Sygn. akt VII Uo 8/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia SSO Anna Głowacka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. przeciwko J. K. o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi z dnia 31 stycznia 2020r.w sprawie VII U 179/18 i wyrokowi z dnia 9 listopada 2021r. sprawie III AUa 145220 na skutek odwołania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. postanawia : oddalić wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o nadanie klauzuli wykonalności pkt II wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 31stycznia 2020r. w sprawie o sygn. akt VII U 179/18 i pkt II czynności określonej jako wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt III AUa 1452/
- Sygn. akt VII Uo 8/22 UZASADNIENIE Czynność Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt III AUa 1452/20 z dnia 9 listopada 2021 r., oznaczona jako wyrok, nie jest wyrokiem, ponieważ została podjęta (wydana) w składzie wykluczającym możność uznanie go za sąd w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zaakcentować trzeba, że Rzeczpospolita Polska jest stroną tej umowy międzynarodowej (Dz.U.z 1993 nr 61 poz. 284), a zgodnie z treścią art. 9 Konstytucji RP przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego; Konwencja, jako ratyfikowana przez Polskę umowa międzynarodowa jest zatem częścią krajowego porządku prawnego. Nie sposób także tracić z pola widzenia, że w obecnym swym składzie Trybunał Konstytucyjny jest sparaliżowany personalnie, a w konsekwencji także i decyzyjnie (Małgorzata Jaśkowska „Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji” w Skrzydło – Niżnik Iwona, Dobosz Piotr, Sąbek Dorota, Smaga Marcin „Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dra hab. Józefa Filipka”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego”, Kraków 2001 str. 278, wyrok TK z dnia z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt K 34/15 publ. OTK-A 2015/11/185, wyrok ETPCz z dnia 7 maja 2021 r., Xero floor vs. Poland skarga nr 4907/18 ). W realiach dysfunkcjonalności sądu konstytucyjnego, pozostałe sądy są nie tylko upoważnione, ale wręcz zobowiązane do rozstrzygania ad casu o nie- konstytucjonalności przepisów, co stanowi konsekwencję wyrażonych w art. 8 Konstytucji R.P. zasady jej nadrzędności i bezpośredniego stosowania oraz konstytucyjnie zakorzenionej zasady związania sądów Konstytucją i ustawami. Sądy są uprawnione i zobowiązane do rozważania problemów konstytucyjnych w procesie orzekania (Garlicki Leszek „Sądy a Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej”, Przegląd Sądowy nr 7-8 str. 14). Sądy powszechne mają prawo odmówić zastosowania określonego przepisu w zakresie sprzecznym z Konstytucją (Ferek Maciej „Roszczenia restytucyjne właścicieli nieruchomości przejętych przez państwo w latach 1944-1989”, WoltersKluwer Warszawa 2022 r., str. 255-256, Gutowski Maciej, Kardas Piotr „Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania Konstytucji”, Palestra 2016 r., nr 4 str. 9, wyrok SN z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt V CSK 413/15, publ. LEX nr 2036720). Zakłócenie zdolności Trybunału Konstytucyjnego do realnego działania powoduje przesunięcie jego zadania czuwania nad nadrzędnością Konstytucji RP na rzecz innych sądów w ramach ich kompetencji. Stosowanie Konstytucji przez sądy służy nie tylko realizacji uprawnień obywatelskich składających się na konstytucyjne prawo do sądu, ale jest przede wszystkim instrumentem umożliwiającym realizację roszczenia do słuszności prawa oraz sprawiedliwości rozstrzygnięcia. Stwarza możliwość rozwiązywania szeregu problemów szczegółowych związanych z kształtem konkretnych regulacji prawnych mających znaczenie dla jednostkowego rozstrzygnięcia w aspekcie reguł i zasad konstytucyjnych, czego nie można osiągnąć ograniczając się do archaicznej już koncepcji scentralizowanego modelu kontroli konstytucyjności prawa przez jeden wyspecjalizowany organ (Ferek Maciej „Roszczenia restytucyjne właścicieli nieruchomości przejętych przez państwo w latach 1944-1989”, WoltersKluwer Warszawa 2022 r., str. 256-257, Gutowski Maciej, Kardas Piotr „Spory ustrojowe a kompetencje sądów - granice bezpośredniego stosowania konstytucji”, Palestra 2017 r., nr 12 str. 37,). Trybunał orzeka o prawie i jest władny uchylić przepis, a jego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne, a sąd orzeka o indywidualnym stosunku społecznym, a jego pogląd jest niewiążący dla innych sądów w podobnych sprawach (Tuleja Piotr w Safjan Marek, Bosek Leszek „Konstytucja RP Komentarz Tom I”, str. 322). Sąd nie może zastosować przepisu ustawy, jeśli uzna, że jest sprzeczny z przepisem