← Polska

I C 662/24

Sygn. akt. I C 662/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Mateusz Berent Protokolant: starszy

§ 1k.c.

postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.

§ 3k.c.

nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. 37. W myśl art.

§ 3k.c.

nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art.

§ 4k.c.

ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a więc w niniejszej sprawie na stronie powodowej.

  1. W ocenie Sądu rozdzielenie prowizji oraz wynagrodzenia pośrednika było zabiegiem zmierzającym do zmniejszenia rzeczywistych kosztów kredytu konsumenckiego. Teoretycznie wszystkie rzekome opłaty mogły być – w zależności od inwencji autora wzorca umowy – dowolnie rozdrabniane z odnoszeniem do jakichś szczegółowych celów za pomocą branżowego słownictwa (np. dziesięć różnych opłat po 1.000 zł), co i tak nie zmieniłoby istoty rzeczy, polegającej na obowiązku poniesienia przez konsumenta pewnego globalnego jednorazowego kosztu przy zawieraniu umowy. Ponieważ w danym przypadku suma tych opłat (7.625,00 zł) nie odbiega od znacząco od kwoty faktycznie wypłacanej konsumentowi (10.500,00 zł), uznano, że są one sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy majątkowe, gdyż dochodzi tak naprawdę do niemal podwojenia zadłużenia konsumenta, bez żadnych realnych korzyści po jego stronie i braku gospodarczego uzasadnienia dla pobrania opłat tej wysokości.
  2. Nawet brak przekroczenia przez pozaodsetkowe koszty kredytu limitu wynikającego ze wzoru matematycznego z art. 36a ust. 1 u.k.k., nie wyklucza oceny postanowień umownych je przewidujących w sytuacji, gdy nie są to jednoznacznie określone świadczenia główne, pod kątem ich abuzywności, a obowiązek dokonania tej oceny w procesie z udziałem konsumenta. Przepis art. 36a ust. 1 u.k.k. nie wyłącza bowiem stosowania art.

k.c. Brak jest też relacji między tymi przepisami o charakterze przepis ogólny – przepis szczególny. Art. 36a u.k.k. dotyczy wszelkich pozaodsetkowych kosztów kredytu, zarówno tych, które są sformułowanymi w sposób jednoznaczny świadczeniami głównymi, jak i tych, które charakteru takiego nie mają. Z kolei abuzywność dotyczy wyłączanie tych świadczeń, które nie są głównymi sformułowanymi w sposób jednoznaczny. 40. Zestawienie powyższych przepisów wskazuje na to, że pozaodsetkowe koszty będące świadczeniami głównymi, nawet jeśli są sformułowane jednoznacznie, nie mogą przekroczyć wartości określonych w treści przepisu art. 36a ust. 1 u.k.k., z kolei jeśli takimi świadczeniami nie są, to nie tylko nie mogą przekroczyć limitu z art. 36a ust. 1 u.k.k., lecz również nie mogą stanowić rozwiązań ocenianych negatywnie z punktu widzenia art.

k.c. Podkreślić trzeba, że przepis art. 36a ust. 1 u.k.k., w swoim założeniu miał pozytywnie wpłynąć na sytuację konsumenta poprzez wprowadzenie rozwiązań polepszających ochronę jego interesów jako podmiotu mniej uprzywilejowanego w stosunku do pożyczkodawców, będących z reguły wysoce sprofesjonalizowanymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Odmienna wykładnia zmierzająca do wyłączenia stosowania art.

k.c. w sytuacji, gdy koszty mieszczą się w określonym art. 36a limicie, prowadziłby w gruncie rzeczy do sytuacji przeciwnej, a więc niezgodnej z pierwotną wolą ustawodawcy przy wprowadzeniu tej regulacji do krajowego porządku prawnego. Zagadnienie to stanowiło przedmiot wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 marca 2020 roku w sprawie C-779/

