Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 439/24
Sygnatura akt II AKa 439/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2025 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący SSA Piotr Kaczmarek (spr.) Sędziowie: SA Janusz Godzwon SA Artur Tomaszewski Protokolant: Magdalena Szymczak przy udziale prokuratora Prokuratury (...) Agnieszki Makarskiej-Czerniak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy T. G. oskarżonego o czyny z art. 207 § 1 kk i art. 13 § 1 kk w zw. z art. 157 § 1 kk i art. 157 § 2 kk i art. 13 § 1 kk w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kk i art. 157 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk, art. 157 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 20 września 2024 r. sygn. akt III K 69/24 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 93c pkt.5 k.k. orzeka wobec oskarżonego T. G. środek zabezpieczający w postaci terapii uzależnienia od alkoholu, II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy, III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. Ż. 1476 zł, w tym należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za obronę udzieloną oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym;
IV. zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego, wydatkami tego postępowania obciążając Skarb Państwa.
UZASADNIENIE T. G. został oskarżony o to, że :
I. w okresie od listopada 2022 roku do dnia 27 stycznia 2024 roku w J., woj. (...), znęcał się fizycznie i psychicznie nad wspólnie zamieszkującą M. P. w ten sposób, że wszczynał pod wpływem alkoholu awantury, w trakcie których wielokrotnie naruszał jej nietykalność cielesną poprzez uderzenie po głowie, bicie po żebrach, szarpanie za głowę i wyrywanie włosów, wyzywał słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, a w dniu 18 stycznia 2023 roku usiłował spowodować u pokrzywdzonej M. P. średni uszczerbek na zdrowi, to jest czyn z art. 157 § 1 k.k. w ten sposób, iż uderzył pokrzywdzoną w głowę powodując ranę małżowiny lewego ucha czym spowodował obrażenia ciała trwające nie dłużej niż 7 dni, w rozumieniu art. 157 § 2 k.k., a w dniu 27 stycznia 2024 roku w J., woj. (...), usiłował spowodować u M. P. ciężki uszczerbek na zdrowiu pod postacią utraty wzroku – utraty widzenia stereoskopowego, tj. czynu z art. 156 § 1 pkt. 1 k.k. w ten sposób, że pod wpływem alkoholu wszczął awanturę w trakcie, której uderzał pokrzywdzoną M. P. po głowie i twarzy, kopał po całym ciele, powodując urazu w postaci: krwiaka tkanek miękkich okolicy czołowo-skroniowo-ciemieniowej lewej oraz czołowej prawej, obecności powietrza w tkankach miękkich okolicy czołowej prawej, złamania blaszki oczodołowej kości sitowej prawej, wpuklenia się mięśnia prostego przyśrodkowego do sitowia na poziomie złamania, krwiaka w zatoce szczękowej i sitowiu prawym, złamania ściany przyśrodkowej zatoki szczękowej prawej, złamania kości nosa, obecności powietrza w oczodole prawym, krwiaka i powietrza w obrębie powieki dolnej, obrzęku twarzy, licznych otarć naskórka głowy, podbiegnięć krwawych okolicy lędźwiowej, podbiegnięć krwawych obu przedramion, skutkujące naruszeniem czynności narządów ciała trwającym dłużej niż 7 dni, przy czym skutku z art. 156 § 1 pkt. 1 k.k. nie osiągnął z uwagi na udzieloną pokrzywdzonej pomoc medyczną, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, to jest będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 15 czerwca 2021 roku, sygn. akt VI K 270/21 za czyn z art. 157 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, która odbył w okresie od 25.10.2021 roku do 21.06.2022 roku, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
II. w dniu 26 stycznia 2024 roku w J., woj. (...), naruszył czynności narządów ciała pokrzywdzonego R. K. na okres poniżej 7 dni, poprzez uderzanie go pięściami po głowie, czym spowodował u niego zasinienia i zadrapania głowy, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, to jest będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 15 czerwca 2021 roku, sygn. akt VI K 270/21 za czyn z art. 157 § 1 kk na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, która odbył w okresie od 25.10.2121 roku do 21.06.2022 roku, tj. o czyn z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z dnia 20 września 2024 r., sygn.. akt: III K 69/24 orzekł:
I. uznał oskarżonego T. G. za winnego tego, że w okresie od listopada 2022 roku do 27 stycznia 2024 roku w J., woj., (...), znęcał się fizycznie i psychicznie nad M. P., z którą pozostawał w stałym związku konkubenckim w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe w czasie których znieważał pokrzywdzoną słowami obelżywymi, wielokrotnie naruszał jej nietykalność cielesną przez uderzenie jej rękami po głowie, bicie po żebrach, szarpanie za włosy i wyrwanie włosów z głowy a w dniu 18 stycznia 2023 roku przez uderzenie ręką w głowę pokrzywdzonej spowodował u niej obrażania ciała w postaci rany małżowiny ucha lewego czym spowodował u niej obrażenia ciała naruszające czynności narządów ciała na okres poniżej 7 dni, zaś w dniu 27 stycznia 2024 roku bijąc pokrzywdzoną M.
