Sygn. akt II Ca 544/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Maria Antecka Protokola

§ 1k.p.c.).

Sąd zatem, orzekając co do istoty sprawy, nie uwzględnił zmodyfikowanego pismem powódki z dnia 21 listopada 2022 r. żądania odsetkowego, bowiem w postępowaniu uproszczonym rozszerzenie powództwa (jako zmiana ilościowa przedmiotowa) jest niedopuszczalne. Z powyższej przyczyny oddaleniu podlegał wniosek powódki o uzupełnienie wyroku, gdyż Sąd orzekł co do całości żądania strony powodowej, a zmiana powództwa pismem z dnia 21 listopada 2022 r. była niedopuszczalna. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie

1. sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i stosując zasadę odpowiedzialności stron za wynik procesu obciążył nimi w całości pozwanego, jako stronę przegrywającą sprawę. Na koszty procesu w łącznej kwocie 4.367 zł, które poniosła powódka składały się następujące kwoty cząstkowe: 750 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz 17 zł tytułem opłaty sądowej od pełnomocnictwa. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2022 r. wydanego w sprawie o sygn. akt VII C 45/21 wniósł pozwany, zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi pozwany zarzucił:
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: ⚫ art. 415 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepis ten stanowi materialnoprawną podstawę roszczenia dochodzonego pozwem przez powódkę w mniejszej sprawie, podczas gdy z analizy treści pozwu, załączonego do pozwu wezwania do zapłaty z dnia 26 lutego 2020 r. oraz odpowiedzi na sprzeciw wynika jednoznacznie, że podstawą roszczenia powódki była umowa zlecenia łącząca powódkę z pozwanym, ⚫ art. 505 pkt 3 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że dokonane przez pozwanego potrącenie było niedopuszczalne, podczas gdy wierzytelność dochodzona przez powódkę wynikała z umowy łączącej strony, a nie z czynu niedozwolonego, ⚫ art. 366 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że pozwany nie mógł obciążyć powódki wynagrodzeniem z tytułu wykonania przez niego łączącej strony umowy, bowiem winien był wynagrodzenia tego dochodzić od wszystkich współwłaścicieli, podczas gdy analiza treści umowy zlecenia łączącej strony prowadzi do wniosku, że wszyscy współwłaściciele nieruchomości, którzy podpisali umowę zlecenia z pozwanym w zakresie zapłaty na jego rzecz wynagrodzenia byli dłużnikami solidarnymi;
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: ⚫ art. 11 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy podstawy prawnej roszczenia powódki nie stanowiły ustalenia poczynione w wyroku karnym, a umowa zlecenia łącząca strony; ⚫ art. 233 k.p.c. poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą błędnym uznaniem, że: - roszczenie powódki stanowi oparcie w art. 415 k.c. i wywodzi swoje źródło z czynu niedozwolonego, podczas gdy z treści pism procesowych składanych przez powódkę jak i wezwań do zapłaty kierowanych przez powódkę do pozwanego wynikało jednoznacznie, że podstawę roszczenia powódki stanowi umowa łącząca strony; - uznanie, że pozwany nie mógł obciążyć powódki wynagrodzeniem z tytułu wykonania przez niego łączącej strony umowy, bowiem winien był wynagrodzenia tego dochodzić od wszystkich współwłaścicieli, podczas gdy analiza treści dokumentów przedłożonych przez pozwanego, w szczególności wezwania do zapłaty wynagrodzenia kierowanego do powódki i dokumentów załączonych do niego wynika jednoznacznie, że wysokość wynagrodzenia, którego pozwany domaga się od powódki równe jest udziałowi powódki we współwłasności nieruchomości; ⚫ art. 299 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania stron, podczas gdy był to dowód istotny dla rozstrzygnięcia w sprawie, ⚫ art.

§ 1k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji uwzględnienie zmiany powództwa dokonanej przez powódkę w piśmie przygotowawczym z dnia 21 listopada 2022 r., pomimo że zmiana taka w postępowaniu uproszczonym jest niedopuszczalna; - art.