  1. Trybunał uznał, że z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 nie jest wyłączony warunek umowny, w którym ustala się całkowite pozaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty ( vide: wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 05.05.2021 r., II Ca 586/21, LEX nr 3259737, uchwała Sądu Najwyższego z 26.10.2021 r., III CZP 42/20, OSNC 2022, nr 6, poz. 57).
  2. Nawet jeżeli koszty te łącznie nie przekraczają progu ustawowego (przewidzianego w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim), to w danym przypadku są łącznie rażąco wysokie, a nie ma żadnych dowodów, aby problematyka decydowania o przyznaniu pozwanemu tej konkretnej pożyczki była złożona, skomplikowana, pracochłonna, uzasadniając tak znaczną korzyść majątkową po stronie pożyczkodawcy. Na potrzeby procesu zestawienie rzekomych kosztów i korzyści dla pożyczkobiorcy może stworzyć każdy w celu usprawiedliwienia rażąco zawyżonych kosztów pożyczki. Nie ulegało wątpliwości, że wysokość obu tych kosztów łącznie, jak również rozpatrywanych oddzielnie nie odpowiadają kosztom prowadzenia działalności gospodarczej, ale związane są z wysokością wypłaconej kwoty – pożyczkodawca dąży do nieuprawnionego wzbogacenia się kosztem konsumenta, omijając przepisy o odsetkach maksymalnych. Niedopuszczalne jest, aby ponoszenie tych kosztów przez konsumenta stanowiło dodatkowe wynagrodzenie pożyczkodawcy. Poza tym tak znaczące koszty są niczym nieusprawiedliwione, jeśli porównać je do kosztów kredytów i pożyczek udzielonych przez banki, a te przecież są instytucjami, na które nałożone są o wiele bardziej rygorystyczne wymogi niż w przypadku parabanków. Wreszcie konsument może ponosić koszty związane wyłącznie z kosztami poniesionymi przez pożyczkodawcę w wyniku udzielenia jemu i tylko jemu pożyczki, a nie innym konsumentom. Zastrzeżenie przez ustawodawcę maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza, że pożyczkodawcy przysługiwało w każdym przypadku uprawnienie do naliczania kosztów maksymalnych i stosowania przy umowach wzorców umownych kształtujących wzajemne prawa i obowiązki stron w sposób niezgodny z zasadami współżycia społecznego. Zamieszczony w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim wzór nie może stanowić podstawy i sposobu obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych przez dodawanie do kwot nieuzasadnionych kosztów i nie może korzystać z ochrony prawnej.
  3. Warto zaznaczyć, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że o ile badanie ewentualnie nieuczciwego charakteru warunku dotyczącego pozaodsetkowych kosztów umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem nie jest wykluczone na podstawie art. 4 ust. 2 tej dyrektywy w związku z jej art. 8, to nieuczciwy charakter takiego warunku może zostać stwierdzony przy uwzględnieniu okoliczności, że przewiduje on zapłatę przez konsumenta kosztów lub prowizji w kwocie rażąco nieproporcjonalnej do świadczonej w zamian usługi ( vide: wyrok (...) z 23.11.2023 r., C-321/22, Dz.U.UE.C.2024/609).