Konstytucji, lecz powinien zastosować przepis Konstytucji. Stosowanie Konstytucji przez sądy jest w świetle art. 8 ust. 2 uniwersalnym nakazem ustrojodawcy. Badanie przez sąd konstytucyjności przepisu ustawy odbywa się przy okazji rozstrzygania o żądaniu strony (w tym przypadku o żądaniu nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności Zgodnie z treścią art. 179 Konstytucji R.P. sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej nie w sposób dowolny, lecz na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Z kolei art. 187 ust. 1 pkt 2 i 3 Konstytucji stanowi, że jest to organ, w skład którego wchodzi m.in. piętnastu członków wybranych spośród sędziów, zaś Sejm ma prawo do powołania jedynie po pierwsze czterech członków, a po drugie spośród posłów. Ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r poz. 3) do ustawy z dnia 12 maja 2011 r o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2011 r nr 126 poz. 714) wprowadzono art. 9a pkt 1 stanowiący, że Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych piętnastu członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję. Zgodnie z treścią art. 6 ww. ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r mandat członków Krajowej Rady Sądownictwa, o których mowa w art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wybranych na podstawie przepisów dotychczasowych, miał trwać do dnia poprzedzającego rozpoczęcie kadencji nowych członków Krajowej Rady Sądownictwa, nie dłużej jednak niż przez 90 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy, chyba że ustał wcześniej w związku z upływem kadencji. Ustawa weszła w życie w dniu 17 stycznia 2018 r. W dniu 6 marca 2018 r Sejm po przerwaniu kadencji jedynie 15 członków-sędziów Krajowej Rady Sądownictwa „wybrał” 15 nowych członków-sędziów, a zatem sprzecznie z art. 187 ust. 1 pkt 2 i 3 Konstytucji. Dlatego organ mający swą siedzibę w gmachu Krajowej Rady Sądownictwa i posługujący się jej pieczęciami urzędowymi nie jest organem wymienionym w Rozdziale VIII Konstytucji i nie ma kompetencji do wnioskowania do Prezydenta o powołanie na stanowisko sędziego. Istniejąca procedura powoływania sędziów jest wadliwa. W kwestii istnienia sądów polskich w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji ETPCz wypowiadał się wielokrotnie. Dla przykładu : w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce skarga nr 43447/19 w kwestii legitymacji Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym kształcie do wnioskowania o powołanie na stanowisko sędziego. ETPCz stwierdził, że „…przedstawienie Prezydentowi RP kandydatów przez KRS jest warunkiem sine qua non powołania na stanowisko sędziowskie (art. 179 Konstytucji). Prezydent nie może powołać sędziego, który nie uzyskał takiej rekomendacji (…). Na mocy ustawy zmieniającej z 2017 roku, która pozbawiła sądownictwo prawa do nominowania i wybierania sędziowskich członków KRS - prawa przyznanego mu na mocy poprzednich przepisów i uznanego przez standardy międzynarodowe - władza ustawodawcza i wykonawcza osiągnęły decydujący wpływ na skład KRS. Ustawa praktycznie zlikwidowała nie tylko poprzedni system przedstawicielski, ale również gwarancje niezależności sądownictwa w tym zakresie. W efekcie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę mianowania sędziów, z której to możliwości władze te skorzystały - jak pokazały na przykład okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS. (…) Naruszenie prawa krajowego, (…) wynikające z nieprzestrzegania zasady podziału władzy i niezawisłości sądownictwa, z natury rzeczy splamiło sporną procedurę powoływania sędziów, ponieważ w konsekwencji tego naruszenia rekomendacja kandydatów na sędziów do Izby Dyscyplinarnej - warunek sine qua non powołania przez Prezydenta RP - została powierzona KRS, organowi, który nie posiadał wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Procedura powoływania sędziów, która - jak w niniejszej sprawie - ujawnia nadmierny wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej na powoływanie sędziów, jest per se niezgodna z art. 6 ust. 1 Konwencji i jako taka stanowi fundamentalną nieprawidłowość wpływającą negatywnie na cały proces i zagrażającą legitymacji sądu złożonego z tak powołanych sędziów. Uchybienia w procedurze powoływania sędziów do Izby Dyscyplinarnej były tak poważne, że naruszały samą istotę prawa do "sądu ustanowionego ustawą".(…) Nieprawidłowości w procesie mianowania naruszyły legitymację Izby Dyscyplinarnej w takim stopniu, że w następstwie z natury wadliwej procedury mianowania sędziów, nie posiadała ona i nadal nie posiada atrybutów "sądu", który jest "zgodny z prawem" w rozumieniu art. 6 ust.
