnia 23.11.2022 r. i to ww. Sąd Penitencjarny rozstrzygał ostatecznie w kwestiach dotyczących korzystania przez powoda z dodatkowej rozmowy telefonicznej i dodatkowego korzystania ze S., a nie arbitralnie tylko Dyrektor ZK K., co wbrew twierdzeniu Sądu I instancji może być uznane za realizację konstytucyjnie zagwarantowanego prawa, przy czym brak składania innych wniosków w tym zakresie przez powoda świadczy o tym, iż powód nie miał potrzeby ich składania, mimo takich możliwości i gwarancji, iż na podstawie skargi do Sądu Penitencjarnego decyzje Dyrektora ZK K. w tym zakresie będą podlegały kontroli i istnieje ewentualnie możliwość weryfikacji tych decyzji przez Sąd Penitencjarny jako organu postępowania wykonawczego zgodnie z ustawą Kkw. III. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, iż „w specyficznym środowisku społecznym, jakim są zakłady karne, osadzony może bowiem zawsze mieć subiektywne obiekcje co do ich składania i obawiać się konsekwencji składania zbyt wielu wniosków” w sytuacji gdy zebrany w toku postępowania materiał dowodowy uznany przez Sąd za wiarygodny, w tym dowód z przesłuchania powoda i zeznań przesłuchanych świadków wskazuje, iż powód nie obawiał się i nie miał obiekcji co do składania wniosków w tym zakresie, składał wnioski o dodatkowe rozmowy telefoniczne i o dodatkowe korzystanie ze S., miał swobodę w składaniu tych wniosków, nie obawiał się bliżej nie sprecyzowanych przez Sąd I instancji konsekwencji, powód nie obawiał się złożyć pozwu do Sądu w tej sprawie w okresie osadzenia w ZK K., a z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, iż powoda spotkały jakieś konsekwencje z tytułu składania wniosków, skarg i pozwu w okresie osadzenia w ZK K.. IV. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegająca na tym, że Sąd I instancji stwierdził działania bezprawne strony pozwanej w zakresie braku możliwości korzystania przez powoda z wystarczającej liczby dodatkowych rozmów telefonicznych oraz ze S. oraz tym samym działania bezprawne strony pozwanej w zakresie częstotliwości rozmów telefonicznych powoda z rodziną i osobami bliskimi po 17.09.2022 r. w sytuacji gdy zebrany w toku postępowania materiał dowodowy, w tym treść ww. postanowienia Sądu Penitencjarnego z dnia 23.11.2022 r. i jego uzasadnienia wynika, iż wbrew twierdzeniu Sądu I instancji brak jest jakichkolwiek podstaw do zarzucenia stronie pozwanej działań bezprawnych w zakresie korzystania przez powoda z dodatkowej rozmowy telefonicznej i dodatkowego korzystania ze S. oraz brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania decyzji Dyrektora ZK K. w zakresie korzystania przez powoda z aparatu telefonicznego w ZK K., przy czym Sąd Penitencjarny w O. wskazał, iż powód dąży bezpodstawnie do poszerzenia swoich uprawnień, które zostały określone w przepisach prawa, w tym w art.
V. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, iż powód nie mógł być odwiedzany z przyczyn organizacyjno - finansowych przez osoby najbliższe przez ponad 4 lata odnosząc to stwierdzenie do strony pozwanej w kontekście naruszenia prawa powoda do poszanowania życia rodzinnego oraz więzi rodzinnych, a jego prawo do kontaktu z bliskimi jest ograniczone do listów, jednej 10 - minutowej rozmowy tygodniowo oraz jednej rozmowy za pośrednictwem S. raz w miesiącu, co w ocenie Sądu I instancji narusza prawo powoda do poszanowania życia rodzinnego oraz utrzymania więzi rodzinnych, w sytuacji, gdy zebrany w toku postępowania materiał dowodowy uznany przez Sąd za wiarygodny wskazuje, iż powód był bezspornie osadzony w ZK K. w okresie 27.05.2022 r. - 23.10.2023 r. (mniej niż 1,5 roku), a więc Sąd I instancji pominął, iż powód nie był odwiedzany również w trakcie osadzenia w innych jednostkach penitencjarnych przez 2,5 roku, a nie tylko nie był odwiedzany w ZK K., a z materiału dowodowego w sprawie wynika, iż powód mógł korzystać także z dodatkowych rozmów telefonicznych i ze S. na swój wniosek. VI. