k.c. ( w zw. art. 58 § 1 k.c. i art. 58 § 2 k.c.), który powinien być interpretowany w zgodzie z dyrektywą, umożliwiając sankcję nieważności całej umowy. W pierwszej kolejności należy wskazać na to, że powódka zawierając przedmiotową umowę kredytu występowała w roli konsumenta, w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG oraz art. 221 k.c. Zawarła bowiem przedmiotową umowę, jak również każdy kolejny aneks, w celu zdobycia środków na zakup działki rekreacyjnej, a nie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą czy zawodową. Rozważając zatem kwestie wynikające z ważności bądź nieważności umów kredytu należy uwzględnić szczególną ochronę konsumenta wynikającą z prawa UE oraz polskiego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Według art. 2 a) wskazanej dyrektywy, do celów dyrektywy „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W realiach niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości Sądu, że pozwany bank nie zdołał udowodnić, iż klauzule indeksacyjne były indywidualnie negocjowane. Ewidentnie zostały sporządzone przez bank w postaci wzoru umowy i tabeli, którymi pozwany posługiwał się przy zawieraniu wszystkich umów danego typu, zaś powódka w żaden sposób nie miała wpływu na ich treść, pomimo próby negocjacji. Zgodnie z zeznaniami powódki jej rola ograniczała się jedynie do akceptacji narzuconych warunków umowy i uzgodnienia okresu kredytowania oraz wysokości kredytu. Ciężar wykazania faktu indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy spoczywał na stronie pozwanej, stosownie do art.
Art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG który stanowi, iż warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art.
kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie Sądu, postanowienia zawarte w § 10 ust. 4 umowy kredytu nr (...) stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
kc, które otrzymało następujące brzmienie: Raty kapitałowo – odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2010 roku sygn. XVII AmC 1531/09 w sprawie przeciwko (...) Bank S.A. w W. (obecnie (...) S.A. w W.), przesądzony został abuzywny charakter tożsamego postanowienia, gdyż postanowienie to wpisane zostało pod pozycją 5743 do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie z art. 479 43 kpc w zw. z art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw, wyrok wydany w sprawie XVII AmC 1531/09 ma skutek wobec osób trzecich. Już sam fakt wpisania analogicznej klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych przesądza o przyjęciu abuzywności tego zapisu, albowiem pozwany nie wykazał, iż treść postanowienia z §10 ust. 4 umowy była indywidualnie uzgodnione z powodami. Niezależnie od powyższego, Sąd zobligowany był ustalić czy zarzuty powódki co do abuzywności § 10 ust. 4 umowy kredytu nr (...) dotyczą postanowień określających główne świadczenia stron. Zgodnie z art. 69 ust.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Nie budzi wątpliwości, że przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzula indeksacyjna określająca kurs wymiany CHF dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy. Wynika to z tego, że służy ona do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu spłacanych w złotych polskich. Innymi słowy po wyeliminowaniu z umowy klauzuli indeksacyjnej brak jest możliwości ustalenia wysokości udzielonego kredytu, a także ustalenia wysokości poszczególnych rat. Tym samym – decyduje ona o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt. Kolejną przesłanką, którą należy rozważyć, stosownie do brzmienia art.
