postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Zgodnie z treścią art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a więc w niniejszej sprawie na stronie pozwanej. W judykaturze podnosi się natomiast, że okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Konieczne byłoby wykazanie, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego. Przyjęcie takiego wpływu byłoby możliwe przede wszystkim wówczas, gdyby konkretny zapis był z nim negocjowany (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2011r., I ACa 232/11, L.). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść (por. wyrok Sądu Apelacyjnego Warszawa z dnia 15 maja 2012r., VI ACa 1276/11, L.). W przedmiotowej sprawie – wbrew spoczywającemu nań ciężarowi dowodu – powód nie wykazał, że umowa w takim kształcie została indywidualnie uzgodniona przez strony. Umowa została zawarta na standardowym druku umowy, jakim powód posługuje się w ramach swojej działalności gospodarczej. Odnosząc się do poszczególnych roszczeń strony powodowej Sąd uwzględnił roszczenie powoda w zakresie dotyczącym kwoty 9.500,00 złotych z tytułu należności głównej, 1.213,29 złotych – tytułem odsetek umownych należnych do chwili rozwiązania umowy oraz 340 złotych z tytułu opłaty przygotowawczej. Od tak określonej kwoty łącznej – 11.053,29,00 złotych Sąd odjął wartość dokonanych przez pozwanego wpłat ostatecznie zasądzając stronie powodowej kwotę 7.467,50 złotych. Sąd nie uwzględnił natomiast roszczenia powoda w zakresie obejmującym kwotę wynagrodzenia prowizyjnego . Dla uznania spornych klauzul za abuzywne konieczne jest ustalenie, czy klauzule te kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Jak wskazuje się w doktrynie w stosunkach z konsumentami szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do wartości takich jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, będą uznawane za sprzeczne z dobrymi obyczajami. W szczególności w taki sposób kwalifikowane są wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami umowy (por. M. Bednarek [w:] E. Łętowska (red.) System prawa prywatnego, t. 5, Warszawa 2006, s. 662-663; W. Popiołek [w:] K. Pietrzykowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, 2005, art. 3851, nb 7; K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2008, art. 3851, nb 9). Postanowienia umowy lub wzorca umownego rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie, znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. W ocenie Sądu narzucona klientowi wartość dodatkowego wynagrodzenia, nie stanowiącego istoty umowy pożyczki, ale odnosząca się do świadczeń ubocznych, która nie ma odniesienia do faktycznych kosztów powstałych w związku z udzieleniem lub obsługą umowy pożyczki, a w znaczący sposób zwiększająca koszt umowy w stosunku do wartości kwoty pożyczki udzielonej stanowi klauzulę kształtującą prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy W przypadku ustalonego wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 9.500,00 złotych (przy wartości udzielonej pożyczki 9.500,00 złotych) wartość tego świadczenia pozostaje rażąco wygórowana w stosunku do wartości udzielonej pożyczki. Stwierdzenia tego nie zmienia fakt dokonania rozdzielenia prowizji na poszczególne elementy działalności powoda, w podpisanym przez pozwanego załączniku do umowy. Dokonanie rozdziału łącznej wartości prowizji na poszczególne części składowe nie powodują skutku rozbicia tego elementu wynagrodzenia stanowiącego w umowie jednorodną pozycję, tym bardziej, iż wskazane w załączniku elementy takie jak pokrycie wynagrodzenia pracowników, pokrycie kosztów marketingowych, czy pokrycie danin publicznych w żaden sposób nie odnosi się do konkretnej zawartej z pozwanym umowy pożyczki, ile stanowią ogólne koszty działalności powoda. Nie odnajduje ona również uzasadnienia w czynnościach związanych z trwaniem umowy pożyczki, albowiem podstawowy obowiązek pożyczkodawcy sprowadza się do weryfikacji sytuacji materialnej pożyczkobiorcy, zawarcia umowy i udzielenia pożyczki, za co zastrzega on sobie dodatkowe wynagrodzenie w postaci opłaty przygotowawczej. Również zastrzeganie nadmiernie wysokich kosztów obsługi pośrednika nie może następnie prowadzić do wliczenia tego kosztu w wartość udzielonej prowizji. Podstawowym wynagrodzeniem pożyczkodawcy z tytułu udzielonej pożyczki stanowi oprocentowanie. Przyjmowanie prowizji w wysokości równej wartości udzielonej pożyczki, a jednocześnie w wartości nadmiernie wysokiej w stosunku do wartości zawartej umowy narusza interes konsumenta, albowiem odbiega od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Mając na względzie powyższe Sąd, zasądził powodowi kwotę 7.467,50 złotych według wyliczenia wskazanego powyżej. Jednocześnie mając na względzie to, iż dochodził należności z weksla Sąd ograniczył wysokość należnych powodowi odsetek do odsetek ustawowych za opóźnienie, zgodnie z art. 48 prawa wekslowego. W pozostałym zakresie Sad oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 100 i 108 k.p.c. Zważyć bowiem należało, iż strona powodowa wygrała niniejsze postępowanie w 33 %. Koszty strony powodowej stanowiły opłata sądowa od pozwu (1.134,00 złote), opłata za czynności fachowego pełnomocnika – radcy prawnego w stawce minimalnej (3.600 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) – w łącznej wysokości 4.751,00 złotych, z czego należy mu się kwota 1.568,00 złotych.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.