Sygn. akt IV Pa 185/24 UZASADNIENIE Powód B. K. w pozwie wniesionym 21.03.2024 r. przeciwko Skarbowi Państwa – Izbie Administracji Skarbowej w Z. wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 26.651, 70 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 08.06.2017 r., tj. od dnia ustania stosunku służbowego strony powodowej, do dnia zapłaty, tytułem odprawy za zwolnienie ze służby w Służbie C.-Skarbowej w związku z likwidacją lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, w której strona powodowa pełniła służbę. Formułując podstawę faktyczną powództwa powód wskazał, że był funkcjonariuszem Służby Celnej, od 01.03.2017 r. stał się funkcjonariuszem (...)Skarbowej, od 07.06.2017 r. został „ucywilniony” wobec faktu, że złożono mu propozycję pracy, którą przyjął. Zdaniem strony powodowej, „ucywilnienie” powinno być traktowane prawnie tak jak zwolnienie ze służby. Powyższe fakty w zestawieniu z obowiązującymi przepisami o wypłacie odpraw stanowią, zdaniem strony powodowej, podstawę żądania zapłaty odprawy. W uzasadnieniu strona powodowa rozwinęła swoje stanowisko. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia wskazanego w pozwie, a nadto wsparł go zarzutem niedopuszczalności drogi sądowej. Odnosząc się merytorycznie do żądań pozwu, pozwany wywodził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych do wypłaty odprawy pieniężnej z tytułu przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt IVP 207/24 Sąd Rejonowy w Zielonej Górze – Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pkt I zasądził od Skarbu Państwa - I. Administracji Skarbowej w Z. na rzecz strony powodowej kwotę 26. 651, 70 zł ( dwadzieścia sześć tysięcy sześćset pięćdziesiąt jeden zł 70
(2)§ 1 KPC w pkt. III wyroku. Apelację od wyroku złożył pozwany w części dotyczącej punktów I i III Pozwany zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1799) dalej uSC w związku z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948) poprzez niezasadne analogiczne stosowanie przez Sąd wszystkich w/w przepisów skutkujące uznaniem, że w przypadku przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy dochodzi do zwolnienia (art. 163 ust. 4 uSC) bądź też wygaśnięcia stosunku służbowego (art. 170 ust. 1 uwKAS), a co za tym idzie przysługuje odprawa na podstawie w/w przepisów, w sytuacji gdy przekształcenie jest odmienną od zwolnienia i wygaśnięcia instytucją prawną, charakteryzującą się kontynuacją świadczenia pracy, co stoi w sprzeczności z wnioskami, iż przy przekształceniu dochodzi do zwolnienia/wygaśnięcia, w przypadku których takiej kontynuacji brak, a w związku z tym odprawa nie jest należna, jako że należy się jedynie w przypadku zakończenia świadczenia pracy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, - art. 277 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 505) zwanej dalej uKAS w związku z art. 276 ust. 1 uKAS oraz art. 252 ust. 1 uKAS poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skoro przepis art. 277 uKAS w powiązaniu a contrario z art. 276 ust. 1 uKAS przyznaje właściwość dla rozpoznawania sprawy sądowi powszechnemu właściwemu z zakresu prawa pracy to rozciąga on skutek również na prawo materialne - uzasadnia stosowanie przepisów prawa pracy (str. 9 uzasadnienia wyroku, 4 akapit), a ta błędna wykładnia w/w przepisów doprowadziła do niesłusznego zastosowania art. 291 § 1 k.p. oraz art. 8 k.p., zamiast słusznego zastosowania przepisu art. 252 ust. 1 uKAS w sytuacji gdy rozpoznawana sprawa jest sprawą administracyjną (roszczenie o wypłatę odprawy z tytułu stosunku służbowego) i nie mają zastosowania do niej przepisy prawa pracy, a w/w przepisy regulują wyłącznie właściwość sądu, a nie stosowanie prawa materialnego, - art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 8 k.p. poprzez ich zastosowanie w sytuacji, w której Sąd jako podstawę prawną dla zasądzenia funkcjonariuszowi odprawy wskazał art. 163 ust. 4 ustawy z 27.08.2009 r. o Służbie Celnej (zwana dalej uSC) w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 przepisów wprowadzających ustawę o KAS, a tym samym podstawę roszczenia stanowiły przepisy prawa administracyjnego - stosunku służby, a terminy przedawnienia tego roszczenia oraz zarzuty przedawnienia zostały ocenione na podstawie przepisów prawa pracy, podczas gdy Sąd w sytuacji stosowania w/w przepisów administracyjnych regulujących stosunek służby, (tj. art. 163 ust. 4 uSC i odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4) powinien stosować konsekwentnie przepisy regulujące stosunek służby, tj. art. 252 uKAS i nie powinien stosować przepisów prawa pracy, - art. 8 k.p. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, iż podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy - jak już wskazano w lit. b) zarzutów - w/w przepis prawa pracy nie ma zastosowania w sprawie o odprawę dla funkcjonariusza, a ponadto podniesienie zarzutu przedawnienia w niniejszej sprawie nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż powódka nie złożyła zawezwania do próby ugodowej i nie przerwała biegu terminu przedawnienia, powódka złożyła jedynie jedno wezwanie do Dyrektora (...) o wypłatę odprawy i to dopiero w dniu 24.02.2020 r., znając już wtedy doskonale powszechne odmowne stanowisko Dyrektora (...) i mając w związku z tym na celu jedynie próbę przerwania biegu terminu przedawnienia i wydłużenie zaskarżalności wierzytelności, przez co nie wywołało żadnych skutków prawnych w tym nie przerwało biegu terminu przedawnienia, zaś pozew został złożony dopiero w 2023 r., w zestawieniu z osobami, które nie otrzymały żadnej propozycji i które otrzymały w związku z tym taką samą odprawę trudno uzasadnić naruszenie zasad współżycia społecznego przez zarzut przedawnienia roszczenia, Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części w zakresie pkt I i III i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od powódki na rzecz pozwanego według norm przepisanych za I instancję i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym od powoda na rzecz pozwanego według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji pozwany podniósł między innymi, że strona pozwana stoi na stanowisku, iż uznanie, że w sytuacji przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy zasadna jest wypłata odprawy likwidacyjnej naruszałoby zasadę równości wobec prawa w stosunku do osób, które nie otrzymały żadnej propozycji albo które tej propozycji nie przyjęły i utraciły możliwość zarobkowania u pozwanego. Stosunek powoda został przekształcony w stosunek pracy, a powód nadal był i jest zatrudniony u pozwanego. Stosownie do art. 171 ust. 1 ustawy wprowadzającej KAS, w przypadku przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby z dniem określonym w propozycji dotychczasowej stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony oraz stosunek służby w służbie przygotowawczej albo stałej przekształcał się w stosunek pracy albo służby w Służbie C. - Skarbowej, odpowiednio na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony, mianowania do służby przygotowawczej albo służby stałej. W tej sytuacji - inaczej niż w przywołanym wyżej art. 170 ust. 1 ustawą wprowadzającą ustawę o KAS - ustawodawca nie przewidział odprawy w związku z przekształceniem. Nie sposób jednocześnie przyjąć, mając na uwadze zasadę racjonalnego ustawodawcy, iż jest to luka prawna, gdyż - co potwierdza wyraźne wskazanie o świadczeniach w przypadku nie przyjęcia propozycji pracy. W takiej okoliczności zastosowanie do sytuacji prawnej powódki znalazł przepis art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy wprowadzającej KAS mówiący o przekształceniu stosunku służbowego w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Wygaśnięcie stosunku służbowego powoduje całkowite zerwanie więzi pracownika z pracodawcą, podczas gdy przekształcenie utrzymuje tą więź, ale w innej formie. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż roszczenie uległo przedawnieniu, jednak na podstawie przepisów ustawy o KAS, tj. art. 252 ust. 1 uKAS, który jest powtórzeniem art. 165 ust. 1 uSC, a nie jak to przyjął Sąd I instancji na podstawie przepisów prawa pracy. To niesłuszne przyjęcie za podstawę przepisów prawa pracy stanowiło podstawę do zastosowania art. 8 k.p. i przyjęcia, iż zarzut przedawnienia strony pozwanej jest nadużyciem zasad współżycia społecznego. Powód nie złożył odpowiedzi na apelację. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego okazała się niezasadna. Sąd Rejonowy dokonał poprawnych ustaleń faktycznych w zakresie istotnym do rozpoznania sprawy, które były bezsporne. Sąd I instancji prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia faktyczne i oceną prawną Sądu I instancji w zakresie prawa powódki do dochodzonej odprawy. Wobec pełnej aprobaty dla ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Rejonowy i oddalenia apelacji na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie zachodzi potrzeba powtarzania tych ustaleń (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14.02.2013 r. sygn. II CSK 292/12 i z dnia 24.