k.c., jest ustalenie czy wyżej wskazane postanowienie umowne określające główne świadczenie stron zostało sformułowane jednoznacznie. W ocenie Sądu, postanowienie §10 ust. 4 łącznie z § 10 ust. 1 i 2 umowy nie został sformułowany w sposób jednoznaczny. Zobowiązuje on kredytobiorcę do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo – odsetkowych zgodnie z harmonogramem spłat sporządzanym w CHF. Jednocześnie umowa stanowi, że raty te winny być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego w dniu spłaty o godzinie 14.50. Należy zauważyć, że przedmiotowa umowa w żadnych innym postanowieniu nie zawiera doprecyzowania metody i terminu ustalania kursu wymiany CHF, mającego służyć do obliczenia wysokości rat spłaty kredytu, a tym samym - bieżącego salda zadłużenia powódki. Powyższego nie precyzuje również ,,Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...)”, który stanowi integralną część umowy. Wskazać należy również na to, że powódce nie wyjaśniono na żadnym etapie zawierania umowy mechanizmu ustalania kursu walut przez bank, dodatkowo nie poinformowano jej o rzeczywistym ryzyku, jakie wiąże się z kredytem indeksowanym do waluty obcej, a także nie wskazano, że kwoty poszczególnych raty i wysokość całego kredyty mogą wzrosnąć w zasadzie do nieograniczonej niczym wysokości. Powódka nie miała również świadomości, jak będzie kształtować się wysokość miesięcznych rat w przypadku wzrostu wysokości kursu CHF. Ponadto postanowienia dotyczące kursu sprzedaży i kupna waluty były dla niej niezrozumiałe, nie wiedziała w jaki sposób będzie się to odbywać, natomiast wykluczona była zmiana postanowień niejasnych i niezrozumiałych. W ocenie Sądu w realiach przedmiotowej sprawy nie ulegało wątpliwości, że konsument nie miał możliwości podjęcia świadomie decyzji odnośnie tego, czy godzi się na ryzyko walutowe, ustalanie przez bank samodzielnie kursu waluty obcej, jak też na zastosowanie przez bank „spreadu” walutowego. Przez wyrażenie klauzul waloryzacyjnych umowy kredytowej prostym i zrozumiałym językiem należy rozumieć takie ich sformułowanie, by kredytobiorcy zapewnić informacje wystarczające do podjęcia przez niego świadomej i rozważnej decyzji. Pozwany nie przedstawił dowodów, iż powódce zostały wyjaśnione czynniki kształtujące kurs CHF w okresie zawierania umowy, mogące mieć wpływ na kurs CHF w okresie wykonywania umowy, w tym prognoz co do zmian kursu CHF - w perspektywie kilkudziesięcioletniej. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument przyjąłby dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Z kolei, rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej i jego nierzetelnym traktowaniem. Zdaniem Sądu postanowienie zamieszczone w § 10 ust. 4 umowy kształtuje prawa i obowiązki powódki jako kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Sprowadza się ono bowiem do przyznania bankowi uprawnienia do jednostronnego ustalania kursów walut stosowanych przy określaniu wysokości poszczególnych rat kredytu, tym samym – salda zadłużenia powódki. Umowa zawiera jedynie odesłanie do tabel kursów obowiązujących w pozwanym banku danego dnia o danej godzinie, nie precyzując tego jak kursy te mają być ustalane ani nie nakazując odwołania się przy tym do obiektywnych, konkretnych i sprawdzalnych kryteriów, co rażąco narusza równowagę stron umowy kredytu. Oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385 2 kc), zatem bez znaczenia pozostają późniejsze zmiany umowy pomiędzy strona, w szczególności aneks z dnia 13 stycznia 2017 roku, bowiem dla oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami ma znaczenie jej pierwotne brzmienie. Zgodnie z art.
kpc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie, o ile umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień. Z kolei art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13, stanowi, iż nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień. Wprawdzie eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne nie prowadzi automatycznie do zniweczenia całego stosunku prawnego, nawet gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta (por. wyr. SN z 21.02.2013, I CSK 408/12), należy jednakże mieć na względzie fakt, że po wykluczeniu klauzul abuzywnych z treści umowy i regulaminu nie da się w inny sposób ustalić kwoty należnej do spłaty. W konsekwencji brak jest warunków do przeliczenia należności (por. wyr. SN z 14.07.2017, II CSK 803/17). Umowa zatem nie nadaje się do wykonania. Nie wiadomo bowiem, w jakiej wysokości powód zaciągnął swoje zobowiązanie. Abuzywność wskazanych powyżej postanowień umowy i brak zgodnej woli stron na utrzymanie klauzul abuzywnych lub zastąpienie ich innymi przepisami nakazywało stwierdzenie przez Sąd, iż kwestionowana umowa kredytu nie zawierająca abuzywnych postanowień jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. W ocenie Sądu w przypadku eliminacji zapisów dotyczących mechanizmu indeksacji, wykonywanie umowy w dalszym ciągu nie byłoby możliwe, gdyż prowadziłoby to zmiany jej charakteru. Sąd nie ma możliwości zmiany treści umowy (bez zgody stron), lecz jedynie może usunąć z niej klauzule niedozwolone. Dlatego też, nie może do niej dodać postanowień o innym – niż wskazany w umowie kursie przeliczeniowym franka szwajcarskiego. Eliminacja indeksacji uniemożliwia wykonanie umowy, z uwagi na brak mechanizmu ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy, albowiem jak już wskazano powyżej zarówno całe zobowiązanie kredytowe, jak również wysokość poszczególnych rat ustalana jest przy zastosowaniu indeksacji do waluty obcej. Po wyeliminowaniu mechanizmu indeksacji brak jest możliwości ustalenia wysokości kredytu oraz wysokości rat, a zatem umowa nie może być wykonywana zgodnie z założeniem stron. Powódka nie wyrażała zgody na utrzymanie klauzul abuzywnych, zatem Sąd na podstawie art. 189 kpc, art. 58 § 1 kc i art.