  4. Zważywszy na znaczną wysokość obu kosztów w stosunku do kapitału pożyczki, nie budzi wątpliwości, że postanowienie umowne przewidujące obowiązek ich poniesienia rażąco narusza interesy konsumenta, zarówno jeśli rozpatrywać je łącznie, jak i oddzielnie. Powód nie wykazał, aby w związku z rzeczoną umową poniósł opisane wyżej koszty.
  5. Po ponownym przeliczaniu wartości należnej pożyczkodawcy należało uznać, że pożyczkodawca – w czasie trwania umowy – był uprawniony do domagania się od pozwanego spłaty faktycznie wypłaconego kapitału (10.500,00 zł) oraz odsetek umownych liczonych od tej kwoty. Zaktualizowany harmonogram spłaty przy założeniu nominalnego oprocentowania w wysokości 20,5 %, 45-miesięcznego okresu spłaty, równych rat kapitałowo-odsetkowych spłacanych w systemie rat annuitetowych ustalony został według następującej metodologii. Wysokość poszczególnej raty obliczono z rachunku równania zmiennej wartości pieniądza w czasie, która po przekształceniu przedstawia się następująco: R = [S * l ] / [1-(1+l) -n], gdzie R – wysokość raty, S – suma kredytu do spłaty, l – stopa procentowa w skali roku, n – liczba rat. Zatem podstawiając: R = [10.500,00 zł * ((0,2050)/12)] / [1-(1+((0,2050)/12) -45] = 336,29 zł. Z kolei wysokość części odsetkowej wynika z iloczynu sumy kredytu do spłaty oraz oprocentowania w skali roku, czyli stanowi licznik pierwszego wzoru: część odsetkowa = [S * l ]. Podstawiając w przypadku pierwszej raty: część odsetkowa = [10.500,00 zł * ((0,2050)/12)] = 179,38 zł. W przypadku kolejnej raty zmianie ulegnie kwota kapitału pozostała do spłaty. Tak ustalony harmonogram przedstawia się następująco: Nr raty Kwota kapitału pozostała do spłaty Rata Kapitał Odsetki 1 10 500,00 zł 336,29 zł 156,92 zł 179,38 zł 2 10 343,08 zł 336,29 zł 159,60 zł 176,69 zł 3 10 183,48 zł 336,29 zł 162,33 zł 173,97 zł 4 10 021,16 zł 336,29 zł 165,10 zł 171,19 zł 5 9 856,06 zł 336,29 zł 167,92 zł 168,37 zł 6 9 688,14 zł 336,29 zł 170,79 zł 165,51 zł 7 9 517,35 zł 336,29 zł 173,71 zł 162,59 zł 8 9 343,64 zł 336,29 zł 176,67 zł 159,62 zł 9 9 166,97 zł 336,29 zł 179,69 zł 156,60 zł 10 8 987,28 zł 336,29 zł 182,76 zł 153,53 zł 11 8 804,52 zł 336,29 zł 185,88 zł 150,41 zł 12 8 618,64 zł 336,29 zł 189,06 zł 147,24 zł 13 8 429,58 zł 336,29 zł 192,29 zł 144,01 zł 14 8 237,29 zł 336,29 zł 195,57 zł 140,72 zł 15 8 041,72 zł 336,29 zł 198,91 zł 137,38 zł 16 7 842,80 zł 336,29 zł 202,31 zł 133,98 zł 17 7 640,49 zł 336,29 zł 205,77 zł 130,53 zł 18 7 434,72 zł 336,29 zł 209,28 zł 127,01 zł 19 7 225,44 zł 336,29 zł 212,86 zł 123,43 zł 20 7 012,58 zł 336,29 zł 216,50 zł 119,80 zł 21 6 796,08 zł 336,29 zł 220,19 zł 116,10 zł 22 6 575,89 zł 336,29 zł 223,96 zł 112,34 zł 23 6 351,93 zł 336,29 zł 227,78 zł 108,51 zł 24 6 124,15 zł 336,29 zł 231,67 zł 104,62 zł 