§ 2k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia, podczas gdy zarzut ten w mniejszym postępowaniu był dopuszczalny. Mając na uwadze powyższe zarzuty pozwany wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie
2. i oddalenie powództwa,
3. zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie
4. i obciążenie powódki w całości kosztami procesu,
5. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Ewentualnie pozwany wniósł o:
6. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
7. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji według norm przepisanych. Nadto apelujący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci aktu notarialnego — umowy sprzedaży zawartej przez powódkę z E. i S. S. z dnia 12 listopada 2015 r. Rep. A nr (...) sporządzonej przez notariusza P.— T., a znajdującej się w aktach księgi wieczystej nr (...) — na wykazanie faktu przeniesienia roszczenia dochodzonego przez powódkę w niniejszej sprawie na nabywców nieruchomości, co skutkuje utratą legitymacji czynnej przez powódkę w niniejszym postępowaniu. Na podstawie art. 374 k.p.c. wniósł o przeprowadzenie rozprawy. W odpowiedzi na apelację strony pozwanej powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pismem procesowym z 24 listopada 2023 r. złożonym w toku postępowania apelacyjnego, pozwany wskazał, że przeprowadzenie dowodu z umowy sprzedaży zawartej przez powódkę z E. i S. S. z dnia 12 listopada 2015 r. Rep. A nr (...) uzasadnione jest faktem, iż powódka w przedmiotowej umowie powódka roszczenia objęte ugodą zawartą przez pozwanego z ZDM w P. na rzecz współwłaścicieli nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), przeniosła na nabywców nieruchomości. Pozwany argumentował, że o powyższym zapisie powziął wiedzę już po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, bo w styczniu 2023 r. Na rozprawie apelacyjnej 1 grudnia 2023 r. Sąd celem zbadania kwestii zasadności zarzutów pozwanego co do braku legitymacji czynnej powódki dopuścił dowód z kopii aktu notarialnego rep. A nr (...) sporządzonego w dniu 12.11.2015r. przez notariusza P. T. znajdującego się w aktach Księgi Wieczystej (...). Pismem procesowym z 23 stycznia 2024 r. złożonym w toku postępowania apelacyjnego, pozwany podtrzymał zgłoszone zarzuty i wnioski apelacji. Na rozprawie apelacyjnej 1 grudnia 2023 r. strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powódka dokonała zmiany roszczenia w zakresie kosztów, wnosząc o zasądzenie podwójnej stawki kosztów zastępstwa procesowego z uwagi na charakter niniejszego procesu i sposobu prowadzenia procesu przez stronę przeciwną. Nadto oświadczyła, że pozwany został nieprawomocnie pozbawiony prawa do wykonywania zawodu na mocy orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w P. z 6 grudnia 2023 r. i złożyła odpis orzeczenia w tym przedmiocie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne poczynione przez Sąd I instancji, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia zgodnie z treścią art. 382 k.p.c. Wywiedziona w tej sprawie apelacja nie wykazała nieprawidłowości zaskarżonego orzeczenia i nie dostarczyła podstaw umożliwiających postulowaną zmianę dotychczasowego kierunku rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy nie podzielił podniesionego przez pozwanego zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 415 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepis ten stanowi materialnoprawną podstawę roszczenia dochodzonego pozwem przez powódkę w mniejszej sprawie, podczas gdy z analizy treści pozwu, załączonego do pozwu wezwania do zapłaty z dnia 26 lutego 2020 r. oraz odpowiedzi na sprzeciw wynika jednoznacznie, że podstawą roszczenia powódki była umowa zlecenia łącząca powódkę z pozwanym. Należało podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że w świetle twierdzeń prezentowanych przez powódkę w niniejszej sprawie podstawy prawnej dla odpowiedzialności pozwanego, należało poszukiwać w treści przepisu art. 415 k.c., który stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Wskazać należy, że przepis ten tworzy normę wyrażającą ogólną zasadę odpowiedzialności deliktowej opartej na zasadzie winy. Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są czyn niedozwolony – bezprawny i jednocześnie zawiniony, szkoda oraz związek przyczynowy pomiędzy czynem niedozwolonym a szkodą. W poszczególnych przepisach regulujących typy czynów niedozwolonych ogólne przesłanki ulegają wzbogaceniu o przesłanki szczególne, które warunkują dany typ deliktu i wiążą się z zasadą odpowiedzialności, która leży u jego podstaw. Szkoda stanowi nie tylko przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej, ale także przesłankę uznania danego zdarzenia za delikt, gdyż bez szkody żadne zdarzenie, choćby polegało na zachowaniu bezprawnym i zawinionym, nie może być kwalifikowane jako czyn niedozwolony (G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2023, art. 415). Prawidłowo Sąd Rejonowy uznał zatem, że