P. po głowie, twarzy, uderzając jej głową o ścianę oraz kopiąc po całym ciele spowodował u niej obrażenia ciała w postaci krwiaka tkanek miękkich okolicy czołowo-skroniowo-ciemieniowej lewej oraz czołowej prawej, obecności powietrza w tkankach miękkich okolicy czołowej prawej, złamania blaszki oczodołowej kości sitowej prawej, wpuklenia się mięśnia prostego przyśrodkowego do sitowia na poziomie złamania, krwiaka w zatoce szczękowej i sitowiu prawym, złamania ściany przyśrodkowej zatoki szczękowej prawej, złamania kości nosa, obecności powietrza w oczodole prawym, krwiaka i powietrza w obrębie powieki dolnej, obrzęku twarzy, licznych otarć naskórka głowy, podbiegnięć krwawych okolicy lędźwiowej, podbiegnięć krwawych obu przedramion, skutkujące naruszeniem czynności narządów ciała trwającym powyżej 7 dni, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 § 1 kk, będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 15 czerwca 2021 roku, sygn. akt VI K 270/21 za czyn z art. 157 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, która odbył w okresie od 25.10.2021 roku do 21.06.2022 roku, tj. czynu z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk i za to na podstawie art. 207 § 1 kk z zw. z art. 11 § 3 kk wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności, II. uznał oskarżonego T. G. za winnego popełnienia czynu opisanego w punkcie II części wstępnej wyroku tj. czynu z art. 157 § 2 kk z wz. z art. 64 § 1 kk i za to na podstawie art. 157 § 2 kk wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, III. na podstawie art. 85 § 1 kk i art. 86 § 1 kk połączył orzeczone wobec oskarżonego T. G. kary pozbawienia wolności, i jako kare łączną wymierzył mu karę 3 (trzech) lat i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności, IV. na podstawie art. 62 kk określił, że wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonego T. G. ma być wykonywane w systemie terapeutycznym uzależnienia od alkoholu, V. na podstawie art. 63 § 1 kk na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu T. G. okres jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 27 stycznia 2024 roku godz. 18:10 do 20 września 2024 roku, VI. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. M. Ż. kwotę (...) ( dwa tysiące dwieście czternaście) zł tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu, VII. zwolnił oskarżonego T. G. od ponoszenia kosztów sądowych zaliczając wydatki w sprawie na rachunek Skarbu Państwa.
Apelację od tego wyroku wniósł Prokurator (...)w Ś.zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 3 k.p.k. – zarzucił:
P..
Podnosząc powyższe zarzuty, apelujący wniósł o:
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Kierując się względami wskazanymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. wyrok z 16 listopada 2021 r. IV KK 448/20, wyrok z dnia 19 stycznia 2022 r. I KA 13/21) odstąpiono od sporządzenia uzasadnienia na formularzu o którym mowa w art.99a §1 k.p.k.).
1.
W zakresie związanym z winą (art.447§ 1 k.p.k.) .