25 5 892,48 zł 336,29 zł 235,63 zł 100,66 zł 26 5 656,85 zł 336,29 zł 239,66 zł 96,64 zł 27 5 417,19 zł 336,29 zł 243,75 zł 92,54 zł 28 5 173,44 zł 336,29 zł 247,91 zł 88,38 zł 29 4 925,53 zł 336,29 zł 252,15 zł 84,14 zł 30 4 673,38 zł 336,29 zł 256,46 zł 79,84 zł 31 4 416,92 zł 336,29 zł 260,84 zł 75,46 zł 32 4 156,09 zł 336,29 zł 265,29 zł 71,00 zł 33 3 890,79 zł 336,29 zł 269,83 zł 66,47 zł 34 3 620,97 zł 336,29 zł 274,44 zł 61,86 zł 35 3 346,53 zł 336,29 zł 279,12 zł 57,17 zł 36 3 067,41 zł 336,29 zł 283,89 zł 52,40 zł 37 2 783,52 zł 336,29 zł 288,74 zł 47,55 zł 38 2 494,77 zł 336,29 zł 293,67 zł 42,62 zł 39 2 201,10 zł 336,29 zł 298,69 zł 37,60 zł 40 1 902,41 zł 336,29 zł 303,79 zł 32,50 zł 41 1 598,61 zł 336,29 zł 308,98 zł 27,31 zł 42 1 289,63 zł 336,29 zł 314,26 zł 22,03 zł 43 975,37 zł 336,29 zł 319,63 zł 16,66 zł 44 655,74 zł 336,29 zł 325,09 zł 11,20 zł 45 330,65 zł 336,29 zł 330,65 zł 5,65 zł
  6. Wypowiedzenie umowy nastąpiło oświadczeniem z dnia 19 lutego 2024 roku. Zatem suma wartości rat do wypowiedzenia umowy (tj. raty od nr 1-10) wyniosła 3.362,90 zł. Z kolei powód twierdził, że pozwany na poczet umowy wpłacił łącznie kwotę 3.575,08 zł.
  7. Oznacza to, że nie został spełniony warunek umowny opisany w § 9 ust. 2 pkt a, zgodnie z którym pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę pożyczki ratalnej ze skutkiem natychmiastowym w przypadku braku spłaty pożyczki ratalnej w terminie spłaty lub powstania zaległości w spłacie pożyczki ratalnej, w wysokości odpowiadającej dwóm pełnym ratom.
  8. Zakładając jednak, że pozwanemu wypłacono kwotę 12.500 zł harmonogram spłat przedstawiałby się następująco. Podstawiając: R = [12.500,00 zł * ((0,2050)/12)] / [1-(1+((0,2050)/12) -45] = 400,35 zł. Z kolei wysokość części odsetkowej wynika z iloczynu sumy kredytu do spłaty oraz oprocentowania w skali roku, czyli stanowi licznik pierwszego wzoru: część odsetkowa = [S * l ]. Podstawiając w przypadku pierwszej raty: część odsetkowa = [12.500,00 zł * ((0,2050)/12)] = 213,54 zł. W przypadku kolejnej raty zmianie ulegnie kwota kapitału pozostała do spłaty. Tak ustalony harmonogram przedstawia się następująco: Nr raty Kwota kapitału pozostała do spłaty Rata Kapitał Odsetki 1 12 500,00 zł 400,35 zł 186,81 zł 213,54 zł 2 12 313,19 zł 400,35 zł 190,00 zł 210,35 zł 3 12 123,19 zł 400,35 zł 193,24 zł 207,10 zł 4 11 929,95 zł 400,35 zł 196,55 zł 203,80 zł 5 11 733,40 zł 400,35 zł 199,90 zł 200,45 zł 6 11 533,50 zł 400,35 zł 203,32 zł 197,03 zł 7 11 330,18 zł 400,35 zł 206,79 zł 193,56 zł 8 11 123,39 zł 400,35 zł 210,32 zł 190,02 zł 9 10 913,06 zł 400,35 zł 213,92 zł 186,43 zł 10 10 699,14 zł 400,35 zł 217,57 zł 182,78 zł 11 10 481,57 zł 400,35 zł 221,29 zł 179,06 zł 12 10 260,28 zł 400,35 zł 225,07 zł 175,28 zł 13 10 035,21 zł 400,35 zł 228,91 zł 171,43 zł 14 9 806,30 zł 400,35 zł 232,83 zł 167,52 zł 15 9 573,47 zł 400,35 zł 236,80 zł 163,55 zł 16 9 336,67 zł 