k.p.c.) albo zmiany zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia co do istoty sprawy (art.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 k.p.c., art.
k.p.c.). Nie daje to jednak podstaw do twierdzenia, że sąd ubezpieczeń społecznych jest związany materialnoprawną podstawą wskazaną w decyzji organu rentowego. Zatem kontrola zaskarżonej decyzji nie ogranicza się do zbadania prawidłowości kwalifikacji prawnej przyjętej przez organ rentowy, ale polega na zbadaniu materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. W rezultacie, sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany błędną kwalifikacją prawną, czy wadliwym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd uznał, że kwota określona w zaskarżonej decyzji jest świadczeniem nienależnym, ale nie z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 138 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tylko – z art. 138 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy. Sąd nie podzielił stanowiska organu rentowego, że przedmiotowe świadczenia zostały przyznane i wypłacone w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. W treści wniosku o emeryturę odwołujący się wskazał, że nie pozostaje w stosunku pracy. W dołączonym do wniosku kwestionariuszu również podał, że od 19 września 2003 roku do nadal jest bez pracy. Treść wniosku nie precyzowała, czy chodzi tylko o wykonywanie pracy na terenie Polski, czy również za granicą. Przy poszczególnych punktach wniosku była adnotacja o odesłaniu do konkretnych punktów zawartych w „Informacji”. Tymczasem do wniosku nie dołączono takiej pełnej „Informacji”, gdyż kończy się ona na punkcie 13, a odesłanie przy pytaniu o pozostawanie w stosunku pracy odsyła także do punktów 23 – 24 „Informacji” (k. 2 – 2v akt ZUS tom II). Organ rentowy nie wykazał w związku z tym, że odwołujący się, składając wniosek o emeryturę, świadomie podał nieprawdziwe dane na temat swojego zatrudnienia. Nie otrzymał bowiem pełnego pisemnego pouczenia w tym zakresie. Zaznaczyć jednak należy, że powoływanie się przez wnioskodawcę na udzielenie mu przez pracownika ZUS – u ustnie błędnej informacji o konieczności wykazania tylko zatrudnienia w Polsce nie było wiarygodne, jako gołosłowne i nie znajdujące żadnego potwierdzenie w zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodach. Powyższe nie zmienia faktu, iż świadczenia były nienależne, ale jako wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie do nich prawa. Okolicznością niesporną, nie kwestionowaną przez odwołującego się, był fakt zaistnienia podstaw do zawieszenia wcześniejszej emerytury ze względu na kontynuowany stosunek pracy w Norwegii (stanowisko organu rentowego – k. 31). Wnioskodawca był pouczony o tym, że ma obowiązek powiadomienia organu rentowego – w celu ustalenia czy zachodzą okoliczności powodujące zawieszenie prawa do emerytury albo wstrzymanie jej wypłaty lub zmniejszenie jej wysokości – o osiąganiu przychodu i jego wysokości z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo prowadzenia pozarolniczej działalności (w tym także za granicą, chyba że umowy międzynarodowe w dziedzinie ubezpieczeń społecznych stanowią inaczej). Pouczenie takie było dołączone do decyzji z dnia 28 sierpnia 2012 roku, która – w ocenie Sądu – została wnioskodawcy doręczona, o czym była już mowa powyżej. Mimo takiego pouczenia nie wywiązał się z wskazanego obowiązku. Za wystarczające dla wypełnienia przesłanki pouczenia o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia, można uznać przytoczenie przepisów określających te okoliczności, o ile jest ono na tyle zrozumiałe, aby ubezpieczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Z art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika jednoznacznie, że warunkiem uznania świadczenia za nienależne jest pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje utratę prawa do niego. Nie chodzi tu zatem o pouczenie „o braku prawa do ich pobierania", jak stanowi powołany wyżej przepis, albowiem dyspozycja tego przepisu byłaby w istocie trudna do zrealizowania, gdyby opierać się jedynie na jego wykładni językowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09 marca 2021 roku, III USK 81/21). W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym problematyki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na tle art. 138 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej oraz art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej zgodnie przyjmuje się, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jedynie wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy przede wszystkim osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina (zła wola) świadczeniobiorcy, nie uzasadnia natomiast powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 4 września 2007 r., I UK 90/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 301). Taka zła wola występowała po stronie odwołującego się, ponieważ mimo otrzymania wymaganych pouczeń, nie zawiadomił organu rentowego o osiąganiu przychodu z tytułu zatrudnienia za granicą. W związku z tym wnioskodawca jest zobowiązany do zwrotu nienależnego świadczenia określonego w zaskarżonej decyzji na podstawie art. 138 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Mając na względzie powyższe, Sąd, na podstawie art.
oddalił odwołanie. Sędzia (del.) Joanna Niewiadoma-Wysmolińska ZARZĄDZENIE
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.