w świetle ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie żadnych wątpliwości nie budziły okoliczności, że pozwany w dniu 27 lipca 2010 r. pobrał od Zarządu Dróg Miejskich w P. przysługujące współwłaścicielom nieruchomości przy ul. (...) w P. (KW nr (...)) odszkodowanie/wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z ww. nieruchomości, obniżenia jej wartości oraz ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego w kwocie 100.000 zł i nie zwrócił na rzecz współwłaścicieli nieruchomości tego odszkodowania/wynagrodzenia w jakiejkolwiek części, co było sprzeczne z treścią umowy zlecenia z dnia 19 października 2007 r. Zważyć należy, że wyżej wskazane okoliczności, a także fakt popełnienia przez pozwanego przestępstwa określonego w art. 284 § 2 k.k., w tym jego wina zostały ustalone w toku postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego Poznań- Stare Miasto w Poznaniu z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt VIII K 308/17, co wiązało sądy obu instancji orzekające w tym postępowaniu. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że działania pozwanego zmierzające do wzruszenia wyroku z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt VIII K 308/17 okazały się nieskuteczne. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, II Wydział Karny w sprawie o sygn. II AKo 114/21 postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r. (k.554) stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. W tym miejscu należy odnieść się do podniesionych przez pozwanego zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 11 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy podstawy prawnej roszczenia powódki nie stanowiły ustalenia poczynione w wyroku karnym, a umowa zlecenia łącząca strony oraz art. 233 k.p.c. poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą błędnym uznaniem, że roszczenie powódki stanowi oparcie w art. 415 k.c. i wywodzi swoje źródło z czynu niedozwolonego, podczas gdy z treści pism procesowych składanych przez powódkę, jak i wezwań do zapłaty kierowanych przez powódkę do pozwanego wynikało jednoznacznie, że podstawę roszczenia powódki stanowi umowa łącząca strony. B. W. konsekwentnie wskazywał, iż podstawą roszczenia powódki była umowa zlecenia łącząca powódkę z pozwanym, a nie powyższy przepis. W ocenie Sądu Okręgowego powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Powódka w pozwie nie wskazała wprost podstawy materialnoprawnej żądania, ale podała okoliczności faktyczne, na których opierała swoje roszczenie. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, iż w toku postępowania przed Sądem I instancji strona powodowa kilkukrotnie podkreślała, że dochodzi naprawienia szkody wynikłej z przestępstwa polegającego na pobraniu przez pozwanego w dniu 27 lipca 2010 r. świadczenia przysługującego powódce i nie rozliczeniu się z nią z tego tytułu. Powódka na żadnym etapie postępowania nie dokonała zmiany podstawy prawnej dochodzonego roszczenia (pismo procesowe powódki z 21 listopada 2022 r. – k. 139-140, protokół rozprawy z 24 listopada 2022 r. – k. 134-135). Sąd Okręgowy podziela ustalenia Sądu Rejonowego, iż pozwany nie mógł skutecznie kwestionować oraz podważać swojego sprawstwa i winy w zakresie popełnienia zarzuconego jemu czynu zabronionego. Sąd cywilny przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy nie był bowiem uprawniony do ponownego badania okoliczności popełnienia przestępstwa opisanego w prawomocnym wyroku skazującym wydanym przeciwko pozwanej. Zgodnie z treścią przepisu art. 11 zdanie pierwsze k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Powyższy przepis ustanawia odstępstwo od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu cywilnego, wprowadzając wiążący prejudykat w postaci skazującego wyroku sądu karnego. Z uwagi na fakt, że komentowany przepis stanowi odstępstwo od zasady, zakres związania podlega wykładni ścisłej. W konsekwencji rezultat wykładni art. 11 k.p.c. nie może prowadzić do poszerzenia zakresu związania przez wyłączenie spod ustaleń i oceny sądu cywilnego innych okoliczności niż tylko te, które wynikają z ustaleń prawomocnego wyroku skazującego i przesądzają o popełnieniu przestępstwa. Sąd cywilny jest związany wyrokiem skazującym, jeżeli został on wydany przez sąd i jest prawomocny. Zakres związania orzeczeniem sądu karnego został ograniczony do rozstrzygnięcia co do popełnienia przestępstwa. Jest on zatem bardzo wąski. Oznacza to, że sąd cywilny związany jest jedynie faktem skazania określonej osoby za przypisane jej w wyroku karnym przestępstwo, a zatem przypisanie określonej osobie wypełnienia znamion czynu zabronionego opisanego w tym wyroku, za popełnienie którego strona została prawomocnie skazana. Jednocześnie związanie sądu w postępowaniu cywilnym obejmuje elementy uzasadnienia skazującego wyroku karnego odnoszące się do ustalenia miejsca i sytuacji, w jakiej przestępstwo zostało popełnione (O. M. Piaskowska [w:] M. Anaszkiewicz, M. Eysymontt, D. Horodyski, E. Jaceczko, M. Kuchnio, A. Majchrowska, K. Panfil, J. Parafianowicz, A. Partyk, T. Partyk, A. Rutkowska, D. Rutkowski, K. Sacharuk, A. Turczyn, O. M. Piaskowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–505