Jako niezasadny oceniono zarzut błędu w ustaleniach faktycznych , rzutujący w konsekwencji na błędnie przyjętą kwalifikację prawną czynu, a polegający na uznaniu, że oskarżony nie działał z zamiarem (nawet ewentualnym) spowodowania u pokrzywdzonej ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pod postacią utraty wzroku – utraty widzenia stereoskopowego.Tak oceniając ten zarzut Sąd Apelacyjny miał w pierwszej kolejności na uwadze to ,że każde przestępstwo usiłowane jest przestępstwem umyślnym ,a tym samym wymóg działania „ w zamiarze popełnienia czynu zabronionego” sprawia, że zakres zastosowania art. 13 § 1 k.k. nie obejmuje „ bezpośredniego zmierzania” do dokonania czynów zabronionych, których strona podmiotowa charakteryzuje się, chociażby w pewnym zakresie, nieumyślnością (przestępstwa nieumyślne, przestępstwa umyślno-nieumyślne).Po wtóre ,przestępstwo stypizowane w art. 156 § 1 może być popełnione tylko umyślnie, zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym. Sprawca musi zatem obejmować swoją świadomością przynajmniej możliwość spowodowania swoim zachowaniem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, z tym że sama postać takiego uszczerbku nie musi już być sprecyzowana w jego świadomości, gdyż – jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie – zamiar ten może przyjąć postać tzw. zamiaru ogólnego (wyrok SA w Katowicach z 17.09.2009 r., II AKa 232/09, Prok. i Pr.-wkł. 2010/11, poz. 30; por. także M. Królikowski [w:] Kodeks karny..., t. 1, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, s. 267). Jednoczęsnie nie może budzić wątpliwości, że przyjmowanie tzw. zamiaru ogólnego przy przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu wymaga, gdy chodzi o art. 156 § 1 k.k., aby zamiar sprawcy obejmował nie jakiekolwiek naruszenie czynności narządów ciała lub rozstrój zdrowia, ale w aspekcie choćby ewentualnym ciężki uszczerbek na zdrowiu, w tym wynikający np. ze sposobu działania sprawcy. W praktyce sprawca zmierza najczęściej do uderzenia innej osoby , nie precyzując tego, jaki skutek w zakresie uszczerbku na zdrowiu chce osiągnąć. Odpowiada on zatem za spowodowany skutek właśnie dzięki odwołaniu się do zamiaru ogólnego , objętego jednak zamiarem w znaczeniu wyżej określonym (bez czego odpowiedzialność nabierałaby cech odpowiedzialności obiektywnej – za spowodowany skutek ).Zatem dla przypisania sprawcy czynu realizującego znamiona określone w art. 156 § 1 k.k., niezbędne jest także ustalenie, że skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu został objęty co najmniej zamiarem ewentualnym (wyrok SA w Lublinie z 10.07.2013 r., II AKa 110/13, LEX nr 1339390), co – innymi słowy – oznacza, że sprawca podejmujący określone (niebezpieczne dla chronionego dobra) zachowanie, chciał takiego skutku lub godził się z jego potencjalnym wystąpieniem, które jest implikowane przed elementem woli drugim elementem składającym się na zamiar, a więc intelektualnym – rozpoznawalności możliwości określonego skutku (który występuje także przy dalej idącej postaci nieumyślności – lekkomyślności , nie występuje natomiast ,choć można tego oczekiwać od sprawcy ,przy „łagodniejszej „ postaci nieumyślności –niedbalstwie , kiedy daną możliwość sprawca nie przewiduje choć powinien przewidywać ( na marginesie należy zauważyć użycie przez apelującego w opisie zarzutu zwrotu „
prowadzi do wniosku, iż powinien przewidywać skutki swojego zachowania i liczyć się z jego następstwami” charakterystycznego właśnie dla niedbalstwa , zaraz potem połączonego z twierdzeniem o działaniu z zamiarem ewentualnym) . Z tej podmiotowej perspektywy nie ma zdaniem Sądu Apelacyjnego takiego znaczenia jakie nadaje mu apelujący kwestia wniosków wynikających z opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej, przeprowadzonych w przedmiotowym postępowaniu, których to wniosków Sąd Okręgowy nie kwestionuje, nie kwestionując wartości dowodowej samych opinii . Rzecz w tym , że biegli z zakresu medycyny sądowej wypowiadali się, bo też w praktyce to jest przedmiot opiniowania biegłych tego rodzaju, o szeroko rozumianym powiązaniu przyczynowym, czy inaczej rzecz ujmując, po określeniu zakresu ewentualnych obrażeń (urazów) powiązaniu ich z mechanizmem (mechanizmami) , które mogły doprowadzić do ich powstania, przy czym określając skutki miejscu należy na uwadze skutki rzeczywiście mające miejsce i ich zakres , jak też zagrożenie i stopień prawdopodobieństwa innych, w tym dalej idących skutków, dotyczy więc kwestii przedmiotowych, nie zaś podmiotowych. Odnosząc się dalej to znaczenie jakie przydaje wnioskom wynikającym z tych opinii apelujących oraz wnioskom jakie w zakresie zamiaru wyprowadza z ilości i sposobu zadawania uderzeń apelujący zwrócić należy uwagę na następujące okoliczności:
Praktyka sądowa uprawnia do wniosku , iż wręcz typowym następstwem zadawania wielokrotnie silnych uderzeń w głowę, w tym także narzędziem jakim jest zaciśnięta męska pięść jeśli nawet nie jest złamanie elementów układu kostnego chroniącego mózg i ewentualnego przemieszczania elementów tego układu do środka co skutkuje krwawieniem , to jest z pewnością powstawania urazów samego mózgu (sensu largo) wynikającego z gwałtownego, niehamowanego , niekontrolowanego przemieszczenia się (uderzania) tego organu wewnątrz czaszki ,bądź to w mechanizmie aktywny ,a więc na skutek działania siły wynikającej z uderzenia bądź też pasywnym a więc przemieszczenie się na skutek uderzenia przez pokrzywdzonego głową w twarde przeszkody na skutek upadku wywołanego uderzenia,
2.
W zakresie zarzutów związanych z karą i innymi środkami .
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu rażącej niewspółmierności kary pozbawienia wolności orzeczonej za czyn przypisany oskarżonemu w punkcie I zaskarżonego wyroku zastrzec należy, iż zarzut ten przez Sąd Apelacyjny rozpatrywany jest jako tzw. zarzut ewentualny a więc dotyczący kwestionowania jako rażąco niewspółmiernie łagodnej orzeczonej w tym punkcie kary, w ramach przyjętej tam kwalifikacji jako występku, a więc na wypadek uznania za niezasadny pierwszego , zasadniczego , zarzutu w zakresie tego czynu a więc błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie zamiaru z jakim działać miał oskarżony , co implikowało nieprzyjęcie najdalej idącej kwalifikacji przyjętej w akcie oskarżenia , a więc zbrodni z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 k.k.
W sytuacji bowiem hipotetycznego uwzględnienia tego najdalej idącego zarzutu , a tym samym dokonania ustalenia faktycznego o dalej idącym zamiarze niż przyjęto to w zaskarżonym wyroku, a w konsekwencji przyjęcia kwalifikacji obejmującej także zbrodnię z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 k.k. dochodzi w istocie nie tyle do podwyższenia orzeczonej kary co wymierzenia kary na nowo, z uwzględnieniem przyjętej, surowszej kwalifikacji i relewantnych okoliczności, innymi słowo modelowo apelujący podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych , skutkujący w razie uwzględnienia koniecznością przyjęcia surowszej kwalifikacji prawnej , a tym samym implikującej w istocie konieczność na nowo orzeczenia o karze nie musi i nie powinien stawiać odrębnego zarzutu rażącej niewspółmierności kary jeśli miałaby ona wynikać z faktu nieuwzględnienia przy jej wymiarze takiej surowszej kwalifikacji .
W orzecznictwie zgodnie wskazuje się, że rażąca niewspółmierność kary, uzasadniająca uwzględnienie zarzutu z art.438 pkt.4 k.p.k., występuje wtedy, gdy kara orzeczona nie uwzględnia w należyty sposób stopnia społecznej szkodliwości przypisywanego czynu oraz nie realizuje wystarczająco celu kary, ze szczególnym uwzględnieniem celów zapobiegawczych i wychowawczych. Pojęcie niewspółmierności rażącej oznacza znaczną, wyraźną i oczywistą, a więc niedającą się zaakceptować dysproporcję między karą wymierzoną a karą sprawiedliwą (zasłużoną). Przesłanka rażącej niewspółmierności kary jest spełniona tylko wtedy, gdy na podstawie ustalonych okoliczności sprawy, które powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary, można przyjąć, że występuje wyraźna różnica między karą wymierzoną a karą, która powinna zostać wymierzona w wyniku prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo (por. wyroki SN: z 22.10.2007 r., (...) 75/07, LEX nr 569073; z 26.06.2006 r., (...) 28/06, LEX nr 568924; z 30.06.2009 r., WA 19/09, OSNwSK 2009, poz. 1255; z 11.04.1985 r., V KRN 178/85, OSNKW 1985/7–8, poz. 60).