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, iż powód zwracał się z prośbą o wydłużenie czasu rozmowy telefonicznej, jednak dyrektor jej nie uwzględnił w sytuacji, gdy administracji ZK K. znana była sytuacja rodzinna powoda, a także okoliczności związane ze śmiercią samobójczą jego partnerki i syna w czasie, gdy odbywał on karę pozbawienia wolności w sytuacji gdy z zeznań powoda przesłuchanego w charakterze strony wynika, iż wprawdzie prosił o wydłużenie czasu rozmowy telefonicznej, ale z uwagi m.in. na trudności z połączeniem przez centralę z synem, a z pozostałego materiału dowodowego w sprawie nie wynika, aby powód zwracał się z innymi prośbami, wnioskami pisemnymi w tym zakresie o wydłużenie mu rozmów z synem, mimo możliwości składania takich wniosków i wiedzy powoda w tym zakresie, a wskazywana przez Sąd I instancji w uzasadnieniu do zaskarżonego wyroku śmierć samobójcza jego partnerki i syna zaistniała w czerwcu i lipcu 2020 r., czyli 2 lata przed osadzeniem powoda w ZK K. i strona pozwana nie była informowana przez powoda, w tym pisemnie o tych okolicznościach i tej sytuacji przy rozpatrywaniu jego wniosków. VII. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, że powód odniósł krzywdę oraz dyskomfort psychiczny w sytuacji gdy nie wskazują na to żadne okoliczności sprawy, a w szczególności materiał dowodowy w sprawie, w tym wyjaśnienia psychologa ZK K., a strona pozwana już w odpowiedzi na pozew i w piśmie procesowym wskazywała, że powód nie wykazał faktu wystąpienia szkody lub krzywdy, z którą łączyć można ewentualną odpowiedzialność odszkodowawczą po stronie pozwanej, a Sąd I instancji przyznał, iż powód nie doznał żadnej szkody, ani uszczerbku na zdrowiu, a jego stan zdrowia psychicznego i fizycznego nie pogorszył się. VIII. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegająca na przyjęciu w uzasadnieniu do ww. wyroku , że ograniczano powodowi kontakt z członkami rodziny, gdyż sprowadzało się to bowiem do jednej dziesięciominutowej rozmowy telefonicznej tygodniowo, a dodatkowo w niektóre miesiące jednej miesięcznie rozmowy przez S. przez 10-15 minut w sytuacji gdy zebrany w toku postępowania materiał dowodowy uznany przez Sąd za wiarygodny i opisany w innym miejscu uzasadnienia do ww. wyroku wskazuje, że powód w trakcie osadzenia w ZK K. kontakt zewnętrzny utrzymywał z członkami rodziny poprzez korespondencję, rozmowy telefoniczne oraz za pomocą komunikatora S., a także korzystał z dodatkowych rozmów telefonicznych i przez S., a także mógł składać dalsze wnioski w tym zakresie, które były uwzględniane w określonym zakresie przez Dyrektora ZK K. i mogły być weryfikowane na skutek skarg składanych przez powoda do Sądu Penitencjarnego. IX. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, iż z góry ustalony grafik rozmów telefonicznych w danym tygodniu z przyczyn obiektywnych uniemożliwiał powodowi skontaktowanie się z synem przebywającym w placówce opiekuńczej, tym bardziej, iż dziecko jest w wieku szkolnym, a rozmowy wypadały w czasie lekcji syna w sytuacji, gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie, w tym między innymi uzyskany w wyniku przesłuchania powoda w charakterze strony oraz z zeznań przesłuchanych świadków oraz wyjaśnień wychowawców wskazuje, iż powód utrzymywał kontakt telefoniczny z synem, nie był ten kontakt niemożliwy, a powód nie skarżył się mimo takich możliwości, iż w okresie osadzenia w ZK K. po 17.09.2022 r. nie może utrzymywać kontaktu telefonicznego z synem, a Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu do ww. wyroku, iż „brak jest dowodów na to, że wcześniej tj. przed 17 września 2022 r. powód utrzymywał stały kontakt z dzieckiem. Podobnie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do pełnoletniej już córki powoda, czy też jego matki.” Pozwany wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Ewentualnie pozwany wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego, w tym o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o uznanie apelacji za bezzasadną, utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego i obciążenie pozwanego kosztami wywiedzionej apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego co do zasady zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu Okręgowego podniesione w apelacji zarzuty w przeważającej mierze są uzasadnione, jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że rozstrzygniecie to, mimo że powód w całości sprawę przegrał, należy oprzeć na normie z art. 102 k.p.c. i nie obciążać powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego. Zasadniczo Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i ustalenia te Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne z pewnymi jednak uwagami. Otóż w ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w swych ustaleniach faktycznych pominął, że powód w czasie pobytu w zakładzie pozwanego złożył tylko jeden wniosek o wyrażenie zgody na częstsze rozmowy telefoniczne i kontakt przez S., podczas gdy nic nie stało na przeszkodzie, aby takowy wniosek ponowić i należycie go uargumentować. Sąd Rejonowy pominął również, że odmowa udzielenia stałej zgody na częstsze rozmowy telefoniczne została skontrolowana przez sąd penitencjarny w ramach wniesionej przez powoda skargi i nie została uznana za niezgodną z prawem. Co się natomiast tyczy dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny prawnej, Sąd Okręgowy nie podziela tej oceny w zakresie w jakim doprowadziła Sąd I instancji do przekonania, że powództwo w niniejszej sprawie należało po części uwzględnić. Zdaniem Sądu Okręgowego rzeczone powództwo winno być w całości oddalone. Odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów w pierwszej kolejności należy odwołać się do art. 105b § 1 k.k.w. w wersji obowiązującej od 17 września 2022 r., zgodnie z którym skazany co najmniej raz w tygodniu miał prawo korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego na własny koszt lub na koszt rozmówcy w sposób i w terminach ustalonych w porządku wewnętrznym obowiązującym w zakładzie karnym. W uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego mógł też udzielić zgody na skorzystanie z samoinkasującego aparatu telefonicznego na koszt zakładu karnego. Natomiast w myśl dodanego § 1a tego artykułu, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, zwłaszcza gdy bezpośredni kontakt jest niemożliwy lub szczególnie utrudniony lub gdy wynika to z nagłej sytuacji życiowej, dyrektor zakładu karnego mógł udzielić zgody na skorzystanie z samoinkasującego aparatu telefonicznego do kontaktu z rodziną i innymi osobami bliskimi poza terminami ustalonymi w porządku wewnętrznym obowiązującym w zakładzie karnym. Powyższy przepis określa minimalne standardy w zakresie zapewnienia skazanym dostępu do rozmów telefonicznych. Co wymaga podkreślenia, ani przepis art. 105b k.k.w. ani żaden inny powszechnie obowiązujący przepis prawa nie nakłada na dyrekcję zakładu karnego obowiązku zapewnienia skazanym rozmów telefonicznych w szerszym aniżeli to wynika z art. 105b k.k.w. zakresie, tj. ponad jedną rozmowę telefoniczną w tygodniu. W związku z powyższym § 12 zarządzenia nr (...) Dyrektora Zakładu Karnego w K. z 14 września 2022 r. w sprawie ustalenia porządku wewnętrznego w Zakładzie Karnym w K., zgodnie z którym skazani mieli prawo korzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego tylko jeden raz w tygodniu, a czas korzystania z aparatu jednorazowo nie mógł przekroczyć 10 minut, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor mógł udzielić zgody na rozmowę telefoniczną poza terminami ustalonymi w grafiku, powyższe minimalne standy gwarantuje. Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na swój wniosek powód otrzymał jednorazową zgodę na dodatkowa rozmowę telefoniczną oraz kontakt za pośrednictwem komunikatora S.. Powód miał zatem świadomość, że istnieje możliwość ubiegania się o częstsze rozmowy telefoniczne, jednakże wymaga to stosownego wniosku, który należy uzasadnić. Dla Sądu Okręgowego zrozumiałe jest, że w zakładach karnych nie praktykuje się udzielania stałej zgody na częstsze rozmowy telefoniczne aniżeli to wynika z regulaminu, bowiem w konsekwencji, mając na uwadze obowiązek równego traktowania wszystkich osadzonych, o taką zgodę mógłby się ubiegać w zasadzie każdy z nich, a uczynienie zadość żądaniu wnioskujących, z pewnością w wysokim stopniu dezorganizowałoby funkcjonowanie jednostki. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powód wystąpił o udzielenie stałej zgody na rozmowy telefoniczne oraz kontakt za pośrednictwem S. w szerszym wymiarze aniżeli to wynikało z obowiązujących u pozwanego przepisów porządkowych i taki wniosek nie został uwzględniony, jednakże powód otrzymał wówczas jednorazową zgodę na dodatkowy kontakt telefoniczny oraz przez S. (pismo Z-cy Dyrektora ZK w K. z dnia 13 października 2022 r., k. 82 v.). Nie mogło przy tym ujść uwadze Sądu Okręgowego, że nic nie stało na przeszkodzie ażeby powód takowy wniosek ponowił (tj. o jednorazową zgodę na dodatkowy kontakt telefoniczny czy przez S.). Oczywiście ów wniosek należałoby stosownie uargumentować. Nie ma również żadnych powodów ku temu aby zakładać, że na skutek ponawiania wniosku w tym przedmiocie powód stałby się obiektem jakichkolwiek szykan ze strony funkcjonariuszy pozwanego zakładu. Takich kolejnych wniosków powód jednak nie składał. Jednocześnie skoro powód wniosku nie ponowił, tym samym pozbawił się możliwości stwierdzenia, czy owa zgoda zostałaby wydana czy też nie. Natomiast odmowa wydania stałej zgody na częstszy kontakt telefoniczny była przedmiotem kontroli sądu penitencjarnego, który nie dopatrzył się w owej decyzji bezprawności (postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie III Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych z dnia 23 listopada 2022 r. w sprawie III K. (...)/s, k. 84 v.). W tej sytuacji Sąd rozpoznający sprawę niniejszą nie jest władny stwierdzić bezprawności decyzji, która była już przedmiotem oceny sądu penitencjarnego, który takowej cechy nie stwierdził. Jak wskazano bowiem w wyroku Sądu Najwyższego z 22.02.2012 r. (IV CSK 276/11), w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego sąd nie może oceniać, czy dyrektor zakładu karnego, odmawiając skazanemu przysługujących mu uprawnień, działał w sposób bezprawny. Do oceny tej uprawniony jest sędzia lub sąd penitencjarny w sytuacji odwołania się skazanego od decyzji dyrektora lub podjęcia działania z urzędu. Dopuszczenie badania tych kwestii przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz także w konsekwencji prowadziłoby do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego osadzonego w zakładzie karnym. Gdyby bowiem skazany, pozbawiony przez dyrektora zakładu karnego pewnych uprawnień przewidzianych w kkw mógł - bez zaskarżenia takiej decyzji w trybie przewidzianym w tym kodeksie- skutecznie dochodzić ochrony bezpośrednio przed sądem cywilnym w procesie o naruszenie dóbr osobistych, to przewidziany i uregulowany w kkw tryb postępowania penitencjarnego nie tylko