WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Toruniu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia SO Joanna Grzempka Protokolant sekr. sąd. Natalia Kuc po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2024 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Bank (...) spółki akcyjnej w W. przeciwko M. G. i I. G. o zapłatę 1. umarza postępowanie co do kwoty 37.111,45 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty oraz w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 39.696,34 zł od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do 1 lipca 2024 roku oraz co do żądania zapłaty kwoty 11.849,17 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty oraz w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 12.529,02 zł od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do 1 lipca 2024 roku; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanych solidarnie 10.834 zł (sześć tysięcy czterysta trzydzieści cztery złote) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu; 4. zwraca powodowi 897 zł tytułem połowy opłaty sądowej od pozwu w zakresie cofniętego powództwa, pomniejszonej o opłatę minimalną Sygn. akt I C 3709/23 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 13 grudnia 2023 r. powód (...) Bank (...) spółka akcyjna w W. w pozwie przeciwko M. G. i I. G. domagał się: - w pkt. 1a) zasądzenia od pozwanych solidarnie 383.807,19 zł obejmującej 307.000 zł tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na mocy umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 4 lipca 2008 r. oraz 76.80,87 zł tytułem zwrotu korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania z kapitału udostępnionego na podstawie powyższej umowy - w pkt 1b) zasądzenia od pozwanych solidarnie 124.378,19 zł obejmującej 100.000 zł tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na mocy umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 14 lipca 2008 r. oraz 24.378,19 zł tytułem zwrotu korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania z kapitału udostępnionego na podstawie powyższej umowy z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po doręczeniu odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - ewentualnie o zasądzenie powyższych kwot od pozwanych in solidum - ewentualnie w częściach równych - ewentualnie od zasądzenie od pozwanych kwoty 355.981,12 zł i 114.827,71 zł tytułem urealnionej kwoty kapitału kredytu co do każdej z powyższych umów w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po doręczeniu odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty ewentualnie o zasądzenie powyższych kwot od pozwanych in solidum ewentualnie w częściach równych Powód wskazał, że strony zawarły powołane powyżej umowy, których ważność pozwani kredytobiorcy kwestionują obecnie w drodze postępowania sądowego, co uprawnia bank do wystąpienia z przytoczonymi roszczenia, przy czym pozwany wnosił o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy V ACa 1561/23 Sądu Apelacyjnego w Gdańsku dotyczącej ustalenia nieważności przedmiotowych umów. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości, powołując się na fakt wygaśnięcia roszczenia banku o zwrot kapitału z każdej z umów na skutek oświadczenia o potrąceniu złożonego przez pozwanych w dniu 16 lutego 2024 r. oraz brak podstawy prawnej pozostałych roszczeń zawartych w pozwie, a także podnosząc zarzut przedwczesności powództwa i przedawnienia roszczeń powoda. Pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. powód cofnął powództwo główne w zakresie kwoty 37.111,45 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od 39.696,34 zł oraz powództwo główne w zakresie kwoty 111.849,17 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od 12.529,02 zł, podtrzymując żądanie pieniężne w pozostałym zakresie. Sąd ustalił i zważył, co następuje. Powoda i pozwanych wiązały dwie umowy kredytu: umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 4 lipca 2008 r. oraz umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 14 lipca 2008 r. Na mocy pierwszej ze wskazanych umów powodowy bank wypłacił powodom kapitał w wysokości 307.000 zł, a na mocy drugiej – w wysokości 100.000 zł. Powodowie zakwestionowali przed sądem obu umów i zażądali zwrotu kwot uiszczonych na ich podstawie. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie I C 968/20 Sąd Okręgowy w Toruniu: 1. ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) zawarta dnia 4 lipca 2008 r. między powodami M. G. i I. G. a (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W., jest nieważna w całości; 2. ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) zawarta dnia 14 lipca 2008 r. między powodami M. G. i I. G. a (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W., jest nieważna w całości; 3. zasądził od pozwanej (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów M. G. i I. G. kwotę 365.875,41 zł (trzysta sześćdziesiąt pięć tysięcy osiemset siedemdziesiąt pięć złotych czterdzieści jeden groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
- a)od kwoty 162.019,26 zł od dnia 5 maja 2020 r. do dnia zapłaty,
- b)od kwoty 24.835,75 zł od dnia 23 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty,
- c)od kwoty 179.020,40 zł od dnia 14 października 2022 r. do dnia zapłaty; 4. zasądził od pozwanej (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów M. G. i I. G. kwotę 125.578,87 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 października 2022 r. do dnia zapłaty:
- a)od kwoty 53.177,05 zł od dnia 5 maja 2020 r. do dnia zapłaty,
- b)od kwoty 8.356,58 zł od dnia 23 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty,
- c)od kwoty 64.045,24 zł od dnia 14 października 2022 r. do dnia zapłaty; 5. oddalił powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie; 6. zasądził od pozwanej (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów M. G. i I. G. kwotę 14.634 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu Sąd ustalił, że tytułem świadczeń z pierwszej z umów pozwani uiścili na rzecz banku kwotę 365.875,41 zł, natomiast z drugiej z umówi kwotę 125.578,87. Okoliczność ta nie była przedmiotem sporu między stronami. Wyrok powyższy jest nieprawomocny. Odpis pozwu w niniejszej sprawie został doręczony powódce 19 stycznia 2024 r. pozwanemu ze skutkiem na dzień 2 lutego 2024 r. W dniu 16 lutego 2024 r. pozwani złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu przedstawiając do potrącenia następujące wierzytelności: 1) 122.580,44 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie zasądzonych wskazanym w wyżej wyrokiem SO w Toruniu do dnia 16 lutego 2024 r. 2) 491,454,28 zł tytułem łącznej kwoty rat kapitałowo-odsetkowych jako spełnionych nienależnie na rzecz banku z tytułu powyższych umówi, zasądzonych wyrokiem wskazanym powyżej z wierzytelnością powodowego banku o zwrot kapitału wypłaconego na mocy powyższych umów w łącznej wysokości 407.000 zł. Oświadczenie pozwanych zostało złożone w (...) Bank (...) S.A. w T. w dniu 16 lutego 2024 r. bezsporne, a ponadto dowody: oświadczenie o potrąceniu k. 126-127,, wyrok sprawie I C 968/20 z uzasadnieniem r. k. 144-166 Okoliczności faktyczne sprawy dotyczące treści umów między stronami, wysokości świadczeń spełnionych w wykonaniu każdej z powyższych Spór dotyczył wyłącznie kwestii prawnej, mianowicie istnienia wierzytelności powodowego banku o zwrot równowartości wypłaconego kapitału W zakresie cofniętego roszczenia postępowanie zostało umorzone (art. 355 k.p.c.). Z uwagi na omyłkowe pominięcie w treści pkt. 1 przytoczenia części cofniętego roszczenia, orzeczenie w tym zakresie zostało sprostowane postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r. W pozostałym zakresie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie oddalające powództwo obejmuje zarówno roszczenie główne jak i ewentualne. W ocenie Sądu nie było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie nieważności przedmiotowej umowy. Gdyby bowiem przyjąć, że powództwo kredytobiorców w sprawie I C 968/20 SO w Toruniu zostanie prawomocnie oddalone, wówczas roszczenie banku również należy uznać za niezasadnie, gdyż brak nieważności wyklucza roszczenie o zwrot kapitału. Jeśli natomiast powództwo kredytobiorców zostanie uwzględnione i umowa zostanie prawomocnie uznana na nieważną, wówczas należy uznać, że zarzut potrącenia jest skuteczny i doprowadził do umorzenia wierzytelności banku względem kredytobiorcy. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a według art. 410 k.c. zasadę tę odnosi się w szczególności do nienależnego świadczenia, które występuje m.in. jeżeli czynność prawa zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Przyjmując, że umowy kredytu są nieważne, wskazane przesłanki zostały spełnione w odniesieniu do zarówno wierzytelności banku, jak i kredytobiorcy. Oba roszczenia były wymagalne, gdyż w myśl art. 455 k.c. każda ze stron wezwała drugą stronę do wykonania zobowiązania (zwrotu nienależnego świadczenia) – bank z chwilą doręczenia pozwu w sprawie niniejszej, zaś kredytobiorcy – z chwilą wezwania banku do zapłaty w sprawie I C 968/20. . Według art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Skuteczność oświadczenia o potrąceniu złożonego przez kredytobiorców nie budzi wątpliwości, przy przyjęciu nieważności umowy. W myśl art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. W świetle tego przepisu, należy uznać, że kredytobiorcy składając oświadczenie o potrąceniu doprowadzili do umorzenia przysługującej bankowi względem nich wierzytelności o zapłatę 407.000 zł (równowartości kapitału wypłaconego na mocy obu umów). Potrącenie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania tak samo jak jego wykonanie przez dłużnika. Z pisma powoda z dnia 10 czerwca 2024 r. wynika jednoznacznie, że w zakresie kwot 307.000 zł i 100.000 zł podtrzymuje powództwo. Skoro bank, mimo potrącenia, nie cofnął pozwu w powyższym zakresie - objętym potrąceniem, to w istocie dochodził zobowiązania już nieistniejącego. Kredytobiorcy nie są już jednak zobowiązani wobec banku z tytułu zwrotu 407.000 zł z żądanymi odsetkami. Powództwo w tej części podlegało zatem oddaleniu. Ubocznie należy wskazać, że zdaniem Sądu powodowie nie mogli skutecznie powołać się na przedawnienie roszczenia banku z tytułu zwrotu kapitału. W myśl art. 117 1 § 1 k.c. w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Natomiast wg § 2 korzystając z uprawnienia, o którym mowa w § 1, sąd powinien rozważyć w szczególności: 1) długość terminu przedawnienia; 2) długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia; 3) charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia. Pozwani zakwestionowali ważność umowy w wezwaniu do próby ugodowej w 2018 r. (k. 128 i nast.), zatem można by mówić o upływie przedawnienia 2 lata przed wniesieniem pozwu w tej sprawie, a więc o stosunkowo krótkim okresie. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy powołanie się na przedawnienie abstrahuje od ratio legis tej instytucji. Jest nią zapewnienie pewności obrotu, a wartości tej stoi na przeszkodzie "istnienie trwałych i nierozwiązywalnych stosunków prawnych" (tak wyrok TK z 1 września 2006 r., SK 14/05, OTK-A 2006, Nr 8, poz. 97) oraz trudności dowodowe, powstające w wyniku upływu czasu. Żadna z tych okoliczności w niniejszej sprawie nie występuje. Kwestia nieważności umów kredytowych, z których wynika żądanie powoda, pozostaje aktualna, skoro nie orzekł o niej prawomocnie sąd. Kwoty pieniężne stanowiące wzbogacenie pozwanych (w razie prawomocnego przesądzenia nieważności) pozostają w dyspozycji banku, zatem kredytobiorcy nie byliby zmuszeni do świadczenia kosztem jakiegokolwiek uszczerbku w swym stanie posiadania. Wreszcie, należy wskazać, że roszczenie powoda dotyczy zwrotu kapitału kredytu wykorzystanego przez pozwanych na budowę domu, co zazwyczaj stanowi najważniejszą życiową inwestycję każdego człowieka, prowadzącą do trwałego i istotnego zwiększenia jego majątku. Te wszystkie okoliczności sprawiają, że uwzględnienie zarzutu przedawnienia zaprzeczałoby poczuciu słuszności i sensowi tej instytucji prawnej. Omówienie dalszych żądań - żądania kwot 39.696,34 zł oraz 12.529,02 zł tytułem „urealnienia