← Polska

V AGa 444/21

Sygn. akt V AGa 444/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: SSA Barbara Konińska Protokolant Kat

§ 1k.c.

inwestor odpowiada solidarnie z wykonawcą (generalnym wykonawcą) za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy z tytułu wykonanych przez niego robót budowlanych, których szczegółowy przedmiot został zgłoszony inwestorowi przez wykonawcę lub podwykonawcę przed przystąpieniem do wykonywania tych robót, chyba że w ciągu trzydziestu dni od dnia doręczenia inwestorowi zgłoszenia inwestor złożył podwykonawcy i wykonawcy sprzeciw wobec wykonywania tych robót przez podwykonawcę. Zgłoszenie, o którym mowa w § 1, nie jest wymagane, jeżeli inwestor i wykonawca określili w umowie, zawartej w formie pisemnej pod rygorem nieważności, szczegółowy przedmiot robót budowlanych wykonywanych przez oznaczonego podwykonawcę (§ 2). Przepis art.

§ 2k.c.

uzasadnia w ocenie Sądu Okręgowego wniosek, że w założeniu zgłoszeniowy tryb powstania solidarnej odpowiedzialności inwestora z generalnym wykonawcą względem podwykonawcy ma pełnić rolę subsydiarną względem trybu umownego. Sąd Okręgowy wskazał, że powstanie solidarnej odpowiedzialności inwestora z generalnym wykonawcą w trybie zgłoszeniowym wymaga przede wszystkim aktywności podwykonawcy, w interesie którego jest jej powstanie. Dodał, że sprzeciw inwestora wobec wykonywania przez podwykonawcę robót budowlanych powinien być złożony w terminie 30 dni od dnia, w którym zostało dokonane zgłoszenie. Wskazał, że termin 30 dni jest terminem zawitym, po którego upływie wygasa możliwość złożenia skutecznego sprzeciwu wobec wykonywania robót budowlanych przez oznaczonego podwykonawcę (K. Osajda, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2021). Sąd Okręgowy wskazał dalej, iż pozwana ad. 2 poinformowana niezwłocznie o fakcie zawarcia umowy przez pozwaną ad. 1 z powodem, dysponowała również jej kopią, co pozwalało jej na szczegółowe zaznajomienie się z jej treścią, w tym zakresem zadań, których realizacji podjął się powód. Pozwana nie wyraziła sprzeciwu lub zastrzeżeń wobec zgłoszonej umowy oraz osoby podwykonawcy faktycznie nazwanej usługodawcą w ustawowym terminie 30 dni, co Sąd Okręgowy odczytał jako zgodę na zawarcie umowy o podwykonawstwo. Sąd Okręgowy wskazał także, że w doktrynie i judykaturze przewiduje się również wyrażenie zgody w sposób dorozumiany poprzez np. tolerowanie przez inwestora obecności podwykonawcy na budowie, dokonywanie wpisów w dzienniku budowy, czy nawet odbieranie wykonanych przez niego robót. Sąd Okręgowy ocenił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w treści umowy z dnia 11 września 2018 r. strony przewidziały obowiązek zgłoszenia powoda do inwestora, tj. pozwanej ad. 2 a następnie podjęły odpowiednie działania celem dopełnienia wymogu poinformowania pozwanej o fakcie i treści zawartej umowy. Dodał, że powyższe pozwana ad. 1 zrealizowała pismem kierowanym do pozwanej ad. 2 z dnia 17 września 2018 r. zwracając się z prośbą o zatwierdzenie ww. umowy a w załączeniu przedkładając jej stosowną kopię. W odniesieniu do zasądzonych odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych Sąd Okręgowy wskazał, że w judykaturze i doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym inwestor nie odpowiada za opóźnienie w zapłacie wynagrodzenia podwykonawcy według terminów, w jakich powinno ono zostać zapłacone przez wykonawcę np. określonego w fakturach lub w umowie, lecz za własne opóźnienie. Dodał, że decydujące jest ustalenie, w jakim terminie inwestor powinien zaspokoić skierowane w stosunku do niego roszczenie podwykonawcy o zapłatę wynagrodzenia. Wskazał dalej Sąd Okręgowy, że wynikająca z art.