nie mógłby spełniać funkcji zakładanych przez ustawodawcę, lecz w istocie straciły rację bytu. Jeżeli zatem skazany został pozbawiony decyzją dyrektora zakładu karnego jednego z uprawnień przewidzianych w przepisach kkw i nie odwołał się od tej decyzji w trybie określonym w tych przepisach, to w procesie o naruszenie dóbr osobistych wytoczonym z powodu pozbawienia go tego uprawnienia należy przyjąć brak bezprawności działania pozwanego, chyba że nie wniesienie odwołania przez skazanego wynikało z uzasadnionej obawy przed represjami, czego w niniejszej sprawie apelujący nie wykazał. Nie podziela również Sąd Okręgowy stanowiska Sądu Rejonowego, że działanie pozwanego naruszało prawa powoda wynikające z art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w R. dnia 4 listopada 1950 r. Słusznie pozwany odwołuje się do wyroku wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w dniu 28 maja 2024 r. w sprawie skargi nr (...) R. Z. przeciwko Polsce oraz 8 innych połączonych do wspólnego rozpoznania skarg. Skarżący, więźniowie pozbawieni wolności w różnych zakładach karnych w Polsce, złożyli skargę na podstawie art. 8 Konwencji, zarzucając że po nowelizacji Kodeksu postępowania karnego wykonawczego (k.k.w.), która weszła w życie w dniu 17 września 2022 r., ich prawo do wykonywania połączeń telefonicznych z członkami ich rodzin zostało ograniczone. Przedmiotowa nowelizacja wprowadziła bowiem zasadę, zgodnie z którą skazany mógł wykonać połączenie telefoniczne co najmniej raz w tygodniu. Na podstawie tego przepisu dyrektorzy niektórych zakładów karnych wprowadzili wewnętrzne przepisy, które ograniczały rozmowy telefoniczne więźniów do jednej w tygodniu. Skarżący twierdzili, że przed zmianą przepisów mogli wykonywać kilka połączeń telefonicznych z członkami rodziny tygodniowo. Skarżący zwrócili się o zezwolenie na dodatkowe rozmowy telefoniczne, poza minimum, do którego mieli ustawowe prawo, i odmówiono im tej zgody. Odmowa została uzasadniona faktem, że skarżący mogli komunikować się ze swoimi rodzinami za pomocą tradycyjnej korespondencji. W niektórych przypadkach władze więzienne powoływały się dodatkowo na możliwość komunikacji za pośrednictwem S.'a lub na okoliczność, że skarżący mogli być odwiedzani przez członków rodziny w więzieniu. Jednocześnie nie wskazano żadnych szczególnych okoliczności lub nagłych zdarzeń, które uzasadniałyby przyznanie im prawa do dodatkowych rozmów telefonicznych. Niektórzy ze skarżących odwołali się do sądów penitencjarnych, które jednak podtrzymały odmowy, uznając, że zostały one wydane zgodnie z właściwymi przepisami prawa. Skarżący zarzucili na podstawie art. 8 Konwencji, że ich prawo do poszanowania życia rodzinnego zostało naruszone poprzez ograniczenie możliwości wykonywania połączeń telefonicznych z członkami rodziny. Niektórzy osadzeni skarżyli się, że byli osadzeni z dala od członków rodziny, co utrudniało wizyty. Trybunał zauważył, że art. 8 Konwencji sam w sobie nie gwarantuje więźniom prawa do prowadzenia rozmów telefonicznych. Trybunał uznał taki środek komunikacji za sposób, w jaki więźniowie mogą utrzymywać kontakt ze swoimi rodzinami. W związku z tym zbadał, czy takie ograniczenia, na które powoływali się skarżący były uzasadnione w rozumieniu drugiego ustępu art. 8 Konwencji. Trybunał powziął wątpliwości, czy w ogóle stanowi to ingerencję w prawo skarżących do życia rodzinnego, ponieważ zezwalano im na regularne cotygodniowe rozmowy telefoniczne z członkami rodziny. Jednakże zauważając, że skarżący twierdzili, że przed zmianą przepisów mogli wykonywać więcej niż jedną rozmowę telefoniczną tygodniowo, przy czym długość i częstotliwość zależały od możliwości organizacyjnych poszczególnych zakładów karnych, Trybunał kontynuował badanie