Sygn.akt. IV Pa 102/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2024r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia (del.)

§ 1

Kodeksu Pracy, polegające na nieuzasadnionym, dyskryminującym zróżnicowaniu uprawnień powódki o charakterze majątkowym wynikających ze stosunku służbowego i przyznaniu w zaniżonej wysokości dodatku służbowego w części „modernizacyjnej”, w stosunku do funkcjonariuszy, którzy nie posiadają okresów zatrudnienia równorzędnych do okresów służby tzw. „okresów cywilnych” w sposób naruszający zasadę równości wobec prawa; - art 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na naruszeniu osobistych praw majątkowych powódki i prawa do poszanowania mienia, które podlegają równej dla wszystkich ochronie – to jest nieproporcjonalnego naruszenia prawa powódki do uposażenia za pełnioną służbę spowodowanego pośrednią dyskryminacją płacową ze względu na „cywilny staż pracy”;

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na zlekceważeniu wniosku powódki o dokonanie kontroli zgodności przepisów rozporządzenia w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia funkcjonariuszy SW, a w szczególności § 6 i § 9 tegoż rozporządzenia zarówno z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Kodeksu Pracy i ustawy o ustanowieniu „Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w latach 2022-2025”, o ustanowieniu „Programu modernizacji Służby Więziennej w latach 2022-2025” oraz z przepisami prawa międzynarodowego – czym naruszono prawo powódki do rzetelnego i sprawiedliwego procesu, a także rzetelnej procedury sądowej;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 k.p.c. w zw. z art. 18 3b Kodeksu Pracy poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, dokonaną w sposób wybiórczy, a częściowo nawet nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym z negatywnymi konsekwencjami dla powódki poprzez: a) pominięcie w szczególności treści zawartych w materiale dowodowym: - Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.03.2022r. w sprawie wielokrotności kwoty bazowej, stanowiącej przeciętne uposażenie funkcjonariuszy Służby Więziennej i uzasadnieniu tego aktu prawnego jako wykonującego zarówno ustawę budżetową, jak i modernizacyjną i przedstawionego jako dowód na okoliczność kwoty 624 zł, tj. należnej powódce comiesięcznej podwyżki uposażenia w roku 2022, - uzasadnienia do projektów rozporządzeń w sprawie wielokrotności kwoty bazowej w innych służbach mundurowych, z których wynika, że właśnie w oparciu o zapisy ustawy budżetowej i ustawy modernizacyjnej we wszystkich służbach mundurowych realizacja podwyżki była możliwa w oparciu o zmianę wskaźnika wielokrotności bazowej i nie mogła być inna niż 624 zł, - wywiedzenie oceny wyłącznie w oparciu o przepisy rozporządzenia w sprawie dodatków o charakterze stałym pomijając i nie dostrzegając zapisów ustawowych do których akt ten został wydany
3. błędną wykładnię prawa poprzez: - uznanie, że podwyżka uposażeń funkcjonariuszy Służby Więziennej została zrealizowana w oparciu o postanowienia art. 9 pkt 9 ustawy modernizacyjnej, albowiem ta wynikała z realizacji postanowień zawartych w art. 9 pkt 8 przywoływanej ustawy, zgodnie z którym wzmocnienie systemu motywacyjnego uposażeń funkcjonariuszy Służby Więziennej jest realizowane przez podwyższenie wskaźnika wielokrotności kwoty bazowej, stanowiącej przeciętne uposażenie funkcjonariuszy Służby Więziennej– co ma kluczowe znaczenie dla wydanego wyroku i wskazuje z jakich przepisów ustawowych wynika gwarantowana kwota podwyżki i jaki cel miała osiągnąć podwyżka. Art. 9 pkt 9 ustawy modernizacyjnej dotyczy wyłącznie wzrostu wynagrodzeń pracowników cywilnych Służby Więziennej i nie ma zastosowania do uposażeń funkcjonariuszy, - uznanie, iż pracodawcą powódki jest Areszt Śledczy w Z., co miało fundamentalne znaczenie dla wydanego wyroku i stanowiło podstawę dla wyłączenia odpowiedzialności Skarbu Państwa za ujawnione nieprawidłowości o dyskryminację. Powódka wskazywała, że pozostaje w stosunku służby, a nie w stosunku pracy.