§ 5k.c.

solidarna odpowiedzialność inwestora obejmuje wyłącznie wynagrodzenie należne podwykonawcy, rozumiane jako należność główna, z wyłączeniem odpowiedzialności za opóźnienie wykonawcy w zapłacie tego wynagrodzenia. Ponieważ termin płatności świadczenia inwestora nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, zastosowanie znajdzie w ocenie Sądu Okręgowego art. 455 k.c., wedle którego jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Sąd Okręgowy wskazał dalej, że powód pismem z dnia 21 sierpnia 2019 r. skierował do pozwanej ad. 2 wezwanie do zapłaty, które odebrała w dniu 28 sierpnia 2019 r. Dodał, że pozwana ad. 2, zgodnie z treścią wezwania, zobowiązana została do zapłaty dochodzonej należności w ciągu trzech dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd Okręgowy termin zapłaty upłynął w dniu 31 sierpnia 2019 r. a roszczenie o odsetki stało się wymagalne dnia następującego po upływie terminu określonego w wezwanie, tj. odsetki te należało zasądzić od dnia 1 września 2019 r. Koszty procesu Sąd Okręgowy zasądził po myśli art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu. W apelacji od wyroku z dnia 11 sierpnia 2021 r. pozwana Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. zaskarżyła orzeczenie to w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego wskutek czego Sąd błędnie ustalił, że strony umowy uzgodniły zakres zadań, który powód przyjął do wykonania, nie ustalił w żaden sposób, jakie oznaczone dzieło czy rezultat pracy miałby zostać wykonany przez powoda, błędnie uznał, że pozwana wyraziła zgodę na zawarcie umowy o podwykonawstwo, pominął zeznania świadka P. W. w zakresie braku wpisów powoda do dziennika budowy, błędnie ustalił, że powód otrzymał projekt i że powód nie musi odbierać terenu budowy; 2. art. 65 § 2 k.c. poprzez ograniczenie wykładni oświadczeń woli stron złożonych w dniu 11 września 2018 r. z pominięciem stanowiska wyrażonego przez A. L. i świadków, tj. P. W., R. G. oraz R. D.; 3. art. 647