Tak orzeczona kara może wynikiem bądź to nie dostrzeżenia występującej in concreto okoliczności istotnej z punktu widzenia dyrektywy wymiaru kary z art.53 k.k. i nast. lub też nie nadania im adekwatnej wagi. Oceniając współmierność kary w relacji do dyrektyw i okoliczności wyznaczających jej wymiar, nie wolno zapominać, że art. 53 § 1 k.k. pozostawia wymiar kary sędziowskiemu uznaniu, nakazując, aby mieściła się ona w granicach przewidzianych przez ustawę. Przy ocenie kary przez pryzmat jej rażącej niewspółmierności nie można zatem nie uwzględniać granic, w jakich kara za dane przestępstwo może być orzeczona i w jakich niejako "proporcjach" pozostaje kara orzeczona względem granic pozostawionych sędziowskiemu uznaniu.
Oczywiście nie oznacza to, że na przykład kara mieszcząca się "pośrodku" tegoż zagrożenia zawsze będzie karą współmierną, a na zarzut rażącej niewspółmierności będą narażone wyłącznie kary niejako "graniczne". Niemniej jednak stopień wykorzystania sankcji karnej przewidzianej za dane przestępstwo uznać należy za czynnik mający niebagatelne znaczenie przy całościowej ocenie, czy konkretna kara jest niewspółmierna, i to rażąco. W konsekwencji miarą surowości kary polegającej na pozbawieniu wolności, nie może być jedynie ilościowe oznaczenie czasu pozbawienia wolności ale stopień wykorzystania sankcji karnej przewidzianej za dane przestępstwo, także z uwzględnieniem występujących w danym postępowaniu, zwykle niepowtarzalnych w danym układzie, okoliczności uzasadniających konieczność wymierzenia – przy zastosowaniu nadzwyczajnego złagodzenia kary –,przy możliwym zróżnicowaniu zakresu zastosowania tej instytucji - poniżej dolnego progu ustawowego zagrożenia .
Dyrektywa prewencji indywidualnej oznacza ,że sankcja (jej rodzaj i wysokość) powinna być tak dobrana, aby zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez oskarżonego , co może zostać osiągnięte poprzez odstraszanie sprawcy od popełniania przestępstw albo jego wychowanie (resocjalizację). Efekt "odstraszający" kary ma zmaterializować się w umyśle sprawcy, ma wytworzyć przeświadczenie o nieopłacalności popełniania przestępstw w przyszłości, przekonanie o tym, że każde przestępstwo jest karane odpowiednio surowo, a ponowne popełnianie podobnych czynów nieuchronnie prowadzi do istotnego podwyższenia wymiaru kary ponad próg dolnego zagrożenia. Wtedy rodzi się uzasadnione prawdopodobieństwo, że sprawca skazany na karę odpowiednio surową powstrzyma się przed ponownym rozmyślnym popełnieniem czynu zabronionego (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2007 r., II AKa 58/07, KZS 2007, z. 9, poz. 52).
Idea wychowania (resocjalizacji) przez karę zakłada z kolei takie dostosowanie wysokości i rodzaju kary kryminalnej do indywidualnych potrzeb sprawcy, aby przez sankcję został on "wychowany", tj. zrozumiał naganność swojego zachowania i w przyszłości przestrzegał porządku prawnego. W obu przypadkach orzeczona kara ma być adekwatna w tym znaczeniu ,że racjonalne w realiach danej sprawy (oskarżonego) oznaczenie progu uprawniającego do wniosku o możności osiągnięcia tych celów wyznacza próg powyżej , którego orzekanie kary jest zbędne , a przez to może ona nabrać cech rażącej niewspółmierności przez swą surowość. Z kolei w zakresie prewencji ogólnej , rozumianej pozytywnie, chodzi tu o kształtowanie właściwych ocen i postaw w społeczeństwie, a w szczególności utwierdzenie ogółu w przekonaniu, że sprawcy przestępstw ponoszą odpowiedzialność za swoje czyny, a wymierzona im kara jest zawsze adekwatna do stopnia zawinienia, stopnia społecznej szkodliwości ich czynu.