4. błędne dokonanie ustaleń faktycznych poprzez: - uznanie, iż pracodawcą powódki jest Areszt Śledczy w Z., podczas gdy faktycznie jest nim Skarb Państwa, z którym łączy powódkę stosunek administracyjnoprawny – co w światle wydanego uzasadnienia zasadniczo wpłynęło na treść wydanego wyroku. Dodatkowe określenie w pozwie (jako statio fisci) jednostki organizacyjnej Państwa nie wpływa na zmianę osoby pozwanego, którym zawsze pozostaje Skarb Państwa - uznanie, że brak możliwości innego podziału środków finansowych przez pracodawcę skutkuje przyjęciem tezy, że pozwany nie odpowiada za skutek w postaci ukształtowania uposażenia powoda (zwłaszcza w części stanowiącej dodatek służbowy) w sposób niekorzystny wobec funkcjonariuszy wykonujących podobną pracę lub pracę o podobnej wartości, albowiem pozwany Skarb Państwa w oparciu o posiadane środki finansowe i obowiązujące przepisy nie był w stanie zrealizować podwyżki uposażeń w inny sposób. Zarówno w ocenie powódki, jak i ocenie Sądu Najwyższego, ograniczona ilość środków finansowych nie wyłącza odpowiedzialności pozwanego, albowiem gdyby się z tym zgodzić, to wypłata wszelkich świadczeń mogłaby nie zostać nigdy zrealizowana lub odsunięta na dowolnie długi czas, a podwyżkę w oparciu o treść obowiązujących przepisów i dostępne środki można było zrealizować bez powodowania dyskryminacji przynajmniej na 2 sposoby, - uznanie, że podwyżka uposażeń została zrealizowana zgodnie z przepisami prawa bez zbadania kontekstu konstytucyjności przepisów rozporządzenia w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej, mimo iż taką potrzebę wyraźnie wskazywała powódka, dostrzegając fundamentalne znaczenie tego aspektu, a sam Sąd w wydanym wyroku dostrzegł, że realizując podwyżkę uposażenia powódki w oparciu o przepisy tegoż rozporządzenia zastosowano niedozwolone kryterium (staż pracy w cywilu) – kryterium społecznie nieakceptowalne dla ustawodawcy krajowego, jak i unijnego. Tym samym Sąd uznał za legalne naruszanie tych przepisów aktem prawnym hierarchicznie niższym (rozporządzeniem) i wydanym z przekroczeniem uprawnień ustawowych i stwierdził, iż może ono negatywnie kształtować uposażenie powódki wbrew postanowieniom zawartym w ustawie modernizacyjnej, budżetowej oraz ustawie o Służbie Więziennej, a także Konstytucji RP i przepisom międzynarodowym. - uznanie, że dłużnikiem jest Areszt Śledczy w Z., podczas gdy faktycznie jest nim Skarb Państwa. W oparciu o powyższe zarzuty, powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez: - wypłatę zaległej części dodatku służbowego w części modernizacyjnej za okres styczeń 2022 r. do luty 2024 r. w kwocie 9.178 zł tj. do dnia wydania wyroku Sądu I instancji oraz za miesiące do dnia wydania wyroku przez Sąd II Instancji - zmianę decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Z. i ustalenie powodowi od dnia 01.01.2022r. dodatku służbowego w punkcie 4b w comiesięcznej wysokości 416 zł - przyznanie dodatku za wysługę lat pracy w SW, którą otrzymała z dniem 01.03.2022r., a następnie bezpodstawnie odebraną oraz przyznania dodatku za wysługę lat pracy poza SW, gdyż wolą ustawodawcy było traktowanie tych okresów jako równorzędnych do wszystkich służb mundurowych lub: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto, powódka wniosła o nieobciążanie jaj kosztami procesu (w szczególności zastępstwa procesowego pozwanego) w przypadku wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu apelacji znalazło się rozwinięcie powyższych zarzutów. W odpowiedzi na apelację, strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona pozwana wywodziła, iż apelacja wniesiona przez powódkę nie zasługuje na uwzględnienie, wyjaśniając przy tym, dlaczego uznaje zarzuty apelacji za chybione. Powołała się również na prawomocne rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w analogicznych sprawach oraz wyrok Sądu Okręgowego w Opolu, którym zmieniono powoływany przez powoda wyrok Sądu Rejonowego w Opolu i oddalono powództwo. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powódki jest niezasadna. W pierwszej kolejności należy podnieść, że w uzasadnieniu orzeczenia, Sąd I instancji dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz przeprowadził wywód wskazujący na motywy, którymi kierował się wydając zaskarżone orzeczenie. Sąd Rejonowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, bez przekroczenia granic określonych treścią art. 233 § 1 k.p.c. trafnie określił prawne konsekwencje poczynionych ustaleń. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy logicznie uzasadnił swoje stanowisko i nie naruszył przy tym przepisów prawa procesowego. W związku z tym, wobec pełnej aprobaty dla ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy i oddalenia apelacji na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie zachodzi potrzeba powtarzania tychże ustaleń (por. wyroki SN z 14.02.2013 r., sygn. II CSK 292/12, z 24.02.2021 r., sygn. akt III USKP 33/21). Ocena prawna zawarta w rozstrzygnięciu Sądu I instancji obejmująca dokonaną przez ten Sąd wykładnię zastosowanych przepisów prawa materialnego nie budzi żadnych zastrzeżeń Sądu Okręgowego. Biorąc nadto pod uwagę, iż kontrola instancyjna nie dała podstaw do stwierdzenia nieważności w sprawie, dalszy zakres kognicji sądu odwoławczego wyznaczała treść orzeczenia oraz zarzutów podniesionych w apelacji. W ocenie Sądu Okręgowego, zarzuty te okazały się bezzasadne, a tym samym niewątpliwie nie mogły stanowić podstawy do zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podnieść w tym miejscu należy, iż w żaden sposób nie podważają one prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W apelacji wniesionej przez stronę powodową zarzucono m.in. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając (wyrok SA w Krakowie z 29.12.2021 r., sygn. akt I ACa 494/20). W ocenie Sądu Okręgowego, strona apelująca nie spełniła tych wymogów, a zarzuty błędnych ustaleń faktycznych stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Ponadto, w odniesieniu do zarzutu obrazy przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. przyjmuje się, że jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logiczne, poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to jego ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne (tak: m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15.01.2015r., III AUa 529/14). Natomiast zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. strona winna wskazać na czym polegały błędy w logicznym rozumowaniu Sądu, względnie sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, czy niespójności. Nie wystarczy natomiast przedstawienie własnej oceny dowodów i wniosków z nich wynikających, stanowiących alternatywną wersję stanu faktycznego (tak: wyrok SA w Warszawie z dnia 21.06.2022 r., VI ACa 281/21). Dlatego też nie sposób zgodzić się z twierdzeniem powódki, jakoby uzasadnienie Sądu I instancji pominęło jakiekolwiek dowody. Sąd Rejonowy w swoim rozstrzygnięciu uwzględnił bowiem wszystkie z przeprowadzonych w toku postępowania dowodów, które to były zgłaszane przez strony. Ponadto, żadna ze stron nie kwestionowała wówczas jakichkolwiek z dowodów zgromadzonych w sprawie. Sąd nie miał możliwości oceny dowodów, których nie przeprowadził w toku postępowania w związku z brakiem właściwych wniosków dowodowych ze strony powódki. Zgodnie z art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Natomiast strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu co do tych okoliczności na niej spoczywał (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 18.01.2012r. IACa 1320/2011). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odzwierciedla motywy, którymi kierował się Sąd I instancji wydając zaskarżone orzeczenie. Przede wszystkim, Sąd I instancji zasadnie stwierdził, iż przepisy ustawy modernizacyjnej oraz rozporządzenia wykonawczego do art. 58 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej nie określają w żadnym razie, ażeby powódka miał otrzymać świadczenie w wysokości konkretnie 624 zł. Przypomnieć trzeba, że przepis § 9 rozporządzenia z dnia 15.03.2022r. stanowi, iż w przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie określonym w § 2 ust. 2 dodatek służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu z części określonej w § 6 pkt
5. Ponadto § 6 ww. rozporządzenia stanowi, że dodatek służbowy może składać się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r., której wysokość nie może przekroczyć kwoty 416 zł. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem apelującej, jakoby Sąd błędnie ocenił materiał dowodowy poprzez uznanie, że podwyżka uposażeń nastąpiła na podstawie obowiązujących przepisów prawa w tym w szczególności Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.03.2022r., nie wskazał przy tym konkretnie przepisów mających wpływ na ustalenie wysokości comiesięcznej podwyżki. Sąd I instancji bowiem szczegółowo wskazał i omówił wszystkie przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie, w szczególności wskazał mechanizmy działania spornego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.03.2022r. Zasadnie przy tym zaznaczył, iż zapis zawarty w § 6 nie przyznaje powodowi żadnych konkretnych roszczeń. Natomiast § 9 rozporządzenia należy zinterpretować w ten sposób, że podwyżka dodatku za wysługę lat winna „konsumować” część dodatku służbowego. W tym miejscu konieczne jest szersze przedstawienie regulacji prawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. W dniu 01.01.2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17.12.2021 r. o ustanowieniu "Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w latach 2022 - 2025", o ustanowieniu "Programu modernizacji Służby Więziennej w latach 2022-2025" oraz o zmianie ustawy o Policji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2448). W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że " kształtowanie i utrzymywanie przez państwo oczekiwanego przez społeczeństwo stanu bezpieczeństwa zobowiązuje do monitorowania współczesnych problemów zachodzących w świecie społecznym i podejmowanie adekwatnych działań w sferze funkcjonowania służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo kraju. Dopełnieniem powyższego jest zagwarantowanie samym funkcjonariuszom, zważywszy na charakter podejmowanych przez nich czynności - częstokroć realizowanych z narażeniem życia - mechanizmów mających na celu zwiększenie atrakcyjności, motywacji i wyszkolenia w służbie, przyczyniając się do wzmocnienia tych formacji. Realizacji tej misji ma służyć program "modernizacji służb mundurowych". Kluczowym elementem programu modernizacji służb było wzmocnienie motywacyjnego systemu uposażeń funkcjonariuszy, co znalazło wyraz w art. 19 ustawy zmieniającej, który to nowelizował ustawę z dnia 09.04.2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2470), w zakresie dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym funkcjonariuszy