- 2021 r. sygn. III USK P 33/21 oraz art. 387 § 2 1 k.p.c.). Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko i argumentację prawną Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 06.02.2024 r. i uzasadnieniu tej uchwały (sygn. III PZP 2/23), a także stanowisko Sądu I instancji, który także podzielił treść powyższej uchwały Sądu Najwyższego. Zgodnie z treścią powyższej uchwały Sądu Najwyższego funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948) stał się funkcjonariuszem (...)Skarbowej pełniącym służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje – w związku z zakończeniem służby – prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej, jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 1799 ze zm., w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej). Sąd Okręgowy w pełni podziela argumentację prawną, zawartą w uzasadnieniu tej uchwały i wskazanej przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Z tej przyczyny nie jest zasadny zarzut apelacji pozwanego o naruszeniu przepisu art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1799) w związku z art. 170 ust. 1, 3, 4 ustawy z dnia 16.11.2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948). Nie jest zasadny zarzut apelacji, iż podniesienie przez pozwanego zarzutu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że skomplikowany stan prawny funkcjonariuszy związany ze zmianami i przekształceniami w zakresie ich stosunków służbowych, a także uzasadnione roszczenie powoda, przemawiają za udzieleniem powodowi ochrony prawnej i za uznaniem zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W zakresie przedawnienia, zastosowanie znajduje przepis art. 165 ustawy o Służbie Celnej, to konsekwentnie stosować należy również uregulowanie zawarte w jego ust.
- Zgodnie z nim, kierownik urzędu może nie uwzględnić terminu przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Powołany przepis odwołuje się do wyjątkowych okoliczności usprawiedliwiających późniejsze zgłoszenie roszczenia. Ustawodawca nie wskazując jakie to konkretnie okoliczności należy uznać za wyjątkowe, tym samym pozostawił sądowi, rozstrzygającemu spory na tym tle powstałe, ocenę czy w jednostkowym stanie faktycznym zaistniałe zdarzenia mogą usprawiedliwiać fakt spóźnionego wystąpienia z roszczeniem. Skoro kierownik jednostki organizacyjnej, ma prawo do oceny czy wystąpiły wyjątkowe okoliczności, to tym bardziej takie prawo ma sąd, przed którym toczy się spór o roszczenie, który się przedawniło. Te wyjątkowe okoliczności wskazał i omówił już Sąd Rejonowy, a Sąd Okręgowy podzielą tą ocenę. Z przepisu art. 165 ust. 2 powyższej ustawy wynika, że zarzutu przedawnienia można nie wziąć pod uwagę, gdy jest to usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Terminu przedawnienia można zatem nie uwzględniać, gdy zostanie spełniona określona przesłanka, tj. jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia przez funkcjonariusza będzie usprawiedliwione i jeżeli to usprawiedliwienie przybierze postać wyjątkowych okoliczności. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie tego typu zdarzenia zaistniały. Jak już bowiem wyjaśniono powyżej - do dnia 06.02.2024 r. kwestia przysługiwania funkcjonariuszom ucywilnionym z dniem 01.06.2017 r. odprawy z tytułu zwolnienia ze służby była sporną i budzącą wiele wątpliwości. W takiej sytuacji, wstrzymanie się z podejmowaniem skutecznych kroków prawnych wobec pozwanego było działaniem usprawiedliwionym okolicznościami. Nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia w tym przypadku mogło zatem nastąpić również na podstawie w/w przepisu. Jednocześnie, niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu Okręgowego, chociaż w sprawie zastosowanie znajduje art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, to jest możliwość zastosowania także przepisu art. 5 k.c. (analogicznie art. 8 k.p.). Stosunek służbowy funkcjonariusza regulowany jest tzw. pragmatyką służbową, która wprawdzie ma pierwszeństwo przed normami wynikającymi z k.p. Jednakże nie oznacza to, że do oceny zaistnienia wyjątkowych okoliczność, nie można zastosować art. 5 k.c. Roszczenie takie przeniesione jest przecież na drogę sądową, a sprawa toczy się przed sądem powszechnym. Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowo Sąd Rejonowy nie uwzględnił zarzutu przedawnienia. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut pozwanego o naruszeniu art. 277 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Powyższa ustawa nie reguluje przedawnienia dochodzonej odprawy, a art. 277 tej ustawy nakazuje rozpatrywać sprawy ze stosunku służbowego funkcjonariuszy, niewymienione w art. 276 ust. 1 tej ustawy sądom pracy. Mając powyższe na uwadze oddalono apelację pozwanego na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadną. Sędzia Robert Macholak