400,35 zł 240,85 zł 159,50 zł 17 9 095,82 zł 400,35 zł 244,96 zł 155,39 zł 18 8 850,86 zł 400,35 zł 249,15 zł 151,20 zł 19 8 601,71 zł 400,35 zł 253,40 zł 146,95 zł 20 8 348,31 zł 400,35 zł 257,73 zł 142,62 zł 21 8 090,58 zł 400,35 zł 262,14 zł 138,21 zł 22 7 828,44 zł 400,35 zł 266,61 zł 133,74 zł 23 7 561,83 zł 400,35 zł 271,17 zł 129,18 zł 24 7 290,66 zł 400,35 zł 275,80 zł 124,55 zł 25 7 014,86 zł 400,35 zł 280,51 zł 119,84 zł 26 6 734,34 zł 400,35 zł 285,30 zł 115,05 zł 27 6 449,04 zł 400,35 zł 290,18 zł 110,17 zł 28 6 158,86 zł 400,35 zł 295,14 zł 105,21 zł 29 5 863,73 zł 400,35 zł 300,18 zł 100,17 zł 30 5 563,55 zł 400,35 zł 305,31 zł 95,04 zł 31 5 258,24 zł 400,35 zł 310,52 zł 89,83 zł 32 4 947,72 zł 400,35 zł 315,83 zł 84,52 zł 33 4 631,90 zł 400,35 zł 321,22 zł 79,13 zł 34 4 310,67 zł 400,35 zł 326,71 zł 73,64 zł 35 3 983,97 zł 400,35 zł 332,29 zł 68,06 zł 36 3 651,68 zł 400,35 zł 337,97 zł 62,38 zł 37 3 313,71 zł 400,35 zł 343,74 zł 56,61 zł 38 2 969,97 zł 400,35 zł 349,61 zł 50,74 zł 39 2 620,36 zł 400,35 zł 355,59 zł 44,76 zł 40 2 264,77 zł 400,35 zł 361,66 zł 38,69 zł 41 1 903,11 zł 400,35 zł 367,84 zł 32,51 zł 42 1 535,27 zł 400,35 zł 374,12 zł 26,23 zł 43 1 161,15 zł 400,35 zł 380,51 zł 19,84 zł 44 780,64 zł 400,35 zł 387,01 zł 13,34 zł 45 393,63 zł 400,35 zł 393,63 zł 6,72 zł
  9. W tej sytuacji suma rat nr 1-10 wyniosłaby 4.003,50 zł. Skoro zatem pozwany zapłacił do tego czasu 3.575,08 zł, to niedopłata wyniosłaby 428,42 zł, a więc nie przekraczałaby dwóch pełnych rat. Sąd miał na uwadze, że sformułowanie zawarte w § 9 ust. 2 pkt a umowy jest nieostre, gdyż z jednej strony mowa o braku spłaty pożyczki ratalnej w terminie spłaty a z drugiej o zaległości co do dwóch okresów płatności. Z językowego punktu widzenia należało przyjmować, że w pierwszej kolejności pożyczkodawca nie miał na myśli jakiegokolwiek opóźnienia w płatności, gdyż nie precyzowałby, że zaległość powinna przekraczać dwie pełne raty. Z drugiej strony termin spłaty został zdefiniowany w umowie jako dzień, w którym pożyczkobiorca, zgodnie z harmonogramem rat jest zobowiązany spłacić ostatnią ratę pożyczki ratalnej. Trzymając się ściśle tej definicji, zawarty w §9 ust. 2 pkt a umowy odnoszący się do braku spłaty pożyczki ratalnej w terminie nie ma jakiegokolwiek znaczenia i stanowi wyłącznie umowne superfluum.
  10. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 720 § 1 k.c. a contrario Sąd oddalił powództwo. VI. (koszty procesu)
  11. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 §1 k.p.c. zasądzając od przegrywającego w całości powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.617 zł, na co składały się: wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie adwokata w stawce minimalnej (3.600 zł) ustalonej zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
  12. Od zasądzonej tym tytułem kosztów na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.