Służby Więziennej. Dodane zostały zapisy rozszerzające katalog okresów uwzględnianych przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat m.in. o okresy ukończonych studiów wyższych, jak też okresy pracy w tzw. cywilu. Jednocześnie wskazano, iż dotychczasowe przepisy wykonawcze dot. dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym zachowują moc do dnia wejścia w życie nowych (art. 30 ust. 2 ustawy zmieniającej). Przepisy ustawy o Służbie Więziennej i rozporządzenia gwarantowały wszystkim funkcjonariuszom uzyskanie co najmniej minimalnej zakładanej kwoty podwyżki, która została określona na nie mniej niż 624 zł. W konsekwencji czego żaden funkcjonariusz Służby Więziennej, w tym również powódka, nie otrzymał podwyżki mniejszej niż 624 zł brutto. Realizując zakładaną podwyżkę Minister Sprawiedliwości rozdzielił powyższą kwotę na trzy dodatki do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym (za wysługę lat, za stopień i służbowy), co znalazło swoje odzwierciedlenie w § 1 nowego rozporządzenia. W dniu 24.03.2022 r. weszło bowiem w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.03.2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. z 2022 r. poz. 663). Treść nowego rozporządzenia wskazuje przy tym wprost na dwie części dodatku służbowego, z których druga posiada charakter fakultatywny. Zgodnie z brzmieniem § 6 rozporządzenia dodatek służbowy: 1) składa się z części ustalonej na podstawie § 5 (tzw. część motywacyjna) 2) może składać się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r., której wysokość nie może przekroczyć kwoty 416 zł (tzw. część modernizacyjna). Z kolei w myśl § 9 ww. rozporządzenia w przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie określonym w § 2 pkt 2 dodatek służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu z części określonej w § 6 pkt
6. Rozporządzenie w sprawie dodatków stałych ani żaden inny przepis prawa nie określają zasad realizacji podwyżki. Jedyny przepis, który konkretyzuje te zasady to § 6 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że dodatek służbowy może (a więc nie musi) składać się z części ustalonej zgodnie z realizacjami podwyżki uposażeń funkcjonariuszy od 01.01.2022 r. Powódka z tego tytułu nie ma więc przyznanych żadnych konkretnych roszczeń. Ponadto kwota 416 zł na etat stanowi jedynie maksymalny próg wysokości części dodatku służbowego – przepis ten nie określa minimalnego pułapu. W świetle powyższego podkreślić zatem należy, iż żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie gwarantował przyznania powódce podwyżki dodatku służbowego w wysokości 416 zł. Inaczej mówiąc, przepisy te nie dawały żadnej podstawy do stwierdzenia, iż powódce należny jest dodatek służbowy w kwocie 416 zł. Z opisanej regulacji § 6 i § 9, zgodnie z przyjętą koncepcją realizacji podwyższenia uposażeń funkcjonariuszy, składającej się z 3 komponentów (dodatku za wysługę lat, dodatku za stopień służbowy oraz dodatku służbowego), wynika wyłącznie możliwość wzrostu dodatku służbowego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą podwyżki w wysokości 624 zł, a sumą dodatku za stopień i ustaloną wysokością dodatku za wysługę lat w związku z doliczeniem okresów służby i pracy cywilnej do wysługi lat, w sytuacji, gdy ta różnica będzie większa niż zero złotych. Jak już wspomniano wyżej, Sąd Rejonowy precyzyjnie omówił w treści uzasadnienia do zaskarżonego wyroku, zasady realizacji przedmiotowej podwyżki uposażeń funkcjonariuszy. Sporny dodatek służbowy, jak określono w § 6 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 15.03.2022r. nie mógł przekroczyć 416 zł – ale jest to górna granica kwoty, określona przez ustawodawcę, co nie znaczy, iż właśnie taka kwota powinna zostać automatycznie