sprawy przy założeniu, że praktyka w niektórych zakładach karnych ograniczająca prawa więźniów do jednej rozmowy telefonicznej tygodniowo stanowiła ingerencję w prawo skarżących do życia rodzinnego. Trybunał przyjął, że ograniczenie to było zgodne z prawem i realizowało uzasadniony cel, a mianowicie zapobieganie zakłóceniom porządku i przestępczości. Pozostawało zatem do ustalenia, czy ingerencja, której dotyczy skarga była również uzasadniona jako konieczna w demokratycznym społeczeństwie. W tym względzie Trybunał zauważył, że skarżący nie zostali całkowicie pozbawieni możliwości pozostawania w kontakcie telefonicznym ze swoimi krewnymi. Nadal mogli wykonywać jedną rozmowę telefoniczną tygodniowo. Ponadto istniała możliwość ubiegania się o pozwolenie na dodatkowe rozmowy telefoniczne w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza związanych z nagłą sytuacją życiową. Co więcej, wnioskodawcy nadal mogli pozostawać w kontakcie z rodziną za pomocą tradycyjnej korespondencji lub S.'a. Dodatkowa rozmowa telefoniczna mogła być również przyznana jako nagroda za dobre zachowanie, i niektórzy z wnioskodawców z tego skorzystali. Więźniowie mogli również być odwiedzani przez swoich krewnych lub inne bliskie im osoby i otrzymywać paczki, które są również środkiem utrzymywania relacji ze światem zewnętrznym. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe ustalenia, Trybunał uznał, że zarzucana ingerencja nie była nieproporcjonalna i że ograniczenie do jednej rozmowy telefonicznej z krewnymi tygodniowo, w połączeniu z możliwością pozostawania w kontakcie za pośrednictwem tradycyjnej korespondencji, S.'a lub wizyt w zakładzie karnym zapewniało zachowanie sprawiedliwej równowagi. Z powyższych względów Trybunał uznał, że skarga na podstawie art. 8 Konwencji jest oczywiście bezzasadna. W ocenie Sądu Okręgowego w świetle powyższych rozważań nie może budzić wątpliwości, że również w sprawie niniejszej, na gruncie art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji nie doszło do bezprawnego naruszenia wolności i praw powoda jako osoby pozbawionej wolności do kontaktu z rodziną i bliskimi oraz światem zewnętrznym. Zdaniem Sądu Okręgowego w przypadku pełnoletniej już wówczas córki powoda oraz jego matki, podczas pobytu powoda u pozwanego po 17 września 2022 r. zachodziła możliwość kontaktu poprzez widzenia na terenie zakładu. Okoliczność, że zakład pozwanego mieści się 200 km od miejsca zamieszkania powoda nie stanowi argumentu przemawiającego za tym, że widzenia nie mogły być realizowane. Jest to jedna z możliwych form kontaktu i podtrzymywania więzi rodzinnych i jedynie w gestii zainteresowanych leży czy z takiej możliwości korzystają czy też nie. Powód mógł również prowadzić korespondencję drogą listową i jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z możliwości tej korzystał. Co więcej słusznie pozwany zwrócił uwagę, że powód nie wykazał, że przed zmianą regulaminu u pozwanego w istocie częściej kontaktował się z członkami rodziny. Oczywistym jest, że odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z drastycznym ograniczeniem skazanemu możliwości swobodnego kontaktowania z członkami rodziny i równie oczywistym jest że ów stan rzeczy może w dalszej perspektywie negatywnie odbić się na relacjach z członkami rodziny. Trudno również mówić o możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej w pełnym zakresie w warunkach skazania. Jak wynika z przesłuchania powoda jest on rozżalony ponieważ utracił władzę rodzicielską nad małoletnim synem. Powyższy stan rzecz nie jest jednak powodowany bezprawnym działaniem ze strony pozwanego. Reasumując, na skutek przeprowadzonej kontroli instancyjnej Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w działaniu pozwanego