(1)k.c. przez zakwalifikowanie stosunku zobowiązaniowego łączącego powoda z (...) jako umowę o roboty budowlane;
  1. art. 647 k.c. poprzez jego niezastosowanie wskutek pominięcia przez Sąd I instancji, że elementem przedmiotowo istotnym umowy o roboty budowlane jest przejęcie przez podwykonawcę (tutaj powoda) terenu budowy oraz odebranie przez niego projektu;
  2. art. 627 k.c. i art. 628 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c. oraz art. 635 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że strony umowy uzgodniły przy jej zawarciu zakres zadań oraz rezultat pracy czy dzieło, które z wykorzystaniem sprzętu powoda miał zostać osiągnięty;
  3. art. 659 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe uznanie, że zawarta pomiędzy powodem a (...)umowa była umową o roboty budowlane, a nie umową najmu;
  4. art. 4 punkt
  5. ustawy z dnia 08 marca 2021 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy i art. 7 ustawy poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że powodowi należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Biorąc pod uwagę powyższe pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu za obie instancje. Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanej podlegała uwzględnieniu. Wbrew zarzutom pozwanej Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił fakty w sprawie, wobec tego ustalenia te Sąd Apelacyjny w całości przyjął za własne co czyni zbędnym ich powtarzanie. Sąd Okręgowy błędnie natomiast zakwalifikował umowę zawartą przez powoda z pozwaną Przedsiębiorstwem (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w L. jako umowę o podwykonawstwo w rozumieniu art. 647 i następne k.c., która jest umową o roboty budowalne. O charakterze umowy o podwykonawstwo decydują jej cechy przedmiotowe z art. 647 i następne k.c., a nie sam udział danego podmiotu w procesie inwestycyjnym. Nie każda umowa zawierana z tak zwanym „podwykonawcą” staje się umową o roboty budowlane, która jest umową rezultatu. W zależności od tego, jak strony ułożą między sobą treść stosunku prawnego, umowa z „podwykonawcą” może być kwalifikowana jako umowa o dzieło będącą umową rezultatu lub oświadczenie usług (zlecenia) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2020 r., III UK 492/19). W umowie nr (...) z dnia 11 września 2018 r. strony nie określiły żadnego konkretnego rezultatu prac objętych umową, które miały być wykonywane przez pracowników powoda i przy użyciu jego sprzętu. Przeciwnie, z treści umowy wynika, że prace mają być wykonywanie co prawda zgodnie z odpowiednią dokumentacją projektową ale wyłącznie na podstawie poleceń, zaleceń i instrukcji przedstawiciela (...)Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (§ 1 ust. 4 umowy). Powód w umowie nie zobowiązał się do wykonania żadnego konkretnego zakresu prac, co więcej w umowie pisemnej nie wskazano jakie miałyby być to prace, lecz do udostępnienia żurawi i ładowarki w stanie technicznym umożliwiającym wykonanie usługi i zapewnienie obsługi tego sprzętu przez uprawnioną osobę (§ 2 ust. 1 i 2 umowy). Także wynagrodzenie przewidziane umową nie zostało odniesione do wykonania konkretnego zakresu prac ale do godzin pracy żurawia oraz miesięcznego najmu ładowarki, czyli w sposób adekwatny dla umów o świadczenie usług a nie umowy rezultatu. Nie jest zatem umową o dzieło (art. 627-646 k.c.) ani o roboty budowlane umowa, której przedmiot określono jako „najem żurawia oraz ładowarki z obsługą operatorską” (§ 1 ust. 1 umowy), zawarta bez określenia jaki czas umowa ta obejmuje i z ustaleniem wynagrodzenia nie za ilość czy obmiar wykonanych prac, lecz za godzinę bądź miesiąc pracy sprzętu z operatorem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2017 r., I UK 123/16). W konsekwencji wynagrodzenie nie było należne powodowi za konkrety ustalony umową pisemną ani przy jej wykonywaniu rezultat, czy odcinek prac, ich osiągnięty efekt ale za czas wykonywanych usług z użyciem specjalistycznego sprzętu a podstawą jego ostatecznego ustalenia były raporty wskazujące ilość przepracowanych godzin (§ 5 ust. 5 umowy), Umowa o roboty budowlane, tak jak umowa o dzieło jest zobowiązaniem rezultatu. Oznacza to, że podobnie jak w umowie o dzieło efekt zleconych czynności powinien zostać precyzyjnie określony. W momencie kreowania więzi prawnej w niniejszej sprawie powód i pozwana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. nie oznaczyły dzieła, a element ten jest konstrukcyjnie nieodzowny w przypadku umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane. Oznaczeniem dzieła nie jest hasłowe określenie rodzaju wykonywanych prac nawet jeśli mają być wykonane na podstawie projektu. Dzieło na etapie układania więzi prawnej musi zostać precyzyjnie sparametryzowane, gdyż przyjmujący do wykonania dzieło i roboty budowlane rozliczany jest z efektu, a nie ze staranności swojej pracy jak to ma miejsce w przypadku umów o świadczenie usług. Tymczasem dzieło to, czy też przedmiot robót budowlanych mających być wykonywane przez powoda nie zostało nigdzie sprecyzowane, a usługi świadczone przez powoda za pośrednictwem jego pracowników i sprzętu były wyłącznie wynikiem decyzji podejmowanych każdego dnia na budowie. Potwierdzają to zeznania wszystkich przesłuchanych w sprawie osób, w tym powoda. W efekcie wykonywane przez pracowników powoda czynności nie miały charakteru czynności mających przynieść konkretny określony umową rezultat mający następnie podlegać ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady, jak ma to miejsce w przypadku umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane. Przeciwnie, wszystkie prace miały być wykonane wyłącznie na podstawie poleceń, zaleceń i instrukcji przedstawiciela (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L., co w rzeczywistości wykluczało odpowiedzialność