przyznana powodowi. Co istotne, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, sąd pracy co do zasady nie może inaczej określić kwoty wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy wynagrodzenie to mieści się w granicach określonych w przepisach prawa pracy, a przede wszystkim w umowie o pracę. W tym miejscu podkreślić też trzeba, że jak wynika z przytoczonych przepisów, dodatek modernizacyjny miał charakter fakultatywny, co wynikało wprost z § 6 pkt 2 owego rozporządzenia. Nadto ustawodawca w § 9 rozporządzenia przewidział, że w przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie określonym w § 2 ust. 2 dodatek służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu z części określonej w § 6 pkt
7. Podniesiono, że każdy funkcjonariusz miał otrzymać kwotę podwyżki w wysokości nie mniejszej niż 624 zł brutto. W przypadku powódki wzrost uposażenia łącznie wyniósł w/w kwotę. Wobec okoliczności, iż powódce doliczono od 01.01.2022 r. cywilny staż pracy do wysługi lat, co skutkowało zwiększeniem dodatku stażowego o 353 zł, oraz zwiększono dodatek za stopień o 208 zł (zgodnie z przewidzianymi w rozporządzeniu kwotami) -przyznana mu kwota dodatku służbowego w części modernizacyjnej została ograniczona do kwoty 63 zł. Łączny wzrost dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym, stanowiący realizację podwyżki uposażenia z dniem 01.01.2022 r. wyniósł zatem 624 zł (353 zł + 208 zł + 63 zł). Na marginesie zauważyć należy, że łączna kwota podwyższenia pokrywa się z kwotą, którą jak twierdzi powódka – miał obiecaną/zagwarantowaną w komunikacie. Skarżąca zasadnie wskazała przy tym, iż działania Aresztu Śledczego jako jednostki budżetowej Skarbu Państwa zawsze muszą wynikać z przepisów prawa. W ocenie Sądu Okręgowego właśnie tak w niniejszej sprawie było, albowiem kwota spornego świadczenia mieści się w granicach wyznaczonych przez powyższe przepisy, które stanowią jedyną podstawę prawną dla oceny zasadności roszczenia powoda. Wszystkie składniki uposażenia w konkretnych wysokościach zostały ustalone tak, jak przewidują to przepisy obowiązującego prawa. Realizacja podwyżki uposażenia powoda od dnia 01.01.2022 r. została dokonana na podstawie powszechnie obowiązujących aktów prawnych, w tym w szczególności na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.03.2022r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Powódka zarzucała, iż jej uprawnienia o charakterze majątkowym ze stosunku służbowego uległy dyskryminującemu zróżnicowaniu, tj. pośredniej dyskryminacji płacowej ze względu na „staż cywilny”. Powoływała się przy tym na naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wskazywała, że doszło do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu w zakresie równego wynagrodzenia, jak i do dyskryminacji pośredniej. Zdaniem apelującej, skutkiem dyskryminacji miał być fakt, iż została pozbawiona dodatku w kwocie 416 zł (tzw. dodatku modernizacyjnego), określonego w § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej – przyznano jej w/w składnik wynagrodzenia w niższej kwocie. Na tym tle zauważyć należy, iż stanowisko powódki sprowadzało się faktycznie do twierdzenia, że pomimo doliczenia jej zgodnie z nowymi regulacjami dodatkowego stażu pracy (z okresu poprzedzającego służbę), jego wynagrodzenie nie jest wyższe od wynagrodzenia funkcjonariuszy, którym takiego stażu nie doliczono, a realizowany cel - podniesienie wynagrodzeń co najmniej o zakładaną kwotę - osiągnięto w ich przypadku poprzez wprowadzenie dodatku służbowego. Co prawda, podwyżka uposażeń dla funkcjonariuszy Służby Więziennej przyczyniła się do sytuacji, iż doliczenie „stażu cywilnego” spowodowało tym samym zmniejszenie wysokości dodatku służbowego w tzw. części