Tylko taka sprawiedliwa kara może bowiem wywierać pozytywny i kształtujący wpływ na zachowania społeczne, budząc jednocześnie ogólną aprobatę dla obowiązującego systemu prawnego (wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r., II AKa 1/14, LEX nr 1441560). Istotą prewencji ogólnej nie jest więc wyłącznie wymierzanie surowych kar pozbawienia wolności, lecz kształtowanie w społeczeństwie przekonania o nieuchronności kary, jej dostosowanie do stopnia winy sprawcy i okoliczności podmiotowo-przedmiotowych czynu, a zatem karanie sprawiedliwe i tworzące atmosferę zaufania do obowiązującego systemu prawnego (wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r., II AKa 1/14, LEX nr 1441560). Uznając ,iż orzeczona w pkt.I kara pozbawienia wolności nie jest karą rażąco niewspółmiernie łagodną , a tylko taka uprawniałaby sąd odwoławczy do zmiany zaskarżonego wyroku, miano na uwadze , uzupełniająco (lub uszczegóławiająco ) w stosunku do okoliczności wskazanych przy wymiarze tej kary przez Sąd I instancji :
− postawę oskarżonego w trakcie postępowania, nie kwestionującego swego sprawstwa w takim zakresie w jakim z uwagi na stan nietrzeźwości potrafił się do niego o odnieść, wyrażony żal , który w ocenie Sądu Apelacyjnego, także mającego bezpośredni kontakt z oskarżonym na rozprawy odwoławczej, nie ma charakteru instrumentalnego lecz szczerego, przy uwzględnieniu cech osobowości oskarżonego. Wydaje się uprawnionym wniosek iż oskarżony uświadamia sobie skalę krzywdy jaką wyrządził pokrzywdzonej , co winno wzmóc będący u początku proces resocjalizacji oskarżonego, − mając na uwadze jeden z istotnych celów postępowania karnego mieć należało na uwadze także to jaki jest stosunek samej pokrzywdzonej do oskarżonego, która z powodów zrozumiałych nie chce z nim pozostawać w związku ale jednocześnie wyrażone przeprosiny przyjmuję, wybacza (co pozwala na wniosek o dojściu do swoistego pojednania) , prosząc wręcz o wymierzenie łagodnej kary oskarżonemu (protokół rozprawy k. 315). Brak jest zdaniem Sądu Apelacyjnego dowodowych podstaw do przyjęcia aby tego rodzaju stanowisko pokrzywdzonej miało charakter instrumentalny , a tym bardziej aby było ono wynikiem ewentualnej obawy przed oskarżonym , musi być zatem uznane jako szczere , a przez to stanowiące istotną okoliczność dla wymiaru kary za przestępstwo popełnione na szkodę tej pokrzywdzonej.
Jako niezasadne oceniono zarzuty niesłusznego niezastosowania środków karnych w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych oraz zakazu kontaktowania się z nimi za pomocą sieci telekomunikacyjnej i teleinformacyjnej . Tak oceniając ten zarzut miano na uwadze po pierwsze to, iż wydaje się być niekwestionowanym to,że formy (postacie) wskazanego środka karnego oprócz penalnego charakteru (zwiększenia dolegliwości kary jako takiej) mają przede wszystkim charakter zabezpieczających (ochronny) dla pokrzywdzonych w sytuacji istnienia, mającego racjonalne podstawy, wniosku o istniejącym w przeszłości prawdopodobieństwie popełnienia ponownie na ich szkodę przestępstw o których mowa w art. 41 a k.k. , które to prawdopodobieństwo przypadku nakazu opuszczenia lokalu wiąże się sytuacją utrzymującego się wspólnego zamieszkiwania pokrzywdzonego i sprawcy, przede wszystkim w sytuacjach w których ten sprawca dysponuje określonym tytułem prawnym do zajmowania lokalu, jak też jest co do zasady chodzi o pozostanie pokrzywdzonego w danym miejscu, zaś opuszczenie go przez sprawcę, w przypadku zaś zakazu kontaktowania się i zbliżania racjonalnej obawy iż sprawca, w celu bezprawnym i do tego wiążącego się z dyskomfortem wynikającym z poczucia zagrożenia dla pokrzywdzonego, będzie ponownie podejmował próby bezpośredniego (zbliżanie się) lub pośredniego (kontaktowanie się za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej i teleinformacyjnej) z pokrzywdzonym.
