k.p.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nic wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Za nieuzgodnione indywidualnie uważa się takie postanowienia umowy, na treść których konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art.
W myśl art.
powołanego artykułu, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zatem to na stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania, że omawiane postanowienia umowy zostały uzgodnione w sposób indywidualny ze stroną pozwaną. Przejawem zasady swobody umów jest możliwość kreowania stosunków prawnych przy użyciu wzorców umownych, to znaczy w taki sposób, że określony przez jedną stronę wzorzec umowy wiąże drugą stronę, o ile tylko został jej skutecznie doręczony albo mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści, co nie dotyczy jednak umów z udziałem konsumentów, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego (art. 384 k.c.). W piśmiennictwie przyjmuje się, że nie są postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi klauzule sporządzone z wyprzedzeniem, w sytuacji, gdy konsument nie miał wpływu na ich treść, nawet, jeżeli są one zawarte we wzorcu. Przy czym wiedza kontrahenta o istnieniu klauzul nienegocjowanych czy też możliwość zapoznania się z nimi przed zawarciem umowy i nawet zrozumienie ich treści nie stanowi okoliczności wyłączającej uznanie tych klauzul za narzucone, kryterium istotnym jest tu, bowiem możliwość wpływania, oddziaływania na kształtowanie ich treści. W konsekwencji postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta (por. np. A. Rzetecka - Gil, Kodeks cywilny. Komentarz do art. 385
2 k.c. sformułowanie „główne świadczenia stron". Pojęcie to należy jednak rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy, a więc takich jej elementów konstrukcyjnych, bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy kredytu czy pożyczki. Innymi słowy chodzi o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Zgodnie z przytoczonym już wyżej przepisem art. 720 § 1 k.c., przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko, co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Te właśnie wskazane w ustawie essentialia negotii umowy pożyczki należy uznać za główne świadczenia stron, tym samym nie należy do nich obowiązek zapłaty przez pożyczkobiorcę nieracjonalnie wysokiej opłaty prowizyjnej. Podnoszony niekiedy w orzecznictwie argument, że strona może zawrzeć niekorzystną dla siebie umowę nie może przy tym prowadzić do odmowy badania abuzywności klauzul zawartych w tej umowie. Innymi słowy, umowa może być obiektywnie niekorzystna dla strony nawet będącej konsumentem, ale tylko w sytuacji, gdy nie zawiera klauzul niedozwolonych. Mimo, że strony łączył stosunek zobowiązaniowy o charakterze dobrowolnym i to one same autonomicznie decydowały, na jakich warunkach ma zostać zawarta między nimi umowa oraz na jakich warunkach odbywać się będzie spłata ewentualnego zadłużenia wynikającego z tej umowy, to jednak niedopuszczalną jest sytuacja, kiedy jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w taki sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną, która prowadzi do pokrzywdzenia jednej ze stron stosunku prawnego, w tym wypadku konsumenta. W szczególności nie może mieć miejsca przypadek, w którym konsument zostaje obciążony nadmierną, a wręcz rażąco wygórowaną prowizją w stosunku do wysokości udzielonej pożyczki, nie przystającymi do rzeczywistych wydatków ponoszonych w tym zakresie, kosztów prowadzonej działalności gospodarczej czy też obsługi wierzytelności z tytułu pożyczki udzielonej pozwanej. Oceniając sprzeczność opłaty prowizyjnej z dobrymi obyczajami należy wskazać, że wprawdzie art. 353 1 k.c. deklarując swobodę zawierania umów, wskazuje jednocześnie, że treść lub cel swobodnie ułożonego stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się między innymi zasadom współżycia społecznego. W rezultacie zastrzeganie w umowie pożyczki między konsumentem a osobą prowadzącą działalność gospodarczą w formie udzielania pożyczek, wszelkich prowizji i opłat nie znajdujących uzasadnienia ani w wysokości poniesionych kosztów, inflacji, ani w zyskach osiąganych w ramach normalnej, rzetelnie prowadzonej działalności gospodarczej, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Niebagatelne znaczenie ma również to, że ustalenie opłat i prowizji na rażąco wygórowanym poziomie prowadzi do obejścia przepisów prawa powszechnie obowiązującego w zakresie odsetek. Ustawodawca w art. 359 k.c. przewidział m.in. maksymalną wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej. Dla oceny umowy stron w kontekście przesłanek przepisów art. 58 § 2 k.c. i art. 353 1 k.c. miarodajne jest również porównanie wartości świadczenia, które ze względu na wysokość ustalonej prowizji ze świadczeniem, jakie pozwany uzyskała w wyniku jej zawarcia. Pozwany tytułem zawartej umowy kredytu otrzymał do dyspozycji 5500 zł, jednak zgodnie z postanowieniami umowy pozwany upoważnił kredytodawcę do pobrania prowizji z kwoty zaciągniętego kredytu w dniu wypłaty kredytu, kwota prowizji wynosiła 495 zł, co stanowi 9%. Jest faktem notoryjnym, że instytucje parabankowe zajmują się udzielaniem pożyczek osobom, które nie mają zdolności kredytowej w bankach, co skutkuje ponoszeniem przez tego rodzaju instytucje rynku finansowego znacznie wyższego ryzyka, niż w przypadku banków. Już tylko z tej przyczyny koszty udzielania pożyczek przez tego rodzaju instytucje są wyższe niż w przypadku pożyczek bankowych. W tym przypadku prowizja oraz inne opłaty nie stanowią wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (gdyż tego rodzaju wynagrodzeniem są odsetki), ale przede wszystkim za ryzyko udzielenia pożyczki. Nie może jednak być ukształtowana w sposób naruszający prawa konsumenta. Podsumowując, żądanie zapłaty tytułem prowizji należało uznać za nieuzasadnione ponieważ niedozwolone postanowienia umowne nie są wiążące dla pozwanego jako konsumenta. Powodowi nie należy się zatem zastrzeżona w umowie prowizja. Żądanie zapłaty kwoty 372,21 zł z tego tytułu było nieuzasadnione. Co za tym idzie nienależne są skapitalizowane odsetki umowne w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonych od prowizji. Na marginesie wskazać też trzeba, że w świetle samej umowy kredytu naliczanie odsetek od prowizji jest niezrozumiałe, skoro pozwany upoważnił kredytodawcę do pobrania prowizji z kwoty zaciągniętego kredytu w dniu wypłaty kredytu. Odczytując ten zapis literalnie powód mógł pobrać prowizję pomniejszając kwotę 5500 zł i wypłacając 5005 zł. Z dowodu wypłaty kwoty 5500 zł wynika, że tego nie powód nie zrobił, jednak zdaniem Sądu zapis umowny wyklucza możliwość naliczania odsetek od prowizji. Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd zasądził na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od pozwanego Ł. O. kwotę 4127,89 zł (tj niespłacony kapitał) z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 38,45 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty (skapitalizowane odsetki od kwoty 4.127,89 zł). W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c., art. 100 zdanie 2 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów. Z uwagi na to, iż powództwo zostało uwzględnione w 88%, kosztami procesu w tym zakresie należało obciążyć pozwanego. Koszty powoda to 400 zł opłaty od pozwu, 900 zł opłaty za czynności adwokata w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Sopocie, 17 zł opłaty od pełnomocnictwa, 600 zł za czynności adwokata w elektronicznym postępowaniu upominawczym. 1686,96 zł to 88% z kosztów poniesionych przez powoda w kwocie 1917 zł
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.