Sygn. akt II Ca 449/17 POSTANOWIENIE Dnia 7 sierpnia 2017 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSA w SO Grzegorz Ślęzak Sędziowie: SSA w SO Stanisław Łęgosz (spr.) SSO Ewa Tomczyk Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Gosławska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2017 roku sprawy z wniosku T. F. z udziałem Z. S., E. B. i K. K. o zasiedzenie własności nieruchomości na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 4 kwietnia 2017 roku, sygn. akt I Ns 1789/16 postanawia: 1. oddalić apelację; 2. ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie. SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk Sygn. akt: II Ca 449/17 UZASADNIENIE Postanowienie z dnia 4 kwietnia 2017 r. w sprawie INs 1789/16 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił wniosek T. F. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziału w nieruchomości położonej w T. oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o powierzchni (...) ha w rozmiarze przekraczającym jej własny udział we współwłasności wynoszący 7/18. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia. W rejestrze gruntów jako współwłaściciele o udziale 1/1 nieruchomości położonej w T., powiat (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o powierzchni (...) ha, (...) o powierzchni (...) ha, (...) o powierzchni (...) ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jest księga wieczysta o numerze (...), wpisani są małżonkowie A. i J. P.. Ich prawo własności stwierdzone jest aktem własności ziemi (...). W dniu 29 marca 1975 r. Naczelnik (...) w P. stwierdził, że A. P. i J. P. z mocy prawa stali się współwłaścicielami nieruchomości położonej we wsi T., powiat (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o łącznej powierzchni (...) ha. Wnioskodawczyni T. F. jest córką A. i J. P.. Mieszka na przedmiotowej nieruchomości od urodzenia do chwili obecnej. K. P. – brat wnioskodawczyni wyprowadził się stamtąd w wieku około 18-19 lat do Ł., a siostra Z. S. opuściła dom rodzinny w wieku około 18 lat. Wnioskodawczyni pracowała w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, pomagała swoim rodzicom – J. i A. małżeństwu P.. T. F. w 1972 r. zawarła związek małżeński. Ona wraz z małżonkiem najpierw mieszkali u jej rodziców, a następnie wybudowali swój dom na tej nieruchomości. Wnioskodawczyni pytała się o zgodę rodziców czy może wybudować tam dom. Dom został wybudowany w 1981 r. Po śmierci J. P. A. P. przeprowadził się do domu wnioskodawczyni i jej małżonka. Po śmierci swojej matki wnioskodawczyni uiszczała podatki. Ojciec wnioskodawczyni miał problem z nogą, był osobą leżącą. wnioskodawczyni opiekowała się nim. Wnioskodawczyni decydowała o zasiewie, o tym jaki będzie inwentarz. J. P. zmarła w dniu (...) r. w T.. A. P. zmarł w dniu (...) r. w T.. W okresie od dnia 1 lipca 2006 r. do chwili obecnej wnioskodawczyni opłacała podatki z tytułu użytkowania gospodarstwa rolnego o powierzchni (...) ha. Postanowieniem z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I Ns 741/15, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim I Wydział Cywilny stwierdził, że spadek po J. P. zmarłej w dniu (...) r. w T., ostatnio stale zamieszkałej w T., na podstawie ustawy nabyli: mąż A. P. oraz dzieci T. F. , Z. S. i K. P. po ¼ części każdy z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyli: mąż A. P. oraz dzieci T. F. i K. P. po 1/3 części każdy z nich. Ponadto Sąd stwierdził, że spadek po A. P. zmarłym w dniu (...) r. w T., ostatnio stale zamieszkałym w T., na podstawie ustawy nabyli: T. F., Z. S. oraz K. P. po 1/3 części każdy z nich, wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy, a także na podstawie zeznań świadków D. Ż., T. J., a także zeznań wnioskodawczyni T. F. i uczestniczki K. K.. W ocenie sądu wniosek o stwierdzenie nabycia udziału własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie zasługiwał na uwzględnienie. Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie) – art. 172 § 1 k.c. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 k.c.). Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści (art. 176 § 1 k.c.). Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania (art. 340 k.c.). Posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz włada rzeczą „jak właściciel” (art. 336 k.c.). Posiadacz wykonuje zatem faktycznie uprawnienia składające się na treść prawa własności, stąd też posiadanie takie zwane jest również właścicielskim. O tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, decydują okoliczności faktyczne o charakterze przede wszystkim zewnętrznym (zachowanie się posiadacza względem przedmiotu posiadania dostrzegalne dla innych osób). W pewnym stopniu znaczenie ma także wola posiadacza. Posiadacz powinien swoim zachowaniem manifestować samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa nad rzeczą. Jednakże nawet nieefektywne wykonywanie władztwa nie powoduje utraty posiadania, gdyż dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania. Także wymaganie zgody właściwego organu ze względu na interes publiczny na wykonanie pewnych czynności wobec rzeczy nie wyłącza kwalifikacji władztwa nad nią jako posiadania” (vide: E. Skowrońska-Bocian, M. Warciński [w:] Kodeks cywilny, Komentarz T. 1, pod red. K. Pietrzykowskiego. Wyd. 8, Warszawa 2015). . O posiadaniu samoistnym nie świadczy sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego, ale sposób wykonywania władztwa nad nieruchomością. Wola posiadania jak właściciel (animus possidendi) oznacza wykonywanie faktycznego władztwa w takim zakresie, w jakim wykonuje je właściciel - przy czym swą wolę władania daną nieruchomością jak właściciel posiadacz samoistny musi objawiać na zewnątrz. Konieczne jest więc wykonywanie przez posiadacza, który - co jasne - właścicielem nie jest, czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa”. Dla istnienia posiadania samoistnego niezbędne jest faktyczne władanie rzeczą. Przy posiadaniu samoistnym odpowiadającym prawu własności oznacza to korzystanie z rzeczy w taki sposób jak właściciel . Samoistne posiadanie musi trwać nieprzerwanie przez określony ustawą czas. Ciągłość posiadania ma dotyczyć nie w ogóle władztwa faktycznego nad rzeczą, lecz władztwa mającego charakter posiadania samoistnego. Nabycie własności w drodze zasiedzenia w wypadku nieruchomości wynosi 20 lat, jeśli uzyskanie posiadania nastąpiło w dobrej wierze oraz 30 lat w wypadku złej wiary. Dobra wiara posiadacza nie jest przesłanką nabycia własności nieruchomości. Możliwe jest zatem uzyskanie własności tego rodzaju rzeczy przez podmiot, który od samego początku zdawał sobie sprawę, że jego właścicielskie władanie rzeczą nie ma żadnej podstawy prawnej. Dobra wiara posiadacza ma natomiast wpływ na skrócenie wymaganego terminu zasiedzenia z 30 do 20 lat. Istotnym udogodnieniem dla posiadacza w tym zakresie jest to, że ocenie podlega dobra lub zła wiara w chwili uzyskania posiadania rzeczy. Stan świadomości władającego rzeczą po tym momencie nie ma już znaczenia. Niezbędne jest podkreślenie, iż miarodajny jest moment uzyskania posiadania samoistnego, a nie władania rzeczą w ogóle. Ma to znaczenie w sytuacjach, w których doszło do zmiany charakteru posiadania z zależnego na samoistne na skutek samodzielnych działań posiadacza - ocenie podlega wówczas właśnie chwila, w której doszło do takiej zmiany samoistnego (vide: K. Gołębiowski [w:] Kodeks cywilny, Komentarz, pod red. E. Gniewek., P. Machnikowskiego, Wyd. 6, Warszawa 2014). Posiadaczem w dobrej wierze jest ten, kto błędnie przypuszcza, że nie jest właścicielem rzeczy, a w złej wierze pozostaje ten kto wie albo wiedzieć powinien, że prawo własności nie przysługuje jemu, lecz innej osobie (vide: postanowienie Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I CSK 360/08). W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wykazała, że wnioskodawczyni T. F. nie była posiadaczem samoistnym przez okres 30 lat nieruchomości położonej w T., powiat (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o powierzchni (...) ha, (...) o powierzchni (...) ha, (...) o powierzchni (...) ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim VI Wydział Ksiąg Wieczystych urządzona jest księga wieczysta o numerze (...). Zdaniem Sądu brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, że po śmierci J. P., A. P. – ojciec wnioskodawczyni, przekazał jej tę nieruchomość, w posiadanie samoistne, niezależne od jego woli. Należy podkreślić, że jeszcze za życia matki wnioskodawczyni pytała swoich rodziców czy może wybudować dom na tej nieruchomości. Jakkolwiek A. P. był osobą chorą, leżącą, gdyż miał problem z nogą, to taki stan rzeczy nie wpływał ujemnie na jego predyspozycje intelektualne, możność podejmowania decyzji w sprawie gospodarstwa. W przekonaniu Sądu od razu po śmierci matki wnioskodawczyni nie została posiadaczem samoistnym nieruchomości, gdyż fakt, iż była osobą decyzyjną w zakresie tego, co będzie siane lub jaki ma być inwentarz, nie oznacza, że mogła swobodnie rozporządzać tą nieruchomością bez zgody ojca. Matka wnioskodawczyni zmarła w dniu (...) r., a ojciec dnia (...) r. W przekonaniu Sądu o uznaniu samoistnego posiadania nieruchomości przez wnioskodawczynię nie przesądza również okoliczność uiszczania przez nią podatków po śmierci matki. Nie ulega również wątpliwości, że wnioskodawczyni (wraz z małżonkiem) pracowała w gospodarstwie, lecz okoliczność ta sama w sobie nie rozstrzyga o władaniu rzeczą „jak właściciel”, skoro z materiału dowodowego nie wynika ażeby wnioskodawczyni miała możność samodzielnego rozporządzania nieruchomością, bez zgody ojca. Tym bardziej brak dowodów na to, ze taka sytuacja zaistniała jeszcze 2 lata przed śmiercią J. P.. Sąd stanoł na stanowisku, że wnioskodawczyni mogła stać się posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości najwcześniej 10 lat przed śmiercią swojego ojca, tj. od roku 1996. Ojciec wnioskodawczyni był już wówczas w zasadzie całkowicie unieruchomiony, i wtedy faktycznie T. F. mogła uważać i być postrzegana jako osoba władająca nieruchomością „jak właściciel”. Przez 10 lat po śmierci matki wnioskodawczyni nie wystąpiły w przekonaniu Sądu żadne okoliczności, które przemawiałyby za samoistnym posiadaniem nieruchomości. Istotną kwestią jest również fakt, iż zmiana charakteru posiadania z zależnego (za życia obojga rodziców) na samoistne nie nastąpiła u wnioskodawczyni wyraźnie, co powoduje, że wnioskodawczyni nie przysługuje domniemanie posiadania samoistnego, lecz winna wyraźnie udowodnić zmianę charakteru posiadania. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18.05.2016r V CSK 590/15 „nie można wykluczyć w toku posiadania zmiany charakteru tego posiadania, z zależnego na samoistne. Przypomnieć jednak należy, że zamiana charakteru posiadania musi być, w sposób nie budzący wątpliwości, zamanifestowania zarówno wobec otoczenia, jak i, czy też przede wszystkim, w stosunku do właściciela. Właściciel, który wie, że wydał nieruchomość w posiadanie po tytułem niestanowiącym zagrożenia utratą prawa, musi wiedzieć, że z oznaczoną chwilą, na skutek jawnych zachowań posiadacza, jego prawo staje się zagrożone. Ponadto, jeżeli dochodzi do przekształcenia posiadania zależnego w samoistne, posiadacz nie może powołać się na domniemanie z art. 339 KC. Obarcza go dowód takiej zmiany i dowód dalszego wykonywania posiadania, już pod tytułem właściciela; konieczne jest więc udowodnienie konkretnych okoliczności faktycznych, które o tym świadczyłyby, jak również umiejscowienie ich w czasie. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby od razu po śmierci matki zmienił się charakter jej posiadania z zależnego na samoistne. W przekonaniu Sądu ten charakter zmieniał się w czasie wraz z postępem choroby ojca, ale samoistne posiadanie jeżeli w ogóle miało miejsce za życia ojca wnioskodawczyni, to najwcześniej na 10 lat po śmierci matki, jednocześnie 10 lat przed śmiercią ojca wnioskodawczyni. Jednak od wskazanego wyżej 1996 r. nie upłynął jeszcze 30-letni okres zasiedzenia. W związku z powyższym Sąd wniosek oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Od powyższego postanowienia apelację złożyła wnioskodawczyni zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów postępowania cywilnego tj.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.