In concreto nie negując naganności przypisanych oskarżonemu przestępstw, czego wyrazem jest orzeczenie wobec niego odpowiednio surowych kar pozbawienia wolności, Sąd Okręgowy miał prawo uznać ,że brak jest konieczności orzeczenia wskazanych w apelacji, fakultatywnych, środków karnych, w szczególności uwzględniając okoliczności takie jak: − nie jest kwestionowane to , iż pobyt oskarżonego wraz z pokrzywdzoną w mieszkaniu pokrzywdzonego R. K. miał charakter przejściowy, związany z tym iż ówcześni partnerzy w tamtym czasie nie posiadali miejsce w którym mogliby wspólnie zamieszkać (mając miejsca w których mogliby zamieszkać oddzielnie) . Oskarżony nie ma żadnego uprawnienia do zamieszkania wraz z pokrzywdzonym w jego mieszkaniu, nie ma zatem ryzyka o którym była mowa wyżej związanego z ponownym, po wykonaniu kary pozbawienia wolności , zamieszkaniem oskarżonego w mieszkaniu pokrzywdzonego, chyba że ten wyrazi na to zgody, do czego ma prawo, zaś ewentualna zgoda pozostawałaby w sprzeczności z racją leżącą u podstaw tego środka. Analogicznie ocenić należało co do środka karnego zakazu zbliżania się czy kontaktowania z pokrzywdzonym R. K. bowiem z dokonanych ustaleń wynika, iż oskarżony przebywał w tym mieszkaniu za zgodą pokrzywdzonego, istotna część relacji pomiędzy pokrzywdzonym i oskarżonym dotyczyła wspólnego spożywania alkoholu, nie istnieje zatem zdaniem Sądu Apelacyjnego realne ryzyko iż po odbyciu kary pozbawienia wolności oskarżony, wbrew woli pokrzywdzonego, będzie podejmował próby, w celu bezprawnym, kontaktowania się pośrednio czy bezpośrednio z tym pokrzywdzony, − jw. wskazano pokrzywdzona nie dysponowała tytułem prawnym do zamieszkania wspólnie z oskarżonym i drugim z pokrzywdzonych, pobyt tam założenia miał charakter czasowy, przejściowych, brak danych aby dalej zamieszkiwała w tym lokalu, stąd w istocie oczekiwanie opuszczenia tego lokalu przez oskarżonego z uwagi na to pokrzywdzoną jest w istocie bezcelowe (tym bardziej biorąc pod uwagę twierdzenia samej pokrzywdzonej” wyprowadziłam się od ojca gdzie miałam w mieszkaniu wody, prąd i dobre jedzenie, a poszłam tam gdzie był mój chłopak, którego kochałam. Chodzi mi oskarżonego. Wprowadziłam się do mieszkania bez prąd u, bez wody, gdzie nie było dobrego jedzenia, ale mieszkał tam T. „k. 314), − w zakresie zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną jak wynika z jej oświadczenia złożonego na rozprawie (k 315) nie widzi ona możliwości pozostawania w związku z oskarżonym, ich najprawdopodobniej wspólne dziecko trafiło do rodziny zastępczej, brak jest zatem racjonalnych podstaw do przyjęcia iż oskarżony w celu bezprawnym może chcieć się kontaktować z pokrzywdzoną, jak też aby pokrzywdzona z powodu obawy przed oskarżonym nie chciała tego rodzaju kontaktów (jak wynika z oświadczenia oskarżonego złożonego na rozprawie odwoławczej, w trakcie tymczasowego aresztowania miało dojść do widzenia pokrzywdzonych z oskarżonym co wymagało z jej strony inicjatywy - zgody - oddającej aktualny stosunek do oskarżonego ).