bezprawności. Tym samym w niniejszej sprawie nie zaktualizowała się odpowiedzialność powoda z art. 417 k.c. Zgodnie bowiem z art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Bezprawność działania bądź zaniechania stanowi zatem warunek sine qua non odpowiedzialności Skarbu Państwa unormowanej w tym przepisie. W tej sytuacji wytoczone w niniejszej sprawie powództwo należało w całości oddalić. W związku z powyższym, w punkcie I. wyroku, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I. w ten sposób, że uwzględnione w nim powództwo oddalił. W punkcie II. wyroku, na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy w pozostałej części apelację oddalił jako bezzasadną. Apelacja została oddalona w zakresie w jakim pozwany domagał się zasądzenia na jego rzecz od powoda kosztów procesu za I instancję. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przepis art. 102 k.p.c. wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu (K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2019). Za powszechnie akceptowalny należy również uznać pogląd, że przepis art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawia ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi (postanowienie SN z dnia 4 lutego 2010 r., IV CZ 2/10, Lex nr 1353272). W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony, powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2019). Przyjmuje się również, że przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany, gdy w okolicznościach sprawy obciążenie strony kosztami byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego (dobrymi obyczajami), przekonywującymi o tym, że w danym wypadku obciążenie kosztami procesu byłoby niesprawiedliwe i niesłuszne (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 1966 r., II PZ 62/66, Legalis numer 12846, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 16 września 2015 r., III AUa 936/144, niepub.). Nie ma też sporu co do tego, że ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 102 k.p.c., pozostawiona jest swobodnej ocenie sądu (art. 233 § 1 k.p.c.), który dokonuje jej w ramach swoich kompetencji dyskrecjonalnuch, bezstronnie wykorzystując swoje doświadczenie życiowe i poczucie sprawiedliwości (Orzekanie o kosztach postępowania cywilnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, A. Zieliński, Legalis). Zdaniem Sądu II instancji w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do nieobciążania powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego zarówno z uwagi na sytuację osobistą i majątkową powoda jak i z uwagi na charakter sprawy. Powód pozostaje osadzony i jak wynika z oświadczenia, będącego podstawą do zwolnienia go w niniejszej sprawie od kosztów sądowych, nie posiada środków pozwalających na uregulowanie kosztów na rzecz pozwanego. Powód ma natomiast zadłużenie alimentacyjne na kwotę 61.230,80 zł, które spłaca miesięcznie w kwotach po 100 zł. Co więcej, zdaniem Sądu Okręgowego powód mógł pozostawać wprawdzie w błędnym, jednakże do pewnego stopnia usprawiedliwionym okolicznościami sprawy subiektywnym przekonaniu o zasadności powództwa, co po części potwierdził wyrok Sądu Rejonowego. W tej sytuacji w ocenie Sądu Okręgowego obciążenie powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego jawiłoby się jako krzywdzące i w związku z tym niesłuszne. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie III. i na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego za instancję odwoławczą. Zdaniem Sądu Okręgowego argumentacja przemawiająca za nieobciążaniem powoda kosztami procesu za I instancję pozostaje aktualna również na etapie rozstrzygania o kosztach procesu za II instancję. SSO Jacek Barczewski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.