wskazano, że jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. W ocenie Sądu Rejonowego, uczestnik w niniejszym postępowaniu nie wykazał tytułu prawnego uprawniającego go do korzystania z nieruchomości wnioskodawców. Przede wszystkim, uprawnienia takiego nie statuuje decyzja nr 623/80 z dnia 22 grudnia 1980 roku, wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy- a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. W art. 35 ust. 2 i 3 wskazano natomiast, że osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługuje prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją (ust. 2). Jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń powoduje, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w niniejszej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości (ust. 3). Kwalifikując skutki prawne decyzji administracyjnej, wydanej z powołaniem się na art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z punktu widzenia uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego, trzeba stwierdzić, że w razie nieoznaczenia w niej nieruchomości, przez które ma przebiegać urządzenie wymienione w art. 49 § 1 k.c. oraz zakresu, w jakim przedsiębiorca może korzystać z tej nieruchomości, decyzja taka nie stanowi dla przedsiębiorcy skutecznego tytułu prawnego, pozwalającego na korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2019 roku, sygn. akt V ACa 1580/17). W sprawie niniejszej w decyzji nr 623/80 z dnia 22 grudnia 1980 roku działka wnioskodawców nie została w żaden sposób zindywidualizowana. Nie może ona zatem stanowić dla uczestnika uprawnienia dla korzystania z działki wnioskodawców w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu. Sąd Rejonowy uznał także, że tytuł do korzystania z nieruchomości wnioskodawców przez uczestnika nie wynika również z zawartej miedzy nimi per facta concludentia umowy użyczenia, charakteryzującej się dodatkowo ciągłością i trwałością. Sąd wskazał, iż w wyroku z dnia 23 maja 2019 roku (sygn. akt II CSK 159/18), Sąd Najwyższy zanegował prezentowane we wcześniejszych orzeczeniach stanowisko dotyczące możliwości konstruowania tzw. zobowiązania realnego. Brak jest podstawy prawnej do konstruowania tzw. zobowiązania realnego, skoro nie przewiduje takiej możliwości żaden przepis prawa. Możliwe jest natomiast korzystanie z cudzej nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe dzięki tytułowi prawnemu czysto obligacyjnemu (np. mającemu podstawę w umowie użyczenia czy umowie zbliżonej do użyczenia). W ocenie sądu I instancji, między wnioskodawcami a przedsiębiorstwem przesyłowym faktycznie doszło do zawarcia umowy użyczenia lub umowy do niej zbliżonej. Do jej zawarcia doszło perfacta concludentia. Stosownie do art. 710 k.c. przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. O tym, że wnioskodawcy wyrazili zgodę na używanie nieruchomości świadczy m. in. porozumienie z dnia 27 czerwca 1995 roku. Wprawdzie jego treść nie wskazuje wprost na umowę użyczenia, jednakże w świetle pozostałych okoliczności sprawy przemawia ono za tym, że ostatecznie wnioskodawcy zezwolili przedsiębiorcy przesyłowemu na bezpłatne używanie nieruchomości. Jak podkreślił Sąd Rejonowy w aktach sprawy, wbrew treści pisemnego porozumienia, brak było dowodów na to, aby współwłaściciele otrzymali od uczestnika lub jego poprzedników prawych jakiekolwiek odszkodowanie lub wynagrodzenie. Jednocześnie żadna ze stron nie wskazywała na to, aby przed 2014 roku wnioskodawcy negowali uprawnienia uczestnika do korzystania z nieruchomości lub przeszkadzali w ich wykonywaniu. Implikacją tych ustaleń jest wniosek, iż od dnia oddania linii do maksymalnie dnia wystąpienia przez wnioskodawców o ustanowienie służebności przesyłu, przedsiębiorca energetyczny nieodpłatnie korzystał z nieruchomości wnioskodawców, który to stan był przez nich akceptowany. Zdaniem sądu I instancji świadczy to zawarciu a następnie obowiązywaniu między nimi umowy użyczenia lub umowy do niej zbliżonej. W obecnym stanie prawnym brak przesłanek do wnioskowania, że nawiązany umownie stosunek regulujący możliwość korzystania z nieruchomości wnioskodawców w zakresie pozostawania na niej urządzeń przesyłowych cechuje się nierozwiązywalnością, zwłaszcza dlatego, że stanowisko takie prowadziłoby w istocie do skonstruowania nieprzewidzianej przepisami prawa instytucji obligacji realnej. Oznacza to zatem, że stosunek taki może ulec zakończeniu na skutek wypowiedzenia przez jedną ze stron. Wypowiedzenie stanowi jednostronną czynność prawną o charakterze prawokształtującym. W przypadku dotarcia do drugiej strony stosunku zobowiązaniowego prowadzi do zniesienia tego stosunku ze skutkiem prawnym na przyszłość. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że uczestnik korzystał bez zakłóceń z nieruchomości wnioskodawców najwyżej do marca 2014 roku, tj. do momentu, kiedy wystąpili oni do niego z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu. W korespondencji uczestnika kierowanej do wnioskodawców na etapie przedsądowym nie kwestionował on ich żądania co do zasady - nie zgadzał się jedynie z wysokością proponowanego przez nich wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Wszystkie te okoliczności świadczą zdaniem sądu I instancji o tym, że umowa użyczenia jaka wiązała strony została przez wnioskodawców wypowiedziana. W świetle faktu, iż w korespondencji przedsądowej uczestnik nie wskazuje na to aby miała ona obowiązywać, fakt ten ma zdaniem Sądu charakter oczywisty. Implikuje to stwierdzenie, iż umowa użyczenia jaka wiązała wnioskodawców z uczestnikiem została rozwiązana i obecnie korzystają oni z nieruchomości bez podstawy prawnej. Z tych wszystkich względów Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek o ustanowienie służebności. Jednorazowe wynagrodzenie ustalił na podstawie opinii E. W.. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z 520 § 2 k.p.c. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł uczestnik, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) przepisu art. 710 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 70 ust. 1 i 2 w zw. z art. 73 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pomiędzy Wnioskodawcami a poprzednikiem prawnym Uczestnika, doszło o zawarcia umowy użyczenia o charakterze wypowiadalnym, w sytuacji, gdy wynikająca z regulacji wywłaszczeniowych podstawa prawna zawarcia umowy z dnia 27.06.1995 r. (ustalenie Nr 159), jak również jej treść i okoliczności podpisania wskazują, że zawarta umowa użyczenia ma charakter terminowy, tj. została zawarta na czas technicznej używalności urządzeń elektroenergetycznych i jako taka nie może zostać wypowiedziana przed upływem terminu oznaczonego przyszłym zdarzeniem pewnym; 2) przepisu art. 305 1 k.c. w zw. z art.
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że służebność przesyłu objęta wnioskiem Wnioskodawców jest konieczna dla Uczestnika, w sytuacji, gdy Uczestnik legitymuje się tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości Wnioskodawców w postaci terminowej umowy użyczenia zawartej na czas technicznej używalności urządzeń elektroenergetycznych; 3) przepisu art. 305 1 k.c. w zw. z art.
poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności ustalone na podstawie stanu i przeznaczenia nieruchomości z daty innej niż prawna lokalizacja linii (decyzja z dnia 13.05.1991 r.) jest „odpowiednie", w sytuacji, gdy ustalenie ww. wynagrodzenia według stanu przeznaczenia nieruchomości z 2019 r. prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Wnioskodawców; 4) przepisu art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia: a. przyczyn uznania za wiarygodne zaprzeczeń Wnioskodawców dotyczących twierdzeń Uczestnika o wypłaconym im odszkodowaniu; b. przyczyn uznania za niewiarygodne zeznań świadka Z. W. w zakresie w jakim świadek zeznał, że Wnioskodawcom zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie Ustalenia Nr 159 oraz Informacji dot. stacji 400/110 kV Mościcka wraz z wykazem wypłaconych odszkodowań; c. przyczyn uznania za wiarygodną opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego E. W.; 2) przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów nie mającej waloru wszechstronnego rozważania wszystkich okoliczności sprawy oraz wbrew zasadom doświadczenia życiowego poprzez ustalenie, że Wnioskodawcom nie zostało wypłacone odszkodowanie wskazane w wykazie stanowiącym załącznik do Informacji dot. stacji 400/110 kV Mościcka, w sytuacji, gdy ww. dokumenty zawierały szereg informacji wskazujących na prowadzenie w latach 90-tych XX w. szczegółowych rozliczeń z wszystkimi właścicielami nieruchomości, co uwiarygadnia wartość dowodową tych dokumentów, która to wartość została potwierdzona zeznaniami świadka Z. W., a samo zaprzeczenie Wnioskodawców zainteresowanych uzyskaniem jak najwyższego wynagrodzenia w sprawie nie powinno mieć charakteru przesądzającego przy dokonywanej ocenie dowodów; 3) przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów niemającej waloru wszechstronnego rozważania wszystkich okoliczności sprawy oraz wbrew zasadom doświadczenia życiowego oraz zasadom logiki i przyjęcie, że opinia rzeczoznawcy majątkowego E. W. jest wiarygodna (rzetelna i fachowa), w sytuacji, gdy Uczestnik wykazał, że jest ona sprzeczna z konkretnymi zapisami Krajowego Standardu Wyceny Specjalistycznej; 4) przepisu art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełaniającej w sytuacji, gdy wniosek ten nie zmierzał do przedłużenia postępowania, lecz miał na celu wyjaśnienie zarzutu sprzeczności dotychczasowej opinii biegłego rzeczoznawcy z zapisami Krajowego Standardu Wyceny Specjalistycznej. Mając na uwadze zarzuty wskazane w pkt 6 i 7 uczestnik wniósł o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez zlecenie opracowania opinii uzupełniającej (lub dowodu z opinii innego biegłego), w której biegły rzeczoznawca majątkowy uwzględni: (