- Naruszona została zatem sama istota przedmiotowego prawa. W świetle powyższego i uwzględniając swoją ogólną ocenę w ramach trzystopniowego testu przedstawionego powyżej, Trybunał stwierdza, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, która rozpatrywała sprawę skarżącej, nie była "sądem ustanowionym przez prawo". W wyroku z dnia 3 lutego 2022 roku w sprawie (...) SP. Z O.O przeciwko (...) (skarga numer (...)) Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w sposób najdobitniejszy orzekł, że „sąd” w składzie sędziów nowo powołanych w procedurze z udziałem „Krajowej Rady Sądownictwa” ustanowionej w 2018 r nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku z dnia 6 października 2021 r w sprawie o sygn. akt C‑487/19 TSUE orzekł, że sąd krajowy powinien uznać za niebyłe orzeczenie sądowe wydane w składzie z osobą, powołaną na stanowisko sędziego z rażącym naruszeniem podstawowych norm stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania systemu sądownictwa, bowiem orzeczenie takie nie można uznać za wydane przez niezawisły i bezstronny sąd. W związku z powyższym orzecznictwem europejskich trybunałów zdaniem Sądu utraciła aktualność znacznie wcześniejsza uchwała Sądu Najwyższego w składzie połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020r. o sygn. akt BSA I-4110-1/20 publ. OSNKW 2020/2/
- Kontrola spełnienia standardu bezstronności i niezawisłości sądu w konkretnej sprawie jest bezprzedmiotowa. Zgodnie z zaprezentowanym stanowiskiem trybunalskim kontrola taka nie może usankcjonować faktu, że sąd złożony przez sędziego powołanego na urząd bez wniosku Krajowej Rady Sądownictwa nie jest sądem w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji. W nin. sprawie jest to tym jaskrawiej widoczne, że czynność Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2021 r podjęta jednoosobowo. Pani Ewie Krakowiak wręczono nominację na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w dniu 26 kwietnia 2021 r, ale bezskutecznie, bo bez wniosku Krajowej Rady Sądownictwa tj. organu opisanego w art. 187 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Okręgowy w Krakowie za poglądem Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r w sprawie o sygn. akt I CSK 300/18 publ. OSP 2019/4/34) uznaje czynność nazwaną „wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2021 r” za nieistniejący, jej wydanie za naruszające konstytucyjne prawo strony do sądu (art. 45 ust. 1), a apelację odwołującego za nierozpoznaną. W konsekwencji wyrok tut. Sądu z dnia 31 stycznia 2020 r w sprawie o sygn. akt VII U 179/18 jest nieprawomocny. Oba nie mogą zatem stanowić tytułu egzekucyjnego, bowiem zgodnie z treścią art. 777 § 1 pkt 1 kpc tytułem egzekucyjnym jest prawomocne orzeczenie Sądu. Z kolei art. 776 kpc stanowi, że klauzulę wykonalności Sąd nadaje tytułowi egzekucyjnemu. Skoro wyrok Sądu Okręgowego jest nieprawomocny, a w ocenie Sądu czynność Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2021 r nie istnieje w znaczeniu procesowym, to Sąd orzekł jak w sentencji. Niezależnie od powyższego, Sąd wydając niniejsze postanowienie dystansował się od partycypacji w procesie pogłębiającego się chaosu orzeczniczego determinowanego opisaną powyżej wadliwą procedurą powoływania sędziów, a w konsekwencji brakiem dostępu stron do sądu ustanowionego na mocy ustawy. Intencją Sądu przy wydawaniu postanowienia było również zapobieżenie realnemu niebezpieczeństwu zasądzania odszkodowań od Państwa Polskiego na rzecz skarżących obywateli przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, a to na podstawie art. 41 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Jak pokazuje praktyka, obywatele ci dostrzegają, że „orzeczenia” wydawane z udziałem osób nie będących sędziami, są wydane przez organ, który nie jest sądem, gdyż w jego skład wchodzi osoba powołana w niekonstytucyjnej procedurze. Powołania dokonano na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa, ustanowionej ustawą nowelizującą z 2017 r., czyli organu, który nie dawał wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej lub wykonawczej. Na marginesie powyższych rozważań Sąd stwierdza, że nie podziela odosobnionego poglądu orzeczniczego, zgodnie z którym właściwą drogą do kwestionowania czynności z dnia 9 listopada 2021 r powinno być wznowienie postępowania. Zgodnie z treścią art. 399 § 1 kpc można żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem. Tak nie jest w nin. sprawie, bowiem wyrok tut. Sądu z dnia 31 stycznia 2020 r pozostaje nieprawomocny. Z tego samego powodu stronom od czynności Sądu Apelacyjnego w Krakowie nie przysługiwało prawo do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 398 1 § 1 kpc) i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia (art. 424 1 § 1 kpc).