wysokości świadczeń banku” oraz ewentualnego żądania waloryzacji nastąpi łącznie. Powód różnicuje charakter tych roszczeń, w przypadku roszczenia głównego odwołując się do art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. jednak wspólnym mianownikiem tych roszczeń jest żądanie banku dostosowania zwracanego mu nominalnego świadczenia do warunków ekonomicznych aktualnych w chwili zwrotu. Należy w tym kontekście przywołać postanowienie TSUE z dnia 12 stycznia 2024 r. w sprawie C‑488/23,w której Trybunał odwołał się do swego wcześniejszego poglądu o niedopuszczalności roszczeń banku innych niż zwrot nominalnego kapitału, w przypadku nieważności umowy wynikającej z zastosowania nieuczciwych warunków umownych, a wyrażonego w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C‑520/21 Trybunał wprost wskazał, że roszczenia przedsiębiorcy wobec konsumenta mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom wskazanym w pkt 68 niniejszego wyroku, tj. nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zdaniem Trybunału, „ przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty”. Argumentację tę Sąd w niniejszej sprawie podziela w całości, co prowadzi do oddalenia a limine roszczenia głównego dotyczącego urealnienia wysokości kapitału. Na uwzględnienie nie zasługiwało, ze względów tożsamych co wskazane powyżej, także żądanie ewentualne waloryzacji świadczenia w postaci kapitału udzielonego przez bank kredytobiorcom (na mocy każdej z umów). Sąd odwołuje się do argumentacji zawartej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 oraz w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 r. w sprawie C‑488/23, przytoczonej we wcześniejszej części uzasadnienia. Uzupełniająco należy wskazać, że podstawy roszczenia ewentualnego o waloryzację świadczenia powód upatruje w treści art. 358 1 § 3 k.c. przewidującego, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Zakres zastosowania tego przepisu jest jednak ograniczony, albowiem stosownie do § 4 z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Bez wątpienia w odniesieniu do powodowego banku spełniona jest przesłanka wyłączająca go z możliwości żądania waloryzacji. Powód bowiem prowadzi przedsiębiorstwo, a świadczenie, które ma zostać zwaloryzowane, pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Związku tego nie eliminuje tzw. unieważnienie umowy (ustalenie nieważności, ustalenie nieistnienia stosunku kredytu), ponieważ świadczenie, które konsument ma obowiązek zwrócić a którego zwrotu może żądać bank, powstało w bezpośrednim i wyłącznym związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nie sposób twierdzić, że między stronami doszło do przypadkowego przesunięcia majątkowego, którego zwrot – z punktu widzenia banku – mógłby być oceniany inaczej niż jako związany bezpośrednio z działalnością gospodarczą. Bank nie podejmował wobec pozwanego innych czynności niż wynikające z zakresu działalności swego przedsiębiorstwa. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że za wydłużenie czasu trwania stanu bezpodstawnego wzbogacenia odpowiadają w znacznym stopniu same banki, które od wielu lat konsekwentnie i wbrew orzecznictwu sądów odmawiają przyznania, że postanowienia umowę wprowadzające mechanizm waloryzacji kursem waluty obcej były abuzywne. Zmuszanie kredytobiorców do dochodzenia roszczeń w procesach cywilnych powoduje wydłużenie czas potrzebnego do rozliczenia roszczeń restytucyjnych obu stron, przyczyniając się do utraty realnej wartości roszczeń zarówno banków jak i kredytobiorców, na skutek inflacji. Uznanie powyższych roszczeń banku za bezpodstawne uzasadniało pominięcie wniosków o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego oraz z przesłuchania stron jako zbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. O kosztach procesu orzeczono stosownie do art. 98§ 1, 1 1 i § 3 k.p.c. Koszty należne pozwanym obejmują jedną stawkę zastępstwa radcowskiego obliczoną od wartości przedmiotu sporu (10.800 zł) oraz opłaty skarbowe od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (2x17 zł).