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że służebność przesyłu objęta wnioskiem wnioskodawców jest konieczna dla uczestnika, w sytuacji, gdy uczestnik legitymuje się tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości wnioskodawców. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II CSK 159/18, na który powołał się także Sąd Rejonowy. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy podkreślił m.in., że w systemie prawa zobowiązań obowiązuje zasada ograniczonego trwania w czasie stosunku zobowiązaniowego. Zgodnie z art. 365 1 k.c. zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów niezwłocznie po wypowiedzeniu. Obowiązywanie tej regulacji prowadzi do uznania, że żaden stosunek zobowiązaniowy nie może wiązać stron wieczyście, zaś norma ją wyrażająca ma charakter bezwzględnie wiążący ( wyrok Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2013 r., V CSK 391/12, OSNC 2014/2/22). W ocenie Sądu Najwyższego, brak w obecnym stanie prawnym przesłanek do wnioskowania, że nawiązany umownie stosunek regulujący możliwość korzystania z nieruchomości w zakresie pozostawania na niej urządzeń przesyłowych cechuje się nierozwiązywalnością, zwłaszcza dlatego, że stanowisko takie prowadziłoby w istocie do skonstruowania nieprzewidzianej przepisami prawa instytucji obligacji realnej ( postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2011 r., III CZP 78/11, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2014 r., III CSK 348/13, niepubl.). Oznacza to zatem, że stosunek taki może ulec zakończeniu na skutek wypowiedzenia przez jedną ze stron. Nie doszło również do naruszenia art. 305 1 k.c. w zw. z art.
poprzez ustalenie wynagrodzenia w oparciu o przeznaczenie nieruchomości z 2019 r. zamiast z daty prawnej lokalizacji linii, tym samym w ocenie skarżącego wynagrodzenie to nie jest „odpowiednie”. Niezasadność tego zarzutu zostało już omówiona przy ocenie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. W tym miejscu należy tylko wskazać, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu ma być ekwiwalentem za możliwość dalszego posadowienia urządzeń przesyłowych na nieruchomości, możliwość dalszej eksploatacji i konserwacji urządzeń w przyszłości. Służebność przesyłu nie reguluje stanu prawnego sprzed jej ustanowienia. Właściciele nieruchomości mieli zamiar korzystać z gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Nieruchomość wnioskodawców przeznaczona jest pod zabudowę jednorodzinną i usługową nieuciążliwą. W pierwszej części działki o nr (...) znajdowała się zabudowa biurowo-przemysłowa. Wybudowano magazyn, który ostatecznie sprzedano. Wnioskodawcy nadal chcieliby korzystać z gruntów pod zabudowę. Nigdy natomiast nie wykorzystywali nieruchomości pod uprawę roli. Uwzględnianie aktualnego przeznaczenia gruntu przy obliczaniu wynagrodzenie za ustanowienie służebności zostało zaaprobowane w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego ( por: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dn. 8.02.2019 r., V ACa 691/18; postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dn. 6.02.2017 r., II Ca 220/15; postanowienie SN z dn. 8.02.2013 r., IV CSK 317/12; postanowienie SN z dn. 27.02.2013 r., IV CSK 440/12; postanowienie SN z dn. 25.01.2018 r., IV CSK 185/17). Zatem prawidłowo Sąd Rejonowy ustalił wynagrodzenie mając na uwadze aktualny stan i przeznaczenie nieruchomości określone w planie zagospodarowania przestrzennego nie zaś jak chciałby tego uczestnik z daty lokalizacji linii. Z tych wszystkich względów, apelacja Uczestnika nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. O kosztach postępowania w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w brzmieniu uwzględniającym zmiany wprowadzone Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016 r. zmieniającym w.w. rozporządzenie. Dorota Walczyk Aleksandra Łączyńska-Mendakiewicz Zbigniew Podedworny
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.