kc, stwierdził, iż umowa kredytu z dnia 5 listopada 2007 roku zawierająca §10 ust. 4 jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna. Interesu prawnego powódki, o którym mowa w art. 189 kpc, w domaganiu się ustalenia nieważności spornej umowy, należy upatrywać w tym, że jej zobowiązanie zabezpieczone jest hipoteką i przelewem praw z umów ubezpieczenia, a umowa zwarta jest na okres do 2037 r. Powództwo o zasądzenie tytułem bezpodstawnego wzbogacenia nie rozstrzyga definitywnie sporu stron, a tym samym wątpliwości, co do obowiązywania samej umowy. Zarzuty pozwanego okazały się bezzasadne. Nie uzasadniony był zarzut błędnego zsumowania roszczenia. Pozwany wprawdzie wskazywał na błędy matematyczne (k. 96 v.), jednak w żadnej mierze nie wyjaśnił o jakie mankamenty w rozumowaniu powódki mu chodziło, nie przedstawił własnych obliczeń, nie wskazał ma czym konkretnie błędy rachunkowe miałyby polegać. Sąd nie uwzględnił także zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczeń. Wskazać należało, że w sprawie zastosowanie znalazł ogólny termin przedawnienia wskazany w art. 118 k.c., czyli okres 6 lat. Roszczenie powódki istnieje od daty zawarcia umowy, jednak stało się wymagalne dopiero na skutek podjęcia przez nią decyzji, działającej jako konsument, w zakresie decyzji o nieważności umowy kredytu. Powódka wyraziła swoją świadomość w zakresie nieważności umowy kredytu w piśmie z dnia 7 października 2020 roku skierowanym do pozwanego, w którym wprost wskazała, że uznaje przedmiotową umowę kredytu za nieważną i wobec tego żądała zapłaty określonej tam sumy pieniędzy. Termin przedawnienia zatem nie upłynął. Sąd uznał żądanie zapłaty za uzasadnione co do zasady i co do wysokości. Jako podstawę prawną uwzględnienia powództwa w tej części należało wskazać art. 410 § 2 k.c. Przepis ten stanowi, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W sprawie niniejszej spełniona została dyspozycja zawarta w art. 410 § 2 k.c. Zatem wobec powyższego żądanie powódki w zakresie zasądzenia na jej rzecz odpowiednich kwot było w całości zasadne, a to z uwagi na nieważność umowy. Nieważność umowy odnosiło skutek nie tylko w zakresie świadczenia głównego, tj. co do zwrotu kwot wnoszonych tytułem spłat rat kredytowych, ale również w zakresie świadczeń ubocznych w postaci prowizji oraz składek na ubezpieczenia stanowiące zabezpieczenia spłaty kredytu. Wobec nieważności umowy kredytu charakter świadczenia nienależnego miały także pozostałe świadczenia pobierane przez bank, tj. prowizja oraz składki na ubezpieczenia, które stanowiły zabezpieczenie wykonania umowy. Wskazać należało, że poszczególne umowy ubezpieczenia, które zostały zawarte w umowie kredytu były ściśle z nią powiązane i nie miały samodzielnego bytu prawnego w tym sensie, że nie zostałyby zawarte bez umowy głównej, którą jest umowa kredytu. Wobec powyższego zasadnym było również zasądzenie na rzecz powódki odpowiednich kwot z tytułu prowizji za udzielony kredyt, prowizji za ubezpieczenie kredytu, składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, składek ubezpieczenia na życie. O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 kc w zw. z art. 455 kc. Pozwany pozostawał w opóźnieniu od dnia 17 października 2020 roku, bowiem pismem z dnia 7 października 2020 roku powódka wezwała go do zapłaty na jej rzecz przedmiotowych kwot do dnia 16 października 2020 roku. Wyżej wskazane wezwanie zostało doręczone pozwanemu w dniu 12 października 2020 roku, zatem miał on wystarczającą ilość czasu, aby zareagować na żądanie powódki. O kosztach procesu orzeczono na postawie art. 98 § 1 i 3 kpc obciążając nimi w całości pozwanego. Koszty procesu obejmowały opłatę od pozwu – 1. 00 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie – 10.800 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie powołanych przepisów, sąd orzekł jak w sentencji. Sędzia Eliza Nowicka-Skowrońska ZARZĄDZENIE (...) Sędzia Eliza Nowicka-Skowrońska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.