§ 2k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia, podczas gdy zarzut ten w mniejszym postępowaniu był dopuszczalny. W tym kontekście podkreślić należy, że słusznie Sąd Rejonowy stwierdził brak podstaw do uwzględnienia podnoszonego przez pozwanego zarzutu potrącenia. Zgodnie z art. 505 pkt 3 k.c. nie może zostać umorzona przez potrącenie wierzytelność wynikająca z czynu niedozwolonego. Zakaz potrącenia wierzytelności z czynów niedozwolonych jest uzasadniony funkcjami, które powinna pełnić odpowiedzialność cywilna, zwłaszcza funkcją prewencyjną i represyjną. Powyższy przepis wprowadza zakaz potrącenia wierzytelności wynikających z czynów niedozwolonych, bez względu na ich konkretną podstawę prawną. Samo zakwalifikowanie danej wierzytelności jako wynikającej z takich zdarzeń powoduje niemożność jej potrącenia (G. Sikorski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2024, art. 505). Wobec ustalenia, że powódka w niniejszej sprawie dochodziła od pozwanego odszkodowania w związku z przestępstwem popełnionym przez B. W. Sąd Okręgowy podziela stanowisko, iż wierzytelność powódki nie mogła zostać potrącona z wierzytelnością pozwanego. Podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia był w niniejszej sprawie, ze względu na zakaz zawarty w treści art. 505 pkt 3 k.c., niedopuszczalny. Podkreślić należy, że wobec przeprowadzenia w postępowaniu odwoławczym na wniosek apelującego, dowodu z dokumentu w postaci aktu notarialnego — umowy sprzedaży zawartej przez powódkę z E. i S. S. z dnia 12 listopada 2015 r. Rep. A nr (...) sporządzonej przez notariusza P.— T., a znajdującej się w aktach księgi wieczystej nr (...) — niezasadny okazał się również zarzut utraty legitymacji czynnej przez powódkę w niniejszym postępowaniu z uwagi na przeniesienie roszczenia dochodzonego przez powódkę w niniejszej sprawie na nabywców nieruchomości. Analizowane postanowienie umowy sprzedaży zawartej przez powódkę z E. S. i S. S. z dnia 12 listopada 2015 r. Rep. A nr (...)(k. 267-272) zawarte w § 5 w brzmieniu „M. P. oświadcza, że przysługujące dotychczasowym współwłaścicielom nieruchomości wspólnej, związane ze znajdującą się na nieruchomości wspólnej infrastrukturą – bliżej opisaną w § 1 pkt 9 niniejszego aktu, roszczenia między innymi o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości wspólnej oraz z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie zostały dotychczas zrealizowane. Strony postanawiają, że wyżej wskazane roszczenia za okres od dnia nabycia przez kupujących prawa własności przedmiotowego lokalu mieszkalnego, w części dotyczącej przedmiotowego lokalu, będą przysługiwać M. P.. Kupujący oświadczają, że w związku z powyższym zobowiązują się udzielić M. P. pełnomocnictwa do reprezentowania ich przed wszelkimi podmiotami, w tym przed wszystkimi dostawcami mediów oraz Zarządem Dróg Miejskich w P., we wszelkich sprawach zmierzających do realizacji roszczeń związanych ze znajdującą się na nieruchomości wspólnej infrastrukturą” wbrew stanowisku pozwanego nie stanowi przeniesienia roszczenia dochodzonego przez powódkę w niniejszej sprawie na nabywców nieruchomości. Sąd Okręgowy nie podziela zastrzeżeń pozwanego zgłoszonych w tym zakresie w toku postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy wskazuje, że w umowie zawarto sformułowanie „przysługujące dotychczasowym współwłaścicielom nieruchomości wspólnej, związane ze znajdującą się na nieruchomości wspólnej infrastrukturą – bliżej opisaną w § 1 pkt 9 niniejszego aktu, roszczenia między innymi o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości wspólnej oraz z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie zostały dotychczas zrealizowane”, które stanowi katalog otwarty roszczeń przysługujących stronie powodowej, zatem wymienionych zostało tylko kilka z nich. Należy zwrócić uwagę, że w przedmiotowej umowie wyraźnie wskazano, że „wyżej wskazane roszczenia za okres od dnia nabycia przez kupujących prawa własności przedmiotowego lokalu mieszkalnego, w części dotyczącej przedmiotowego lokalu, będą przysługiwać M. P.”, co odnosi się nie tylko do roszczeń wymienionych wprost, ale i pozostałych. W tym stanie rzeczy, Sąd drugiej instancji uznał zarzut braku legitymacji czynnej po stronie powodowej za bezpodstawny. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c. Na koszty złożyło się wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika powódki obliczone w oparciu o przepis §2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku pełnomocnika powódki o przyznanie wynagrodzenia w wysokości podwójnej stawki minimalnej, z uwagi na brak nadmiernego skomplikowania sprawy, czas postępowania oraz nakład pracy pełnomocnika strony powodowej. Maria Antecka