modernizacyjnej oraz to, że funkcjonariusze, którym nie doliczono tego stażu otrzymali dodatek w większej kwocie, to jednak kierujący Aresztem Śledczym Dyrektor nie posiadał żadnej dowolności w zakresie rozdysponowaniu środków przeznaczonych na podwyżki, a które to środki pochodziły z budżetu państwa. Areszt Śledczy nie miał żadnej możliwości, aby wpłynąć na wydatkowanie środków pieniężnych przeznaczonych na podwyżki, a tym samym na ukształtowanie uposażenia powoda. Co więcej, we wszystkich pozostałych jednostkach na terenie kraju, proces ten odbywał się w dokładnie taki sam sposób. Sytuacja zróżnicowania uposażeń wynikła bowiem z obiektywnych przyczyn, na które Dyrektor Aresztu Śledczego nie miał żadnego wpływu, a wszystko przebiegało w granicach obowiązującego prawa. W myśl art. 6 ustawy z dnia 09.04.2010 r. r. o Służbie Więziennej, koszty związane z funkcjonowaniem Służby Więziennej są pokrywane z budżetu państwa. Areszt Śledczy stanowi jednostkę organizacyjną sektora finansów publicznych, nie posiada osobowości prawnej, pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadza na rachunek budżetu państwa. Z uwagi na zapisy ustawy o Służbie Więziennej, dyrektor jednostki nie posiada pełnej samodzielności w zakresie kształtowania stosunku służbowego funkcjonariuszy, a wszelkie jego działania muszą być podejmowane na podstawie i w granicach ww. ustawy oraz przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie. Prawidłowo Sąd I instancji ocenił żądanie powódki w kontekście przepisów Kodeku cywilnego tj. art. 471 k.c., zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zasady naliczania uposażenia powoda oraz przyznane środki pieniężne wynikały z decyzji ustawodawcy (k. 212 akt sąd.). Sąd Rejonowy szczegółowo wyjaśnił, na czym konkretnie polegało zastosowanie działania arytmetycznego, które stosowano przy przyznawaniu podwyżek. Opisany przez Sąd sposób działania był podyktowany brzmieniem przepisów mających zastosowanie w tejże kwestii, a nie indywidualną oceną, czy też innymi przesłankami pozaustawowymi. Sąd Okręgowy podziela także przedstawione przez Sąd I instancji rozważania w zakresie wykładni przepisów art. 11 2 k.p, art. 11 3 k.p., art. 18 3 d k.p., art. 18 3 b § 1 k.p., art. 18 § 3 k.p. i ich przełożenie na realia niniejszej sprawy (k. 208-209 akt sąd.). Dodatkowo wskazać trzeba, że dyskryminacja w sferze zatrudnienia rozumiana jest jako bezprawne pozbawienie lub ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierównomierne traktowanie pracowników ze względu na wymienione w przepisie (art. 11 3 k.p.) kryteria dyskryminacyjne, a także przyznawanie z tych względów niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy, znajdujący się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie narusza jednak zasady równości usprawiedliwione i racjonalne zróżnicowanie (dyferencjacja) sytuacji prawnej podmiotów ze względu na różniącą je cechę istotną, relewantną. Dlatego nie stanowi dyskryminacji z art. 11 3 k.p. nierówność niepodyktowana przyczynami uznanymi za dyskryminujące, nawet jeżeli pracodawcy, można przypisać naruszenie zasady równego traktowania (art. 11 2 k.p.) (por. wyrok SA w Łodzi z 28.08.2020 r., III APa 7/20). Powódka nie negowała poprawności zastosowania obowiązujących płacowych uregulowań prawnych, ale swoje roszczenia wywodził z przepisów zakazujących nierównego traktowania, w tym dyskryminacji w zatrudnieniu. Kwestia ta została uregulowana przede wszystkim w art. 18 3a § 1 k.p., zgodnie z dyspozycją którego pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przepis ten stanowi przy tym realizację obowiązku implementacji do polskiego porządku prawnego stosownych regulacji prawa wspólnotowego. Rozwinięciem dyspozycji ww. przepisu jest przepis art.