Zasadny był natomiast zarzut niesłusznego nie orzeczenia środka zabezpieczającego w postaci terapii uzależnienia od alkoholu. Taka ocena tego zarzutu nie wiąże się przy tym z podzieleniem jako trafnych wszystkich przywołanych dla wsparcia tego zarzutu przez prokuratora argumentów. Nietrafne jest twierdzenie apelującego jakoby Sąd Okręgowy jak to ujęto „ nie odniósł się w żaden sposób do wniosków oskarżyciela w przedmiotowym zakresie ani nie wskazał na przyczynę ich nie zastosowania” skoro Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił , w ślad za opinią biegłych iż oskarżony jest osobą uzależnioną od alkoholu, orzeczenie środka zabezpieczającego jest fakultatywne, stąd nie istniała procesowa konieczność wydania orzeczenia „negatywnego” w zakresie wniosku prokuratora o orzeczenie takiego środka , wreszcie kwestia uzależnienia alkoholu znajdowała się w polu widzenia Sądu Okręgowego w tym znaczeniu , iż stała się podstawą orzeczenia na podstawie art. 62 k.k. iż wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności ma być wykonywane w systemie terapeutycznym, właśnie zawiązka z uzależnieniem od alkoholu.
Trafnie natomiast prokurator podniósł okoliczność związaną z bezskutecznością wcześniejszym stosowanych metod leczniczych w zakresie tego uzależnienia i powrotem oskarżonego do nałogowego spożywania alkoholu, co miało miejsce także w czasie popełnienia przypisywanych przypisanych przestępstw, w tym z art. 207 § 1 k.k. trwającego od listopada 2022 r. do stycznia 2024 r. , praktycznie w każdym z elementów składających się na ten czyn popełniane były w stanie po użyciu lub nietrzeźwości. Jak wynika z wyjaśnień oskarżonego w przeszłości leczył się odwykowo w trybie stacjonarnym, w trakcie odbywanej w przeszłości kary pozbawienia wolności także przechodził terapię odwykową, po czym po bardzo krótkim okresie czasu to jest 3 tygodniach przerwał abstynencję powracając do nałogowego spożywania alkoholu (karę pozbawienia wolności oskarżony zakończył odbywać 21 czerwca 2022 r.) .W tych realiach mając na uwadze ,że zgodnie z art.93b k.k. możliwe jest orzeczenie środka zabezpieczającego , gdy jest to konieczne aby zapobiec ponownemu popełnieniu czynu zabronionego a inne środki przewidziane w kodeksie (lub innej ustawie ) nie są wystarczające (co in conreto ma miejsce ) , ich orzeczenie jest możliwe m.in. (art.93 c pkt.5 k.k.) w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z uzależnieniem od alkoholu.In concreto nie jest kwestionowane ustalenie Sądu I instancji ,iż oskarżony jest osobą uzależnioną od alkoholi i to w fazie zaawansowanej , jak też że zachodzi w związku z tym uzależnieniem wysokie prawdopodobieństwo popełnienia podobnych czynów zabronionych , oparte o opinię biegłych psychiatrów i psychologa ( gdyż tak należy odczytać wnioski w opinii pisemnej) .Z tych powodów zmieniono zaskarżony wyrok poprzez orzeczenie na podstawie art. 93c pkt.5 k.k. wobec oskarżonego środka zabezpieczającego w postaci terapii uzależnienia od alkoholu ( zgoda oskarżonego wyrażona w trakcie rozprawy odwoławczej zwalniała przy tym z konieczności wysłuchania biegłego psychologa – art.354a § 2 k.p.k.).
O wynagrodzeniu obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawie art. 29 ust.1 ustawy z 26 maja 1982r. prawo o adwokaturze oraz § 4 ust.1 i 3 oraz § 17 ust.2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2024.763 z dnia 2024.05.21).
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono poprzez zwolnienie oskarżonego z obowiązku ich poniesienia mając na uwadze sytuację osobistą, ,majątkową oraz orzeczenie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania (w rozmiarze przekraczającym termin przedawnienia – art.641 k.p.k.) , istotnie limitujących możliwości majątkowe.
SSA Janusz Godzwon SSA Piotr Kaczmarek SSA Artur Tomaszewski