z dniem 1 maja 1995 r. nastąpiło podwyższenie renty Z. L. płatnej na podstawie umowy z dnia 28 października 1975 r. z kwoty 5,00 zł miesięcznie do kwoty 80,00 zł miesięcznie. W ugodzie postanowiono, że na mocy tej ugody traci moc klauzula waloryzacyjna zawarta w umowie z dnia 20 kwietnia 1995 r. i renta w wysokości ustalonej ugodą nie będzie waloryzowana co roku według wskaźników ustalonych przez (...) S.A. dla pozostałych rent, jednakże (...) S.A. będzie dokonywał corocznie operacji matematycznych polegających na podwyższaniu kwoty renty z umowy sprzed zawarcia ugody według wskaźników ustalonych przez (...) S.A. (stosownie do dochodów uzyskiwanych z lokat składek). Kiedy kwota renty osiągnie poziom ustalony przedmiotową ugodą – renta będzie podlegała corocznej waloryzacji na zasadach powszechnie przyjętych w (...) S.A (pismo Z. L. z 25.04.1995 r. – k. 51, pismo pozwanego z 15.05.1995 r. – k. 52, ugoda z dnia 26.05.1995 r. – k. 53). Z. L. wnosiła również do sądu przeciwko (...) Zakładowi (...) na (...) S.A. pozwy o podwyższenie wysokości renty. W ugodzie sądowej z dnia 29 października 1997 r., zawartej pomiędzy Z. L. a (...) Zakładem (...) na (...) S.A. w sprawie sygn. akt I C 1444/97 Sądu Rejonowego w B., strony uzgodniły, że (...) Zakład (...) na (...) S.A. będzie płacić Z. L. rentę w kwocie 150 zł miesięcznie począwszy od 1 października 1997 r. (pozew z 15.07.1995 r. – k. 54-54v., pozew z 15.06.1997 r. – k. 57-57v., protokół rozprawy z 29.10.1997 r. w sprawie sygn. akt I C 1444/97 Sądu Rejonowego w Bydgoszczy – k. 59-59v.). Z. L. i (...) Zakład (...) na (...) S.A. zawierali również kolejne ugody sądowe, na mocy których dokonywano podwyższenia renty przysługującej Z. L. na podstawie umowy z dnia 28 października 1997 r. Na mocy ugody z dnia 7 lipca 2000 r., z dniem 1 czerwca 2000 r. renta została podwyższona z kwoty 150 zł miesięcznie do kwoty 190 zł miesięcznie. Na mocy ugody z dnia 30 maja 2005 r., z dniem 1 czerwca 2005 r. renta została podwyższona z kwoty 190 zł miesięcznie do kwoty 250 zł miesięcznie. Na mocy ugody z dnia 7 stycznia 2011 r., z dniem 1 stycznia 2011 r. renta została podwyższona do kwoty 513 zł miesięcznie. Na mocy ugody z dnia 4 sierpnia 2021 r., z dniem 1 września 2021 r. renta została podwyższona z kwoty 513 zł miesięcznie do kwoty 688 zł miesięcznie (ugoda z dnia 07.07.2000 r. – k. 63, ugoda z dnia 30.05.2005 r. – na płycie CD – k. 178, ugoda z dnia z dnia 07.01.2011 r. na płycie CD – k. 178, ugoda z dnia 04.08.2021 r. – k. 65). Z. L. w ostatnich latach życia poważnie chorowała. Cierpiała na liczne schorzenia przewlekłe, (...) Ze względu na znaczne ograniczenia zdrowotne wymagała stałej opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Opiekę na Z. L. sprawował wówczas jej mąż oraz syn J. L., który przyjeżdżał do jej domu, udzielając pomocy w codziennych czynnościach, w tym w czynnościach higienicznych. J. L. choruje (...) (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 06.08.2021 r. – k. 72-72v., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 20.09.2021 r. – k. 73, dokumentacja medyczna Z. L. – k. 74-112v., dokumentacja medyczna J. L. – k. 120-122v., przesłuchanie powoda J. L. – k. 231v.). (...) na (...) S.A. wypłacało Z. L. świadczenie rentowe od maja 1995 r. aż do śmierci Z. L. w dniu 18 grudnia 2021 r. (odpis skrócony aktu zgonu Z. L. – na płycie CD – k. 178). J. L. pismem z 28 grudnia 2021 r. wystąpił do (...) Zakładu (...) na (...) S.A. o wypłatę świadczenia pośmiertnego z polisy renty odroczonej, w związku ze śmiercią Z. L. (pismo powoda z 28.12.2021 r. – k. 38). (...) Zakład (...) na (...) S.A. pismem z 30 grudnia 2021 r. przyznał J. L. świadczenie