(1)żadnych uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, co oznacza, że zaniechał zbadania materialnej podstawy stwierdzenia nabycia spadku po J. M.

(1)odnośnie wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego. Sąd Rejonowy powołał się bowiem na zeznania wnioskodawczyni, która w swoich zeznaniach wyraziła wyłącznie ocenę co do swoich uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a więc kwestii należącej do sfery zastrzeżonej dla sądu, nie zaś co do faktów np. co do tego, czy w chwili śmierci J. M.

(1)uczęszczała do szkoły. Sąd Rejonowy w żadnym wypadku nie powinien opierać się w tym zakresie na ocenie uprawnień dokonanej przez wnioskodawczynię. Nie miało w tym przypadku znaczenia, że wnioskodawczyni jest czynnym zawodowo adwokatem oraz posiada stosowną wiedzę w zakresie interpretacji i stosowania prawa. Prawidłowe zastosowanie prawa materialnego w niniejszej sprawie pozostawało bowiem w wyłącznej kompetencji sądu. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że pomimo alternatywnego sformułowania przesłanek z art. 1059 pkt 3 k.c. Sąd Rejonowy w ramach rozważań ujętych w uzasadnieniu całkowicie pominął przesłankę pobierania nauki zawodu lub uczęszczania do szkoły, ograniczając się w tym zakresie wyłącznie do stwierdzenia, że w chwili otwarcia spadku wnioskodawczyni nie była małoletnia, podczas gdy w myśl powołanego przepisu, także osoby dorosłe, jeśli pobierały naukę (w każdej dziedzinie, nie tylko związanej z rolnictwem), dziedziczyły gospodarstwo rolne a § 2 rozporządzenia w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych ograniczał treść omawianej przesłanki w ten sposób, iż wyłączał z niej spadkobierców mających stałe zatrudnienie lub inne stałe źródło dochodów (w drodze wykładni z pojęcia owego innego źródła dochodów eliminowano stypendia, zasiłki, alimenty itp.) (tak np. G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 1059). W celu ustalenia posiadania przez uczestników niniejszego postępowania kompetencji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego Sąd Rejonowy powinien z urzędu w toku postępowania dowodowego ustalić fakty dotyczące wszystkich wymienionych wcześniej przesłanek dziedziczenia gospodarstw rolnych wynikających zarówno z przepisów ustawy, jak również powołanego rozporządzenia, chociażby poprzez szczegółowe wysłuchanie stron na okoliczność kwalifikacji rolnych z urzędu, czego nie uczynił. Dopiero tak dokonane ustalenia pozwoliłyby na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Pomijając ustalenie tych okoliczności Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięć zawartych w punktach 3 i 4 postanowienia, należy wskazać, że były one rażąco błędne i przedwczesne. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii proceduralnych, należy wskazać, że niniejsza sprawa była rozpoznawana w postępowaniu nieprocesowym. W takim przypadku, w razie ustalenia przez Sąd Rejonowy, że wnioskodawczyni nie była uprawniona do złożenia wniosku, wydanie nawet częściowego postanowienia o odrzuceniu wniosku co do gospodarstwa rolnego było w sposób oczywisty nieprawidłowe. Brak tej legitymacji obliguje sąd do oddalenia wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1966 r., I CR 371/65, OSNC 1966, nr 7-8, poz. 133), droga sądowa zaś w przedmiocie podziału majątku wspólnego i działu spadku niewątpliwie jest dopuszczalna, wniosek w tym przedmiocie nie podlega więc odrzuceniu, a merytorycznemu rozpoznaniu. Rozpoznanie wniosku o podział majątku wspólnego i dział spadku po J. M.

(1)na obecnym etapie postępowania nie było możliwe. Należy bowiem podkreślić, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane w toku postępowania w sprawie o dział spadku jest postanowieniem orzekającym co do istoty i przysługuje od niego apelacja. W związku z tym wydanie postanowienia o dziale spadku jest możliwe dopiero po uprawomocnieniu się takiego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ponieważ każde z tych orzeczeń jest rozstrzygnięciem samodzielnym, a dokonanie działu nie jest możliwe dopóty, dopóki nie zostanie stwierdzony krąg spadkobierców i ich udziały w sposób określony w art. 1025 § 2 k.c. (zob. postanowienie SN z 7.11.1997 r., III CKN 246/97, LEX nr 1633893). Powyższe konkluzje należy też odnieść do podziału majątku wspólnego, jeśli stronami są spadkobiercy małżonków. Natomiast w wypadku gdy w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, chyba że zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek odrębny lub odwrotnie, albo że częściowy dział spadku nie dotyczy udziału spadkodawcy w majątku wspólnym. (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r. III CZP 100/71, OSNC 1972/7-8/129, LEX nr 1379) Nie powielając już rozważań w zakresie powinności sądu dotyczących prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców z urzędu wynikających z art. 670 k.p.c., należy stwierdzić, że również w przypadku punktów 3 i 4 Sąd Rejonowy nieprawidłowo wypełnił ciążący na nim powyższy obowiązek. Wydane przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcia z punktów 3 i 4 postanowienia były przez to przedwczesne, zarówno w zakresie dziedziczenia na zasadach ogólnych i gospodarstwa rolnego, jak również w zakresie podziału majątku wspólnego małżonków J. i J. M.

(2). Postanowienie z punktu 1 i 2 - jako nieprawomocne - mogły podlegać zmianie na skutek ewentualnej apelacji. W razie ich zmiany i niezaskarżenia pozostałych rozstrzygnięć, postanowienia w zakresie pozostałych wniosków mogłyby stać się bezpodstawne i w konsekwencji niezgodne z prawem. Ponadto, dla prawidłowego ustalenia kręgu spadkobierców koniecznego do wydania postanowienia w przedmiocie podziału majątku wspólnego po zmarłych J. i J. M.

(2)i działu spadku po zmarłym J. M.

(1)konieczne jest przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po J. M.

(2)(zmarła później niż J. M.

(1)) – chociażby, żeby stwierdzić, że testament nie został ujawniony – tylko wówczas można ustalić krąg uczestników prawidłowy do podziału majątku wspólnego, którego przeprowadzenie jest warunkiem sine quo non działu spadku. Wobec przekazania sprawy zgodnie z właściwością miejscową w zakresie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej J. M.

(2)do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, Sąd Rejonowy powinien był zatem wstrzymać się z rozstrzygnięciem merytorycznym pozostałych wniosków wnioskodawczyni (tj. podziału majątku wspólnego i działu spadku) do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania. Dopiero wtedy możliwe byłoby definitywne ustalenie, czy w sprawie jako uczestnicy występują wszystkie osoby zainteresowane rozstrzygnięciem oraz wydanie postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, zaś stwierdzone uchybienia skutkowały koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego w zaskarżonym zakresie (tj. w zakresie punktów 2-5 postanowienia Sądu Rejonowego) w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pomimo wskazania w apelacji jedynie punktów 2, 3 i 4 jako zaskarżonych apelacją, jest oczywiste, iż niniejsza apelacja obejmuje również rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w punkcie 5 postanowienia Sądu Rejonowego, o których rozstrzyga się w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Rozstrzygając sprawę ponownie, zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy rozstrzygnie również o kosztach instancji odwoławczej. Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji postanowienia.