§ 1

k.p., z którego wynika, że pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia nie tylko za pracę o "jednakowej wartości" (tj. za pracę taką samą pod względem faktycznych obowiązków i obciążenia nimi), lecz także za pracę "jednakową" (tj. za pracę tożsamą pod względem sposobu i obiektywnej jakości jej wykonania i tym samym przydatności dla pracodawcy). Jak wskazuje art.

§ 3k.p.

pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, potwierdzonych dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku. Prace jednakowe to z kolei prace takie same pod względem rodzaju, kwalifikacji koniecznych do ich wykonywania, warunków, w jakich są świadczone, a także ich ilości i jakości. Prace tożsame pod względem rodzaju i kwalifikacji wymaganych do ich wykonywania na tych samych stanowiskach pracy funkcjonujących u danego pracodawcy mogą różnić się co do ilości i jakości, a wówczas nie są pracami jednakowymi w rozumieniu art.

§ 1k.p.

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 07.03.2012 r., II PK 161/11). Zdaniem Sądu Okręgowego, wskazana regulacja ma zastosowanie również do funkcjonariuszy Służby Więziennej, wprowadza do polskiego porządku prawnego zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, co oznacza również prawo do takiego samego wynagrodzenia za jednakową pracę. Innymi słowy zasadą jest brak różnicowania wynagrodzeń pracowników zatrudnionych na tożsamych stanowiskach i wykonujących jednakową pracę. Oznacza to, iż pracodawca wypłacając identyczne wynagrodzenie pracownikom wykonującym taką samą (jednakową) pracę, na takich samych stanowiskach nie narusza co do zasady wskazanego w powołanym przepisie obowiązku zapewnienia równego traktowania w zatrudnieniu. Sama zatem redakcja powołanego przepisu wskazuje, że istnieją dopuszczalne przyczyny dyferencjacji sytuacji płacowej pracowników - są nimi rodzaj wykonywanej pracy oraz jej jakość (wartość). Wykładnia przepisów o dyskryminacji płacowej powinna być dokonywana w kontekście art. 78 § 1 k.p., zgodnie z którym wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Także i ten przepis wskazuje szereg kryteriów umożliwiających zróżnicowanie płac w ramach jednego zakładu pracy. Możliwe jest odmienne potraktowanie pracowników w zakresie wynagrodzenia również z innych przyczyn, niż wskazane w przytoczonych przepisach, o ile wynika to z uzasadnionej potrzeby i jest motywowane obiektywnymi względami, niesprzecznymi z zasadami współżycia społecznego i przepisami prawa pracy. Kryterium różnicowania płac zasadniczych poszczególnych pracowników na takich samych stanowiskach i wykonujących podobne prace może być także staż pracy, rozumiany jako doświadczenie zawodowe. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się przy tym, że posiadane doświadczenie zawodowe - stanowiące wyłącznie efekt dłuższego stażu pracy - nie tyle nawet, że nie musi przekładać się na wyższe zarobki, ale nie zawsze może być podstawą dozwolonej dyferencji w zakresie wysokości wynagrodzenia, a to w sytuacji, gdy efekt wykonywania takiej samej pracy przez porównywanych pracowników, mimo posiadania przez część z nich większego doświadczenia zawodowego, jest taki sam (por. wyrok z 14.03.2019 r., II PK 310/17). Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z 07.02.2018 r. (II PK 22/17) wskazano, iż różnicowanie płacy zasadniczej tylko ze względu na staż pracy czy doświadczenie zawodowe może być uznane za nierówne traktowanie pracowników w sytuacji, gdy doświadczenie zawodowe nie jest elementem istotnym przy ocenie wykonywania zadań służbowych. Oznacza to, iż brak zróżnicowania wynagrodzenia z uwagi na staż pracy nie może samoistnie świadczyć o nierównym traktowania lub dyskryminacji. Zasadą jest bowiem jednakowe wynagrodzenie za jednakową pracę. Dłuższy staż pracy może być natomiast w pewnych sytuacjach kryterium pozwalającym uzasadnić wyższe zarobki. Ustawodawca z całego spectrum warunków pracy i płacy podlegających ochronie przed naruszeniem zasady równego traktowania wyróżnił wynagrodzenie za pracę. Temu elementowi treści stosunku pracy poświęcił bowiem w rozdziale II a) osobny przepis, w którym wyraźnie uregulował to, w jaki sposób w zakresie uprawnień płacowych pracownika winno się przestrzegać zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Zgodnie z przepisem art.

§ 1k.p.

pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna (art.

§ 2k.p.).

Zauważyć należy, iż Sąd Najwyższy na tle art.

§ 2

k.p nie dopatrzył się dyskryminacji w sytuacji pracownika wyżej wynagradzanego od innych po uwzględnieniu wszystkich składników wynagrodzenia, o których stanowi art.

§ 2k.p.

Powołując się na art.

§ 2k.p.

Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska, iż porównywane wynagrodzenia powinny być ujęte całościowo (por. wyrok z 10.12.2019 r., II PK 126/18.) Stanowisko to Sąd Okręgowy orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na cel zmiany przepisów o dodatku stażowym poprzez wliczenie do jego wysokości okresów pracy poza służbą. Celem tym było wyrównanie sytuacji funkcjonariuszy służby więziennej poprzez ujednolicenie zasad przyznawania dodatku za wysługę lat poprzez wliczenie do niego okresów pracy „w cywilu”. Celem działania dyrektora realizującego obowiązujące go regulacje rozporządzenia było osiągnięcie zakładanego przez ustawodawcę efektu, tj. podniesienie poziomu wynagrodzeń wszystkich funkcjonariuszy co najmniej o 624 zł. W stosunku do powódki efekt ten osiągnięto wliczając jej przede wszystkim dodatkowy staż sprzed okresu służby, a co do funkcjonariuszy, którzy takiego stażu nie posiadali poprzez zastosowanie regulacji z § 6 pkt 2 ww. rozporządzenia z 15.03.2022 r. W konsekwencji znajduje tu zastosowanie art. 18 § 3 kp, który stanowi, że nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn określonych w art., 18