pośmiertne z tytułu śmierci Z. L., w kwocie 3.088,14 zł, tj. w wysokości 50% kwoty świadczenia pośmiertnego, wynoszącej 6.176,28 zł, która przysługuje dwójce uposażonych ( pismo pozwanego z 30.12.2021 r. – k. 34). W wiadomości przesłanej w dniu 11 stycznia 2022 r. za pomocą poczty elektronicznej J. L. złożył reklamację w związku z przyznanym świadczeniem pośmiertnym, wskazując, że wysokość świadczenia jest zbyt niska w stosunku do wpłaconych składek (wiadomość e-mail z 11.01.2022 r. – k 40). W odpowiedzi na reklamację, (...) Zakład (...) na (...) S.A. w piśmie z dnia 8 lutego 2022 r. poinformował powoda, że nie może podwyższyć świadczenia pośmiertnego, które zostało wypłacone w dniu 30 grudnia 2021 r., a także przedstawił sposób wyliczenia przyznanego powodowi świadczenia pośmiertnego ( pismo pozwanego z 08.02.2022 r. – k. 41-41v.). Pełnomocnik J. L. w piśmie z dnia 2 czerwca 2022 r. wniósł zastrzeżenia co do sposobu wyliczenia świadczenia pośmiertnego na rzecz J. L. oraz wezwał (...) Zakład (...) na (...) S.A. do zapłaty na rzecz powoda tytułem zwaloryzowanego świadczenia pośmiertnego kwoty 390.571,69 zł, w terminie 14 dni od daty doręczenia pisma. Pismo powyższe zostało doręczone pozwanemu 6 czerwca 2022 r. (pismo powoda z 02.06.2022 r. – k. 42-46, potwierdzenie odbioru pisma – k. 47– 48). (...) S.A. pismem z 14 czerwca 2022 r. poinformował pełnomocnika powoda, że nie może podwyższyć świadczenia pośmiertnego i wypłacić wnioskowanej przez powoda kwoty tj. 390 571,69 zł (pismo pozwanego z 14.06.2022 r. – k. 49-49v.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów. Sąd uznał za wiarygodne obiektywne dowody z wymienionych dokumentów, jako że nie budziły one wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Sąd dał w całości wiarę zeznaniom powoda J. L., ponieważ korespondowały one z dowodami z dokumentów, składając się wraz z nimi na logiczną całość tworzącą opisany wyżej stan faktyczny sprawy. Sąd zważył, co następuje: W sprawie niniejszej poza sporem pozostawało, że powodowi, jako uposażonemu w umowie ubezpieczenia renty odroczonej z dnia 28 października 1975 r., zawartej przez Z. L. z poprzednikiem prawnym pozwanego zakładu ubezpieczeń, przysługiwało w związku śmierci ubezpieczonej jednorazowe świadczenie w wysokości wpłaconych składek (tzw. świadczenie pośmiertne). Świadczenie to zostało ustalone przez pozwanego i wypłacone powodowi w kwocie 3.088,14. Z wysokością tego świadczenia powód się nie zgodził, żądając jego waloryzacji ze względu na spadek siły nabywczej pieniądza. Do oceny żądania powoda znajdzie zastosowanie art.
k.c., który stanowi, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby było ustalone w orzeczeniu lub w umowie. Powyższy przepis ma zastosowanie jedynie do zobowiązań, które od początku miały charakter zobowiązań pieniężnych. Przedmiotowe świadczenie pośmiertne ma charakter pieniężny, wobec czego podlega waloryzacji na podstawie art.
( por. orz. SN z 10.04.1992 r., III CZP 126/91). Przesłanką dokonania waloryzacji sądowej jest istotna zmiana siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania. Faktem powszechnie znanym – a zatem nie wymagającym dowodu w myśl art. 228 § 2 k.p.c. – jest, że od lat 70., w których nastąpiło wpłacenie składek ubezpieczeniowych w związku z zawarciem przedmiotowej umowy renty odroczonej, nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza na skutek inflacji, a zwłaszcza zjawiska tzw. „hiperinflacji” na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Wobec tego istnieją przesłanki do dokonania waloryzacji sądowej należnego powodowi świadczenia pośmiertnego, odpowiadającego sumie wpłaconych składek, na podstawie art.
