Sygn. akt XII C 1041/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XII Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Magdalena Horbacz Protokolant p.o.
§ 3k.c.
wskazując, że na skutek nie wydania w terminie przez Prezydenta Miasta P. decyzji poniósł szkodę równą co najmniej sumie opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów, do których nie byłby zobowiązany w sytuacji gdyby decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego we własność została wydana przed 1 stycznia 2013 r. Zgodnie ze wskazanym przepisem art.
§ 3k.c.
jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na art. 417 k.c. i art.
k.c., powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy, a szkodą. Kolejność badania przez sąd powyższych przesłanek nie może być dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2012 r. II CSK 648/11, LEX nr 1215614). Przepis art.
§ 3k.c.
określa odpowiedzialność władzy publicznej za zaniechania w dokonywaniu aktów indywidualnych o charakterze władczym, czyli za uszczerbki spowodowane przewlekłością postępowania sądowego albo administracyjnego. Odpowiedzialność odszkodowawcza za niewydanie orzeczenia lub decyzji dotyczy tylko przypadków, gdy obowiązujący przepis prawa nakazywał sądowi lub organowi administracyjnemu wydanie orzeczenia lub decyzji. Przesłanką przypisania obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania jest więc skonkretyzowany w przepisie prawa obowiązek podjęcia przez organ sądowy lub administracyjny określonych działań władczych, o charakterze indywidualnym, których zaniechanie spowodowało szkodę. Odpowiedzialność organu w takim przypadku uzależniona jest od stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chociaż dopuszczalne jest uchylenia przesłanki prejudykatu, jeżeli przepisy odrębne tak stanowią (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2013 r. I ACa 206/13, LEX nr 1314834). Wskazać należy, że ustawodawca uregulował odrębnie dla sądów i organów administracyjnych właściwe tryby dla stwierdzenia niezgodności z prawem zachowań tych organów władzy publicznej. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W myśl § 2, organ wymieniony w § 1, uznając zażalenie za uzasadnione, wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Organ stwierdza jednocześnie, czy niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. By móc stwierdzić przewlekłość w postępowaniu administracyjnym, a więc dla uzyskania prejudykatu określonego art.
§ 3k.c., możliwe jest także złożenie skargi na bezczynność, którą przewiduje art.
3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jeżeli sąd uwzględni skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji. Zgodnie z art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie z § 4, osobie, która poniosła szkodę wskutek niewykonania orzeczenia sądu, służy roszczenie o odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. W myśl § 5, odszkodowanie, o którym mowa w § 4, przysługuje od organu, który nie wykonał orzeczenia sądu. Jeżeli organ w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia wniosku o odszkodowanie nie wypłacił odszkodowania, uprawniony podmiot może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że do zaistnienia odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417
(1)§ 3 k.c. nie wystarczy sama tylko przewlekłość postępowania administracyjnego, lecz na podstawie art. 37 § 2 k.p.a. należy uzyskać postanowienie organu administracyjnego stwierdzające to uchybienie (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2001 r., IV SA 1866/00, ONSA 2002, nr 4, poz. 144) lub orzeczenie sądu administracyjnego wydane na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 52 p.p.s.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r. II CSK 398/10, OSNC 2011/11/125). W rozpoznawanej sprawie bezspornym było, że pozwany złożył do organu wyższego stopnia zażalenie w trybie art. 37 § 2 k.p.a. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania GN-X. (...).7.96.2012. W wyniku uwzględnienia zażalenia pozwanego, ostatecznym postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014 r. Wojewoda (...) na podstawie art. 37 § 2 w zw. z art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, stwierdził przewlekłość ww. postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta P., stwierdzając, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i wyznaczył Prezydentowi Miasta P. do załatwienia niniejszej sprawy ostateczny termin na dzień 5 maja 2014 r. Wojewoda (...) wskazał, że bezczynność organu miała miejsce w okresie od 28.05.2012 r. do 6.06.2012 r., od 1.11.2012 r. do 23.11.2012 r., od 1.02.2013 r. do 7.02.2013 r., od 15.03.2013 r. do 20.08.2013 r., od 10.01.2014 r. do 3.04.2014 r. Podkreślić należy, że nie każda bezczynność organu może być utożsamiana ze szkodą. Osoba, która twierdzi, że poniosła szkodę, musi wykazać, stosownie do art. 6 k.c., że szkoda rzeczywiście zaistniała oraz, że była następstwem niewydania decyzji, której obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, a nadto związek przyczynowy pomiędzy szkodą, a niewydaniem przez organ odpowiedniego orzeczenia/decyzji. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do ustalenia, że pozwana poniosła szkodę w wysokości sumy opłaty rocznej za 2013 r. z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntów i jej związku z niewydaniem ww. decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Podkreślić należy, że w terminie wyznaczonym postanowieniem Wojewody (...), Prezydent Miasta P. wydał decyzje o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów w prawo własności. Pomimo, że ww. decyzja nie ma charakteru ostatecznego, powoduje ona skutki w postaci braku powstania szkody w majątku pozwanego, albowiem dopiero z momentem prawomocnej decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ustanie obowiązek zapłaty opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu. Jak wskazano powyżej, w dacie przedstawienia ww. wierzytelności do potrącenia decyzja organu wyższego stopnia nie została wydana, zatem na moment złożenia oświadczenia o potrąceniu nie istniała wierzytelność pozwanego o zapłatę kwoty stanowiącej szkodę w związku z obowiązkiem uiszczenia opłaty rocznej za 2013 rok. Ewentualne roszczenie odszkodowawcze związane z przewlekłością postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta P. wyrażające się w wysokości opłaty rocznej może powstać dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Zatem najwcześniej w 2014 r. może nastąpić przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, w związku z tym dopiero w tym roku odpadnie podstawa świadczenia przez pozwanego opłaty z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów. Uiszczenie takiej opłaty za 2014 r. spowoduje - w przypadku decyzji korzystnej dla pozwanego – powstanie roszczenia odszkodowawczego. Zatem w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu, istniał i nadal istnieje po stronie pozwanej obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntów za 2013 rok w wysokości dochodzonej pozwem, w związku z czym pozwany nie poniósł szkody. Zatem kwota ta nie stanowi szkody pozwanego. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że oświadczenie pozwanego o potrąceniu zawarte w piśmie z dnia 18 czerwca 2014 r. nie wywołało skutku w postaci umorzenia zobowiązania z tytułu opłaty rocznej za 2013 rok. W związku z powyższym Sąd w punkcie 1 wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 209.239,83 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 marca 2014 r. do dnia zapłaty, na którą złożyła się kwota nieuiszczonej do 31 marca 2013 r. opłaty w sumie 185.929,83 zł oraz kwota skapitalizowanych odsetek naliczonych od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 20 marca 2014 r. w wysokości 23.310 zł. O odsetkach Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 71 ust 4 ww. ustawy, zgodnie z którym opłaty roczne wnosi się przez cały okres użytkowania wieczystego, w terminie do dnia 31 marca każdego roku, z góry za dany rok. W związku z powyższym od dnia 1 kwietnia 2013 r. pozwany pozostawał w opóźnieniu w zapłacie opłaty za 2013 rok, a w związku ze skapitalizowaniem odsetek na dzień 20 marca 2014 r., powodowi przysługiwały dalsze odsetki od dnia 21 marca 2014 r. Zgodnie z art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Powód wniósł niniejszy pozew nadając go w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 20 marca 2014 r. Zatem od dnia 21 marca 2014 r. mógł żądać odsetek ustawowych także od skapitalizowanej sumy odsetek naliczonych do dnia 20 marca 2014 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł mając na uwadze wynik postępowania i w oparciu o przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 11 ust 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (…) zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Nadto zgodnie z art. 113 ust 1 w zw. z art.13 ust 1, art. 18 ust 1, art. 21 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 10.462 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu. SSO Magdalena Horbacz