sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zgodnie z art. 148 § 3 k.p.c. sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym stosowne postanowienia, w tym dowodowe. Należy wskazać, że skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym mogło nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone w całości. Na tym tle należy zaznaczyć, że aktualny pozostaje pogląd utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sąd, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym i wydając postanowienia dowodowe, w razie oddalenia (pominięcia) niektórych wniosków dowodowych powinien przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym doręczyć stronom odpis tego postanowienia w celu umożliwienia stronie, której wnioski dowodowe zostały oddalone, wypowiedzenia się w przedmiocie wyników postępowania dowodowego, zgodnie z art. 224 § 1 in fine k.p.c. W przeciwnym razie dochodzi bowiem do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. przez pozbawienie strony, której wnioski dowodowe zostały oddalone i w efekcie zapadł niekorzystny dla niej wyrok, możliwości obrony praw (vide: postanowienia SN z 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18, LEX nr 2618490; 12 lutego 2020 r., II UZ 2/20, LEX nr 3061950; 30 września 2020 r., I CZ 26/20, LEX nr 3082399, a także wyrok z 15 grudnia 2020 r., III UK 380/19, LEX nr 3150231). Pominięcie dowodu może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione zgodnie z twierdzeniami strony wnioskującej o przeprowadzenie określonego dowodu (vide: wyroki Sądu Najwyższego z 26 września 1966 r., II CR 314/66, OSNCP 1967, Nr 2, poz. 39 i 27 czerwca 2014 r., I CSK 497/13, LEX nr 1521311). Przepisy o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym nie wyłączają uprawnień stron określonych w powołanym art. 224 § 1 in fine k.p.c. W rozpoznawanej sprawie tuż przed wyrokiem, którym rozstrzygnięto o oddaleniu powództwa, sąd pierwszej instancji wydał postanowienie dowodowe, w którym oddalił wniosek dowodowy strony powodowej. Strony niniejszego postępowania nie mogły zatem poznać podjętych decyzji dowodowych i ustosunkować się do nich przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy. Nie miały tym samym wiedzy, jaki materiał zgromadzony w sprawie sąd pierwszej instancji uczyni podstawą swego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji nie mogły wypowiedzieć się co do tego materiału i przedstawić uzasadnienia swoich końcowych stanowisk przez jego pryzmat. Takie uprawnienie przysługuje stronom, gdy sprawa jest rozpoznawana na rozprawie, która – stosownie do okoliczności – obejmuje roztrząsanie wyników postępowania dowodowego (art. 210 § 3 in fine k.p.c.) oraz udzielenie głosu stronom po przeprowadzeniu dowodów, a przed zamknięciem rozprawy (art. 224 § 1 k.p.c.). Nie można pominąć, że stosownie do art. 240 § 1 k.p.c. Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i może je stosownie do okoliczności uchylić lub zmienić. Z oczywistych względów, w sytuacji rozpoznawania sprawy na posiedzeniu niejawnym, powyższe uprawnienia stron nie mogą być zrealizowane w taki sam sposób, jak na rozprawie, ale nie oznacza to, że skierowanie sprawy celem rozstrzygnięcia na posiedzenie niejawne pozwala sądowi na ich całkowite zlekceważenie. W tym miejscu należy przytoczyć stanowisko Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który w wyroku z 10 stycznia 2018 r., I ACa 899/17 (LEX nr 2493625), wskazał, że brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje jedynie wówczas, gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziału w postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest zaś zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem branego pod osąd materiału procesowego. W postanowieniu z 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18 (LEX nr 2618490), Sąd Najwyższy wprost wskazał, że rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym i wydając postanowienia dowodowe, stosownie do art.
(aktualnie - art. 148 § 3 k.p.c.) w razie oddalenia niektórych wniosków dowodowych, sąd powinien przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym doręczyć stronom odpis tego postanowienia w celu umożliwienia stronie, której wnioski dowodowe zostały oddalone, wypowiedzenia się, zgodnie z art. 224 § 1 in fine k.p.c. W przeciwnym razie dochodzi do nieważności postępowania (…) na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. przez pozbawienie strony, której wnioski dowodowe zostały oddalone i w efekcie zapadł niekorzystny dla niej wyrok, możliwości obrony praw. Również w wyroku z 15 grudnia 2020 r., III UK 380/19 (LEX nr 3150231) Sąd Najwyższy, wskazując, że stosowanie art.
do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest, co do zasady, wyłączone, zastrzegł, że oddalenie wniosków dowodowych odwołującego się na posiedzeniu niejawnym obligowało sąd pierwszej instancji - przed wydaniem wyroku - do doręczenia odpisu tego orzeczenia w celu umożliwienia jej wypowiedzenia się w myśl art. 224 § 1 k.p.c. w przedmiocie wyników postępowania dowodowego. Obowiązek taki, jak wskazuje w swym orzecznictwie Sąd Najwyższy, nie zachodzi jedynie wówczas, gdy okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione zgodnie z twierdzeniami strony wnioskującej o przeprowadzenie określonego dowodu. W ocenie sądu odwoławczego należy uznać, że wymóg doręczenia postanowienia dowodowego przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym dotyczy postanowienia o pominięciu dowodu, o którym mowa w art. 235 2 § 2 k.p.c. – a więc takiego, jakie wydał Sąd Rejonowy w tym samym dniu, w którym ostatecznie rozstrzygnął sprawę, wydając zaskarżony wyrok. W takim przepadku strona powodowa, w rezultacie wydania wyroku przed zakończeniem postępowania dowodowego, została pozbawiona możliwości obrony swych praw, co skutkowało nieważnością postępowania w myśl art. 379 pkt 5 k.p.c. Stosownie do art. 386 § 2 k.p.c., w razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Mając na uwadze stwierdzoną nieważność postępowania w omówionym wcześniej zakresie, na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed sądem rejonowym począwszy od 16 stycznia 2023 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi – na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. – rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Ocena pozostałych zarzutów apelacji jest w tej sytuacji przedwczesna (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2016 r., IV CSK 412/15, LEX nr 2044488). Tym samym obowiązek uchylenia zaskarżonego wyroku z omówionej wyżej przyczyny czynił zbędnym odnoszenie się do dalszych zarzutów apelacji pozwanego. Jedynie na marginesie należy wskazać, że charakter wydanego orzeczenia wyklucza w istocie potrzebę formułowania oceny prawnej, o jakiej mowa w art. 386 § 6 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.