Przepis ten nie zawiera wytycznych odnośnie mierników dokonywanej przez sąd waloryzacji. Zgodnie z kierunkowymi dyrektywami wskazanymi w powołanym przepisie, sąd dokonując wyboru sposobu waloryzacji powinien natomiast rozważyć interesy obu stron przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie waloryzacji należy dokonać w oparciu o przeciętne miesięczne wynagrodzenie (zgodnie z żądaniem powoda), którego zmiana najlepiej oddawać będzie spadek siły nabywczej pieniądza w rozważanym okresie. Takie kryterium pozwoli na obiektywne ustalenie, jaka jest obecnie realna wartość składek, wpłaconych w związku z przedmiotową umową ubezpieczenia w latach 1975 – 1976, w odniesieniu do wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w tamtym czasie oraz w czasie dokonywania waloryzacji ( por. orz. SN z 28.10.1998 r., II CKN 19/98). Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż obecnie wynagrodzenie miesięczne pracowników zawiera składniki, których nie zawierało wynagrodzenie pracowników w dacie wpłat składek ubezpieczeniowych. Z tego względu dla prawidłowego dokonania mechanizmu waloryzacji konieczne jest pomniejszenie przeciętnego wynagrodzenia z chwili obecnej o zaliczkę na podatek dochodowy i tzw. „ubruttowienie” płac dokonane w związku z reformą systemu ubezpieczeń społecznych z 1999 r. oraz porównanie waloryzowanej kwoty z tzw. wynagrodzeniem „netto” (bez składek na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne i podatek dochodowy). Wskazane wyżej składniki wynagrodzenia należy traktować bowiem jako sztuczne powiększenie wynagrodzenia, gdyż w rzeczywistości pracownicy dysponują wynagrodzeniem pomniejszonym o te kwoty. Podkreślić trzeba, że powód niezasadnie domagał się waloryzacji składek powiększonych o coroczne kwoty odpowiadające określonemu procentowi wartości tych składek, od roku następującego po wpłaceniu składek aż do roku 1995. Ubezpieczająca, poza wpłatami z 1975 r. i 1976 r., nie wpłacała bowiem żadnych dalszych składek ubezpieczeniowych w związku z przedmiotową umową ubezpieczenia. Przewidziane w umowie rozwiązanie corocznego zwiększania o 2% wysokości wpłaconych składek w celu ustalenia wysokości jednorazowego świadczenia, stanowiło umowny mechanizm waloryzacyjny. Przyjęta przez powoda metodologia waloryzacji, polegająca na doliczeniu do wpłaconych faktycznie składek kwot odpowiadających ich procentowemu zwiększeniu o 2% rocznie do 1995 r., a następnie zastosowaniu ustawowej waloryzacji także do tej powiększonej kwoty, jest błędna. Jej zastosowanie prowadziłoby do podwójnej waloryzacji (umownej i ustawowej) tego samego świadczenia (składek ubezpieczeniowych), a nadto do waloryzacji ustawowej kwot wyliczonych w oparciu o waloryzację umowną składek. Taka kumulacja mechanizmów przeliczeniowych, umownego i ustawowego, nie znajduje oparcia na gruncie zawartej umowy ubezpieczenia ani nie znajduje uzasadnienia na gruncie art.
Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., sąd wydając wyrok bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Ponadto wyrok sądowy wydany w następstwie zgłoszenia żądania waloryzacji sądowej ma charakter konstytutywny, a więc na nowo kształtuje stosunki stron od daty jego wydania. Oznacza to, że ustaleń w zakresie zmiany siły nabywczej pieniądza oraz waloryzacji świadczenia dokonuje się nie na datę śmierci ubezpieczonego, jak postulował pozwany, lecz (co do zasady) na datę rozstrzygania żądania o waloryzację. W sprawie niniejszej powód, żądając waloryzacji powołał się ostatecznie na wskaźnik waloryzacyjny w postaci przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z I kwartału 2024 r., wobec czego ten wskaźnik należało przyjąć przy obliczaniu wysokości zwaloryzowanego świadczenia. Wychodząc z powyższych założeń, Sąd dokonał waloryzacji dochodzonego świadczenia w następujący sposób: 1. Składka wpłacona na poczet spornej umowy ubezpieczenia w 1975 r. wynosiła 60.000 zł. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 1975 r. wynosiło 3.913 zł, zatem wpłacona składka stanowiła równowartość 1.533,35% ówczesnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. 2. Składka wpłacona na poczet spornej umowy ubezpieczenia w 1976 r. wynosiła łącznie 42.500 zł. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 1976 r. wynosiło 4.281 zł, zatem wpłacona składka stanowiła równowartość 992,76% ówczesnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. 3. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w I kwartale 2024 r. wynosiło 8.147,38 zł brutto (M.P. z 2024 r., poz. 358). W celu ustalenia wysokości wynagrodzenia netto z 2024 r., powyższą kwotę wynagrodzenia brutto należy pomniejszyć o:
Sytuacja, w której tylko strona pozwana byłaby obciążona spadkiem siły nabywczej pieniądza pozostawałby bowiem w sprzeczności z dyrektywami z art.
Celem zawarcia umowy ubezpieczenia renty odroczonej oraz wpłacenia w związku z tą umową składek ubezpieczeniowych było zapewnienie ubezpieczonemu długoterminowego zabezpieczenia finansowego na wypadek osiągnięcia określonego wieku (renty) oraz zapewnienie uposażonemu w razie śmierci osoby ubezpieczonej przysporzenia majątkowego w postaci tzw. świadczenia pośmiertnego. Umowy tego rodzaju, zawierane powszechnie w latach
sąd dokonuje oznaczenia wysokości świadczenia należnego stronie umowy, staje się ono wymagalne dopiero z chwilą wydania prawomocnego orzeczenia w tym zakresie. Orzeczenie sądu ma w tej sytuacji charakter prawokształtujący (konstytutywny). Dlatego odsetki za opóźnienie w zapłacie powyższej kwoty, zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c., należało przyznać powodowi od dnia uprawomocnienia się wyroku zasadzającego świadczenie. Roszczenie powoda o zapłatę zwaloryzowanego świadczenia pośmiertnego nie jest przedawnione. Termin przedawnienia roszczenia o podwyższenie tego świadczenia na podstawie art.
i o zapłatę takiego podwyższonego świadczenia rozpoczął bieg od daty śmierci ubezpieczonej Z. L., czyli od 18 grudnia 2021 r., gdyż w tej dopiero dacie zaktualizował się obowiązek wypłaty jednorazowego świadczenia pośmiertnego. Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech (art. 819 § 1 k.c.). Powód złożył pozew w dniu 5 sierpnia 2022 r. Czynność ta przerwała bieg przedawnienia, zgodnie z art. 123 § 1 pkt. 1 k.c. Oznacza ta, że nie nastąpiło przedawnienie dochodzonego przez powoda roszczenia. Mając to wszystko na uwadze, Sąd w pkt. I sentencji zasądził od pozwanego na rzecz powoda wskazaną wyżej kwotę wraz z odsetkami, zaś w pkt. II sentencji wyroku oddalił powództwo w pozostałej części. Orzekając o kosztach postępowania w pkt. III sentencji wyroku, Sąd na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. stosunkowo rozdzielił je pomiędzy stronami, odpowiednio do wyniku sprawy. Z dochodzonej kwoty 99.124 zł, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 34.068,73 zł, zatem powód wygrał sprawę w 34%, a przegrał w 66%. Strony powinny zatem ponieść koszty procesu w następujących udziałach: powód w 66%, pozwany w 34%. Koszty powoda w niniejszej sprawie wyniosły 10.374 zł, na co składają się opłata sądowa od pozwu w wysokości 4.120 zł, opłata skarbowa od pisma rozszerzającego powództwo w wysokości 837 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w stawce 5.400 zł, ustalonej na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Koszty pozwanego wyniosły 5.417 zł, na co składają się opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w stawce 5.400 zł, ustalonej analogicznie jak w przypadku powoda. Suma kosztów obydwu stron wyniosła zatem 15.791 zł. Powód, stosownie do wyniku sprawy, powinien pokryć koszty procesu w wysokości 10.422,06 zł (66% z 15.791 zł), a poniósł koszty w wysokości 10.374 zł. Wobec tego powód powinien zwrócić pozwanemu część poniesionych przez pozwanego kosztów procesu w kwocie 48,06 zł (10.422,06 zł minus 10.374 zł).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.