powoda za jakość i ewentualne wady wykonanych prac. Zatem powód zawarł z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w L. umowę starannego działania, mającą charakter umowy o oświadczenie usług tym bardziej, że powód otrzymywał wynagrodzenie za czas pracy a nie za osiągnięcie jakiegokolwiek rezultatu. Biorąc przy tym pod uwagę, że usługi miały być wykonywane przez pracowników powoda przy udziale wynajmowanego przez niego sprzętu umowa powoda z pozwaną (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w L. była zatem umową o charakterze mieszanym obejmującą świadczenie usług (art. 750 k.c.) z elementami najmu obejmującego sprzęt, przy pomocy którego usługi te były wykonywane (art. 659 k.c.). Umowa najmu określona art. 659 k.c. może zostać zawarta na czas oznaczony lub nieoznaczony. Tymczasem zgodnie z art. 627 k.c. i następne umowa o dzieło i umowa o roboty budowlane podlegając określonym ramom czasowym, tak by wykonawca oddał rezultat swoich prac w terminie umówionym i by można było umowę wypowiedzieć jeżeli spóźnia się z ich wykonaniem tak, że może w terminie nie oddać umówionego efektu tych prac (art. 635 k.c. w zw. z art. 656 § 1 k.c.). Przy wykonywaniu umowy przez powoda nie doszło także do przekazania mu w żadnym zakresie terenu budowy, jego odbioru a powód ani jego pracownicy nie dokonywali jakichkolwiek wpisów w dzienniku budowy stosownie do wymogów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 682 ze zm.). W efekcie powód w wykonaniu umowy zawartej z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w L. uczestniczył w inwestycji wyłącznie jako usługodawca. O takim charakterze umowy świadczy zgodny cel umowy i ten san sposób rozumienia przez strony tej umowy do czasu powstania sporu o zapłatę zaległego wynagrodzenia (art. 65 § 1 i 2 k.c.). Jako usługobiorcę traktowała powoda nie tylko pozwana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. ale kierownik budowy świadek R. D. /protokół rozprawy z dnia 30 września 2020 r. - 00:21:17-00:37:18/, zastępca dyrektora kontraktu – świadek R. G. / protokół rozprawy z dnia 30 września 2020 r. - 00:05:13-00:21:16/ i dyrektor kontraktu – świadek P. W. /protokół rozprawy z dnia 9 lipca 2021 r. - 00:03:45-00:26:41/. Sam powód również tak rozumiał swój udział w inwestycji co wynika z jego zeznań /protokół posiedzenia z dnia 15 marca 2021r. - 00:07:45-00:21:50/ wskazując, iż jego pracownicy wykonywali usługi ładowarką teleskopową a dopiero kiedy kwota zaległości rosła domagał się zgłoszenia jako podwykonawca. Przy tym powód wskazał na potrzebę świadczenia usług a nie tylko najmu sprzętu koniecznością jego obsługi przez wykwalifikowanego operatora a wyznacznikiem jego wynagrodzenia był czas pracy operatora. Błędnie zatem Sąd Okręgowy zakwalifikował sporną umowę jako umowę o podwykonawstwo mającą charakter umowy o roboty budowlane. Zgodnie bowiem z treścią art. 647 k.c. przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Okoliczność zaś, że pozwana wykonywała roboty budowlane w oparciu o projekt i ponosiła odpowiedzialność za efekt końcowy, tj. wykonanie ekranów akustycznych zgodnie z dokumentacją projektową nie oznacza jeszcze by osoba przy pomocy której w oparciu o świadczone przez nią usługi także w konsekwencji również wykonywała roboty budowlane w rozumieniu art. 647 k.c. Powód nie przejął terenu budowy, nie wykazano by otrzymał projekt od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L., nie dokonywał żadnych wpisów do dziennika budowy a jego sprzęt z usługą operatorską miał służyć - wyłącznie jako narzędzie - do wykonania określonych czynności na bieżąco zlecanych przez pracowników pozwanej (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L.. Do usługodawców nie ma zaś zastosowania solidarna odpowiedzialność określona art. 647
(1)k.c. Wobec tego brak sprzeciwu pozwanej Przedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. nie rodzi odpowiedzialności tej pozwanej za wypłatę wynagrodzenia powodowi określonego umową nr (...) z dnia 11 września 2018 r., co skutkować musiało zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa wobec tej pozwanej. Zasadnie apelująca zarzuca zaskarżonemu wyrokowi także błędne zastosowanie wobec niej odsetek określonych ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 711). Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych transakcją handlową jest umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Wobec tego zgodnie z art. 7 ust. 1 odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych mogą być zasądzone tylko w przypadku gdy są dochodzone jako należność wynikająca z czynności, która jest transakcją handlową. Tymczasem hipotetyczna odpowiedzialność pozwanej (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. w żadnym razie nie wynika z umowy łączącej ją z powodem a mogłaby być ewentualnie rozważana jako odpowiedzialność wynikająca z ustawy (art. 647
(1)k.c.). W sytuacji gdy odsetki wprawdzie przysługują ale ich źródłem nie jest transakcja handlowa należy zasądzić odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.). Wobec powyższego zaskarżony wyrok podlegał zmianie, o czym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z w zw. z art. art. 15 zzs 1 ust.1 pkt.4 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.). O kosztach postępowania przed Sądem I instancji podlegających zasądzeniu od powoda na rzecz apelującej orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265 ze zm.). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na koszty te złożyła się opłata od apelacji w kwocie 5667 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika apelującej w wysokości 4050 zł. O odsetkach od kosztów postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 zd. 1 k.p.c. SSA Barbara Konińska

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.